I SA/Gl 844/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 22 września 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Będąc wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł skarżący K. P. w terminie złożył wniosek z dnia 22 września 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika będącego radcą prawnym lub doradcą podatkowym. Uzasadnienie tego żądania rozpoczął od wskazania, że jego zgłoszenie jest determinowane brakiem pieniędzy. Zarazem jako krytyczną ocenił swą sytuację finansową, zaznaczając, iż spowodowały ją – sukcesywnie wdrażane przeciwko niemu – postępowania sądowe, podatkowe i egzekucyjne. Rozwijając ten wątek, zwrócił uwagę na działania zabezpieczające organów podatkowych, wskutek których został "zupełnie zniszczony", a także będące ich konsekwencją zajęcia komornicze, pozbawiające go możliwości działania. W dalszej kolejności podkreślił, że choruje na cukrzycę oraz depresję; poza pamiątkami rodzinnymi nie posiada żadnego wartościowego przedmiotu, a dom szeregowy w T. przy ul. [...], w którym nielegalnie sam przebywa, został zlicytowany w 2009 r. Jako jedyne źródło utrzymania zadeklarował z kolei prace dorywcze i pomoc rodziny, akcentując, iż po odjęciu wydatków (żywność, leki) pozostaje mu około 50-100 zł na miesiąc zgodnie z zestawieniem: przychód – około 800 zł; koszty – około 750 zł. Na koniec zaś za istotne uznał ponowne wspomnienie o tym, że wobec niego jest prowadzonych "dużo egzekucji", a jego zadłużenie stanowi skutek wydania decyzji podatkowych "na wielomilionowe kwoty". W tej sytuacji referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał go do uzupełnienia powyższego wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektryczną, telefon; koszty ubezpieczenia; aktualnego nakazu płatniczego podatku od nieruchomości itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zaznaczając, iż w tym ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat, jak również udokumentować zapłatę wyżej wymienionych należności (np. potwierdzeniami przelewu, wpłatami gotówkowymi), a w przypadku występowania zaległości w tym zakresie – aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów potwierdzających tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego oraz pozostałe osoby pozostające, zameldowane lub zamieszkałe w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat i kont, dodając, iż w przypadku zajęcia tych rachunków należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym, wskazując, iż w tym celu winien nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, zawierające adnotacje o sposobie wypłaty środków (przelewem bankowym, wypłatą gotówkową, w inny sposób), a także dodając, iż w tych ramach wymagane jest uwzględnienie dochodów z prac dorywczych i przedłożenie oświadczeń członków rodziny o wysokości oraz częstotliwości udzielanego wsparcia finansowego, opatrzonych twierdzeniami o znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego i odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2009-2010, złożonych przez niego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] i nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego wszystkie osoby tam zameldowane; 6) wykazanie okoliczności powołanych we wniosku, a mianowicie zlicytowania wskazanej wyżej nieruchomości i prowadzenia postępowań egzekucyjnych, wyjaśniając, iż w tym ramach należy nadesłać aktualne, tj. wystawione po odbiorze wezwania, zaświadczenia komorników o zastosowanych wobec niego środkach egzekucyjnych; 7) złożenie wyjaśnień odnośnie miesięcznej wysokości aktualnych wydatków ponoszonych w związku z leczeniem, podkreślając, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją np. kopiami paragonów potwierdzających zakup lekarstw czy zaświadczeń lekarzy o konieczności poddawania się leczeniu farmakologicznemu; 8) złożenie wyjaśnień, czy w ramach postępowań toczących się przed sądami powszechnymi wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych bądź ustanowienie pełnomocnika, akcentując, że wyjaśnienia te winny być wsparte ewentualnie wydanymi w tamtych sprawach kopiami orzeczeń. Ustosunkowując się do powyższego wezwania w piśmie z dnia 26 października 2011 r. skarżący oświadczył, iż posiadane konta bankowe zostały zajęte przez komorników, jedynym źródłem jego dochodu jest wykonywana przezeń działalność gospodarcza, gospodarstwo domowe prowadzi indywidualnie, choruje na cukrzycę i nadciśnienie, co determinuje wysokie koszty leczenia, a wskazana nieruchomość, w której zamieszkuje (i tam też jest zameldowany), została zlicytowana. Wraz z tym pismem przedstawił dodatkowy egzemplarz jego wniosku z dnia 22 września 2011 r. oraz oświadczenie z dnia 26 października 2011 r. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w którym jako pozostające w jego dyspozycji przedmioty wartościowe wymienił mini koparkę i ładowarkę o wartości (kolejno): 80.000 zł i 108.500 zł. Jak oświadczył są one przeznaczone do działalności gospodarczej prowadzonej w ramach Firmy A z siedzibą w K. Zarazem zadeklarował dochód miesięczny netto w wysokości 2.500 zł z tytułu rzeczonej działalności gospodarczej, a także przedstawił następujące koszty utrzymania: lokal – 760 zł, wyżywienie – 1000 zł, leczenie i lekarstwa – 600 zł, inne – 300 zł. Nadto za istotne uznał również wspomnienie o swych zobowiązaniach względem organów skarbowych, celnych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Poza dwoma, wymienionymi w poprzednim akapicie dokumentami skarżący załączył także: pismo spółdzielni mieszkaniowej z dnia 27 czerwca 2011 r., informujące o wysokości opłaty czynszowej w zajmowanym lokalu w T. przy ul. [...] w kwocie 689,62 zł począwszy od 1 lipca 2011 r., rozliczenie energii cieplnej za okres od 1 lipca 2010 r. do 30 czerwca 2011 r., rozliczenie wody za okres od 1 września 2010 r. do 28 lutego 2011 r. oraz fakturę za dostawę energii elektrycznej za okres od 15 września 2010 r. do 14 marca 2011 r. wraz z prognozą na okres od 12 kwietnia 2011 r. do 12 sierpnia 2011 r., na podstawie których można stwierdzić, że jego stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 1.240 zł; swe zeznanie roczne za 2009 r., z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 234.691,38 zł; postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt [...], o przedłużeniu terminu do złożenia przez licytanta kwoty stanowiącej resztę ceny za nabycie prawa własności nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] ; tytuły wykonawcze wystawione przez organy skarbowe i celne, zarządzenia zabezpieczenia i zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwoty objęte tymi tytułami wykonawczymi, a także powiadomienia o przekształceniu postępowania zabezpieczającego w postępowanie egzekucyjne w związku z rzeczonymi zawiadomieniami o zajęciu zabezpieczającym i w końcu postanowienia o ustaleniu kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego i obciążeniu nimi skarżącego jako dłużnika oraz postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wskutek bezskuteczności egzekucji lub wniosków wierzycieli. W oparciu o tak zebrany materiał, jak również z uwzględnieniem okoliczności znanych z urzędu, a mianowicie ujawnionych w toku postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 343/11, referendarz sądowy w dniu 8 listopada 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu, który – po otrzymaniu w dniu 23 listopada 2011 r. tego postanowienia – w dniu 30 listopada 2011 r. wniósł od niego sprzeciw. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie ze stanem faktycznym ustalonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 343/11 K. P. nabył w 2010 r. po jednym samochodzie następujących marek: Mitsubishi L 200 z 2002 r., Nissan Navara z 2009 r., jak również dwa Suzuki Jimny z 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy zwrócić uwagę, że podstawą konieczności merytorycznego rozpatrzenia przez Sąd przedstawionego żądania skarżącego jest art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Stanowi on, iż w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten ma zastosowanie w analizowanym przypadku, gdyż sprzeciw skarżącego został wniesiony w terminie i spełnia wymogi formalne – nie wystąpiła zatem żadna z przesłanek jego odrzucenia. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest poznanie sytuacji wnioskodawcy. Podkreślenia zarazem wymaga, iż to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego co do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy jego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika będącego radcą prawnym lub doradcą podatkowym, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). To zatem od zachowania strony zależy wynik takiego postępowania. W ocenie Sądu analiza przedstawionego stanu faktycznego nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa wnioskodawcy. Po pierwsze przemawia za tym wzgląd na niespójne oświadczenia w przedmiocie uzyskiwanych dochodów wyrażone w dwóch równocześnie wniesionych pismach. Należy dostrzec, że o ile w ponownie złożonym wniosku z dnia 22 września 2011 r. ich wysokość oszacował na około 800 zł miesięcznie, wskazując jako źródło prace dorywcze i pomoc rodziny, o tyle w oświadczeniu z dnia 26 października 2011 r. zadeklarował, iż utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, a osiągnięte tym tytułem przysporzenie jest równe 2.500 zł na miesiąc. W tym kontekście nie może także umknąć uwadze fakt wskazania przezeń w pierwszym przypadku, iż poza pamiątkami rodzinnymi nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, w tym drugim natomiast – wymienienie sprzętu używanego do prowadzenia rzeczonej działalności. Po wtóre wytknąć należy skarżącemu, iż nienależycie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego, nie przedstawiając w ten sposób całej swojej sytuacji. Odnotowania zatem wymaga choćby brak udokumentowania osiąganych dochodów czy nieprzedłożenie zeznania podatkowego za 2010 r., co w konsekwencji uniemożliwiło stwierdzenie m. in. losów niewykazanych przezeń składników majątkowych, które, jak wynika z akt sprawy o sygn. I SA/Gl 343/11, nabył w tym roku podatkowym. Okoliczności te, zdaniem Sądu, przesądzają o słuszności uznania, iż skarżący nie wykazał w jednoznaczny, nie budzący wątpliwości sposób zaistnienia w jego przypadku przesłanek przyznania prawa pomocy, co determinuje konieczność odmówienia uwzględnienia jego żądania zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając to na względzie, orzeczono jak w sentencji postanowienia.