I SA/Gl 897/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję organu podatkowego drugiej instancji w wysokości [...] zł, skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W warstwie motywacyjnej wniosku podniosła, że jej przedsiębiorstwo zostało przejęte przez wspólnika, co pozbawiło ją należnych jej dochodów. Wskazała na swoje stale zwiększające się zadłużenie, wynoszące obecnie łącznie około [...] zł, oraz egzekucję, w wyniku której straciła cały majątek. Zaznaczyła, że nieruchomość stanowiąca jej miejsce zamieszkania stanowi przedmiot licytacji. Jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym strona wskazała małżonka oraz małoletniego syna. Według oświadczenia skarżącej, małżonek otrzymuje wynagrodzenie wynoszące (po potrąceniach komorniczych) [...] zł netto. Referendarz sądowy w piśmie z dnia 23 listopada 2007 r. wezwał skarżącą do uzupełniania danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2006 złożonych przez skarżącą i inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (wskazano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić poświadczające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedstawienie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, udokumentowanie zadłużenia skarżącej oraz okoliczności związanych z toczącą się przeciwko niej egzekucją, m. in. z licytacją należącej do niej nieruchomości oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi skarżąca nadesłała zaświadczenie, według którego nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, zaświadczenia wystawione przez pracodawcę małżonka skarżącej (według niego mąż skarżącej jest doktorem nauk medycznych, zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, zaś jego wynagrodzenie po potrąceniach komorniczych wyniosło w czerwcu, lipcu i listopadzie 2007 r. – [...] zł, a w okresie od sierpnia do października 2007 r. [...] zł), zaświadczenie wystawione przez organ podatkowy, według którego skarżąca z tytułu działalności gospodarczej była opodatkowana w 2006 r. na zasadach określonych w art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, wykazując przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł i stratę w wysokości [...] zł. Przedłożyła także zaświadczenia dot. rachunków bankowych własnych i małżonka, według któych rachunki te są obciążone tytułami egzekucyjnymi i w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie zrealizowano na nich żadnej operacji. Do pisma skarżąca dołączyła również dokumentację związaną z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym wobec niej i małżonka, m. in. obliczenia należności do zapłaty dokonane przez komornika w kilku postępowaniach egzekucyjnych. Najwyższa z kwot w przypadku skarżącej to [...] zł, a w przypadku jej małżonka – [...] zł. Strona załączyła też fragment operatu szacunkowego nieruchomości do niej należącej, oraz z opłatami za dom (przykładowo, dnia 23 października 2007 r. skarżąca zapłaciła kwoty [...] zł za gaz oraz [...] zł za energię elektryczną). Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2007 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę [...] zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że dokumenty przedstawione przez wnioskodawczynię na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie pozwoliły rozwiać wszystkich wątpliwości i nieścisłości, jakie rysują się w rozpatrywanym zakresie. Dotyczy to przede wszystkim dochodów uzyskiwanych przez małżonka skarżącej, które według przedłożonego zaświadczenia są niższe nawet od dochodów wskazanych we wniosku. Rodzi to zdaniem rozpoznającego wniosek podejrzenie, że wspomniane zaświadczenie ukazuje jedynie fragment stanu faktycznego w analizowanej materii. Rzeczą powszechnie wiadomą jest, iż lekarze, zwłaszcza posiadający drugi stopień specjalizacji, często pracują na kilku etatach, nierzadko prowadząc dodatkowo tzw. praktykę prywatną. Niewykonanie wezwania do nadesłania odpisu deklaracji podatkowej małżonka skarżącej, w której wykazane powinny być wszystkie dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym, nie pozwala wykluczyć takiej ewentualności w omawianym przypadku. Odnotowano, że skarżąca dnia 23 października 2007 r. opłaciła rachunki za gaz i energię elektryczną, których suma ([...] zł) przekraczała kwotę dochodu, jaką według przywołanego zaświadczenia o wynagrodzeniu miała mieć do dyspozycji jej rodzina w październiku 2007 r. ([...] zł). Suma tych rachunków, zapłaconych w czasie, gdy wnioskodawczyni powinna się już liczyć z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, czyniąc stosowne oszczędności w swych wydatkach, przewyższała zarazem dwukrotność należnego w sprawie wpisu. Końcowo wskazano, że przesłanka częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do skarżącej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek tych kosztów. Na wnioskodawczyni i jej małżonku ciążą bowiem zobowiązania w bardzo dużej wysokości, a w toku ich egzekucji zastosowano szereg uciążliwych środków. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca zaznaczyła, iż nie dysponuje kwotą [...] zł, którą mogłaby wpłacić tytułem opłaty sądowej. Dochody małżonka są jedynym źródłem utrzymania. Pobierając dochody, przekazuje on skarżącej wydzielone środki na konkretny cel, np. na chleb, na rachunek. Podała, iż wskazała we wniosku wysokość wynagrodzenia małżonka, którą pamiętała z informacji ustnej. Wysokość tego wynagrodzenia może się nieznacznie wahać np. z uwagi na pracę w nadgodzinach lub z uwagi na zajęcia komornicze. W drastycznych momentach pieniądze niejednokrotnie pożycza skarżącej matka jej małżonka, która zamieszkuje oddzielnie i jest osobą starszą, utrzymującą się z emerytury. Zaznaczyła, że w miesiącach jesiennych i zimowych zwiększyły się opłaty za gaz i energię z uwagi na okres grzewczy, zaś oszczędność rodziny w tym zakresie doprowadziła do sytuacji, iż w pomieszczeniach panuje temperatura około + 11 C. Podała, że po załamaniu sytuacji finansowej jej małżonek przebył ostrą depresję i w ogóle nie powinien pracować. Nie posiada on żadnej prywatnej praktyki zaś jego praca polega na opisywaniu zdjęć, nie ma on kontaktu z pacjentem. Taki sposób pracy męża jest podyktowany jego złym stanem zdrowia, wysokim nadciśnieniem i zakazem pracy na stresującym stanowisku i nie pozwala na dodatkowe zarobkowanie. W załączeniu skarżąca nadesłała kserokopię formularza PIT – 37 za rok 2006 dot. K. O., w którym wykazano przychód w wysokości [...] zł, dochód [...] zł, w tym dochód z "innych źródeł" w kwocie [...] zł. oraz kserokopię formularza PIT-11 za 2006 r. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 11 lutego 2008 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 7 dni dodatkowych oświadczeń, dotyczących nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. W szczególności zaś do wyjaśnienia, kto zamieszkuje we wskazanej wyżej nieruchomości (w formularzu PIT – 11 dotyczącym informacji o dochodach K. O. oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za rok 2006 r. jak również w zaświadczeniu WZOZ w C. z dnia 4 grudnia 2007 r. wskazano, iż pod w/w adresem zamieszkuje K. O.); czyją własność stanowi ta nieruchomość oraz czy skarżąca lub jej małżonek posiadają tytuł prawny (a jeżeli tak, to jaki) do wskazanej nieruchomości; w przypadku, gdyby stanowiła ona własność lub współwłasność skarżącej lub jej małżonka bądź osobom tym przysługiwałby do niej inny tytuł prawny - nadesłać należało w szczególności odpis z księgi wieczystej tej nieruchomości oraz wskazać, czy nieruchomość ta jest obciążona, jak również przedłożyć należało dokumenty wykazujące ponoszone koszty związane z utrzymaniem tej nieruchomości. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, wysyłana do skarżącej dwukrotnie, zwracana była Sądowi z adnotacją "adresat nie odebrał przesyłki w terminie". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej części odnotować trzeba, że prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym (art. 245 § 1 ppsa). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje ono natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Nasuwa się zatem konkluzja, że zakres rozpoznawanego wniosku I. O. o przyznanie prawa pomocy obejmował przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa następuje w przypadku, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy – na skutek wniesionego sprzeciwu – Sąd doszedł do przekonania, że strona wykazała, że w stosunku do niej zachodzi przesłanka zwolnienia jej od kosztów sądowych, jednakże w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w części. Przede wszystkim godzi się podnieść, że istotnie, sytuacja majątkowa strony skarżącej jest niewątpliwie bardzo trudna. Z dokumentów przedłożonych w sprawie wynika bowiem, że rodzina skarżącej utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę jej małżonka K. O. oraz z nieregularnej pomocy finansowej matki K. O., która z kolei jest osobą starszą, utrzymującą się z emerytury. Na stronie skarżącej ciąży szereg zobowiązań w bardzo znacznej wysokości, co udokumentowane zostało w toku niniejszego postępowania. Na etapie sprzeciwu wnioskodawczyni nadesłała ponadto dokument w postaci m. in. formularza PIT-37 dotyczący małżonka, obrazujący jego dochody. Wątpliwości Sądu wzbudziła natomiast kwestia dotycząca nieruchomości, położonej w C. przy ul. [...]. Rodzina wnioskodawczyni zamieszkuje bowiem w C. przy ul. [...], natomiast z przedłożonego przez stronę formularza PIT – 11 dotyczącego informacji o dochodach K. O. oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za rok 2006 r., jak również z zaświadczenia WZOZ w C. z dnia 4 grudnia 2007 r. wynika, iż K. O. zamieszkuje w C. przy ul. [...]. Dwukrotne niepodjęcie w terminie przesyłki zawierającej wezwanie Sądu do złożenia dodatkowych informacji we wskazanym zakresie na podstawie art. 255 ppsa, uniemożliwiło Sądowi wyjaśnienie wątpliwości w tej materii. W szczególności zaś nie wiadomo, czyją własność stanowi wskazana nieruchomość, czy skarżąca lub jej małżonek posiadają do niej tytuł prawny a jeżeli tak, jakie koszty są ponoszone w związku z utrzymaniem tej nieruchomości oraz, czy nieruchomość ta jest w jakikolwiek sposób obciążona. Końcowo należy zaznaczyć, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, publ. Lex nr 191863). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, działając na podstawie wskazanych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.