I SA/Gl 913/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M.P. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenie wpisu sądowego od skargi M.P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia tejże opłaty (patrz pismo z dnia 25 października 2011 r.). W tych ramach odnotował, że jest emerytem i świadczenie z tego tytułu wynosi 1200 zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF (załącznik do ww. pisma skarżącego), wynika że skarżący pozostaje wraz z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Na posiadany przez niego majątek składają się mieszkania o pow. 61 i 73 m2. Łączny dochód rzeczonego gospodarstwa został oszacowany na kwotę 3.666,80 zł netto. Oznaczając zakres wniosku w urzędowym formularzu, skarżący wskazał na zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 3 listopada 2011 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie szeregu dokumentów źródłowych. W wezwaniu, doręczonym skarżącemu w dniu 18 listopada 2011 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiedzi na przywołane wyżej pismo referendarza sądowego nie udzielono do dnia dzisiejszego, tj. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 211 tej ustawy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia: NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205; WSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 344/10, LEX nr 660494; NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OZ 659/10; NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II GZ 52/11; NSA z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 311/11 – trzy ostatnie dostępne na stronie www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne, wszak rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, polega w gruncie rzeczy na badaniu wzajemnej relacji pomiędzy należnymi kosztami sądowymi, a rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawcy. Ustalając te możliwości należy wziąć pod uwagę nie tylko wysokość dochodów osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, lecz także stałe niezbędne koszty utrzymania, które są przez nią ponoszone. Rezygnując z możliwości wykazania obciążeń finansowych, wnioskodawca uniemożliwił całościowe zbadanie struktury dochodów i wydatków w jego gospodarstwie domowym, co jest jednak konieczne, by jednoznacznie wykluczyć, iż w ramach tego gospodarstwa znajdują się środki, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego można spożytkować na koszty sądowe. Zaistniała bierna postawa procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić jego wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Jedynie na marginesie należy zauważyć, że Minister Finansów, wydając interpretację indywidualną z dnia [...] nr [...], uwzględnił w całości skargę M.P. z dnia 17 sierpnia 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), co – jak się wydaje - czyni dalsze postępowanie w przedmiocie prawa pomocy bezzasadne. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.