I SA/Gl 928/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; W dniu 24 listopada 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym M. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że podstawowym źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność rolnicza, z której osiąga dochody w kwocie ok. [...] zł rocznie. Podkreślił, że na jego utrzymaniu pozostaje trójka dzieci (W. – student studiów zaocznych, nie pracuje; T. – uczeń technikum rolniczego, W. – uczeń szkoły podstawowej). Skarżący podniósł, że osiągane dochody oraz dochody żony pozwalają na skromne życie zważywszy na wysokość wierzytelności po stronie M. K. W stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, w którym łączna kwota wierzytelności wynosi [...] zł. W tej sytuacji uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł – zdaniem skarżącego – nie jest możliwie bez konieczności zaciągnięcia kolejnego zobowiązania, co w jego sytuacji będzie bardzo trudne. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że M. K. tworzy gospodarstwo domowe wraz żoną i wskazanymi wyżej dziećmi. Wnioskujący nie posiada zasobów pieniężnych. Majątek skarżącego – zgodnie z treścią oświadczenia - stanowią: współwłasność w nieruchomości rolnej o pow. 1,2 ha, grunty w dzierżawie o pow. 9 ha, ciągnik rolniczy Ursus 13-34 (rok prod. 1996, wartość [...] zł), kombajn bizon (rok prod. 1990, wartość [...] zł), opryskiwacz (rok prod. 1990, wartość [...] zł), agregat uprawowy (rok prod. 1985, wartość [...] zł), samochód osobowy marki Volkswagen Golf (rok prod. 1979, wartość [...] zł) – współwłasność 50%. Dochód miesięczny ww. gospodarstwa domowego został oszacowany na kwotę [...] zł. Przy druku PPF nadesłano miedzy innymi umowę z dnia 6 stycznia 2003 r., zawartą pomiędzy Z. i M. K., wyłączającą wspólność ustawową w ich związku małżeńskim. W wyniku analizy treści wniosku oraz akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 27 listopada 2008 r., referendarz sądowy wezwał M. K. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych. Odpowiadając na ww. wezwanie, wnioskujący oświadczył (patrz pismo z dnia 9 grudnia 2008 r.), że wspomniany wcześniej samochód osobowy jest w jego posiadaniu, nie mniej jednak nie ponosi kosztów jego utrzymania, jako że pojazd jest niesprawny. Wydatki ponoszone na syna T., z tytułu podjętej przez niego nauki, stanowią miesięcznie kwotę co najmniej ok. [...] zł. Nieruchomość położona w B. nr [...] jest własnością syna Ł. K. i córki N. K. w ½ części. Tytułem prawnym uprawniającym skarżącego do zamieszkania w tej nieruchomości jest "ustna umowa użyczenia nieodpłatnego." Do cytowanego wyżej pisma dołączono plik dokumentów źródłowych, w tym: decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego i łącznego zobowiązania pieniężnego skierowane do skarżącego i jego małżonki, potwierdzenia wpłat składek na rzecz KRUS, faktury VAT za dostawę mediów, w tym energii elektrycznej, wody, gazu, usług telekomunikacyjnych, deklarację PIT-36 skarżącego za rok 2007, wyciągi z rachunków bankowych należących do Z., M., T. i W. K. decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] . w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w kwocie [...] zł, decyzję tego organu z dnia [...] r. przyznającą również Z. K. płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, zaświadczenia o dochodowości gospodarstw rolnych prowadzonych przez skarżącego i jego żonę oraz odpis z księgi wieczystej nieruchomości położonej w B. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego pozwoliła przyjąć, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Uznano, że poniesienie tych kosztów nie zagrozi minimum warunków socjalnych. Konstatacja ta została wyprowadzona w oparciu o ustalony w tej sprawie stan faktyczny przy uwzględnieniu wyjaśnionych niżej założeń o charakterze metodologicznym. Godzi się w tym miejscy wyjaśnić, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie kreuje wprost kryteriów, na podstawie których można określić wspomniane minimum. Nie mniej jednak pomocnym w tym zakresie jest art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), gdzie określone jest między innymi kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które warunkuje udzielenie jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Na dzień dzisiejszy kryterium to stanowi kwotę 351,00 zł (vide § 1 pkt 1 lit.b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ). Należy też zwrócić uwagę skarżącego, że na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, badając jego sytuację materialną, przyjęto dochody obojga małżonków pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (patrz rubryki nr 6 i 10 druku PPF). Takie działanie jest wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). W tych ramach należy nadto zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 87 K.r i o., z którego wynika, że rodzice i dzieci powinni się wzajemnie wspierać. Z tych względów dalsze rozważania obejmują globalne zestawienie środków pieniężnych zgromadzonych w gospodarstwie domowym skarżącego. W tym stanie rzeczy należało zauważyć, że zgodnie z przyjętym wyżej kryterium dochodowym, aby mogło dojść do zagrożenia minimum egzystencji w rozpatrywanym przypadku, dochód tej rodziny musiałby wynieść co najwyżej równowartość [...] zł. Już sama deklaracja wysokości dochodu, wskazana w druku PPF, świadczy o tym, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego przekracza wspomniane kryterium. Na podstawie przedstawionych dokumentów można w tej sprawie określić roczny przychód gospodarstwa domowego skarżącego i wynosi on ok. [...] zł. Kwota ta stanowi sumę następujących składników: iloczyn łącznej powierzchni gospodarstw wynikającej z nakazów płatniczych łącznego zobowiązania pieniężnego i podatku rolnego (68,0632 ha przeliczeniowych) i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych (2222,00 zł/ 1 ha przeliczeniowy), płatność do gruntów rolnych oraz płatność ONW. Z tych względów miesięczny przychód gospodarstwa skarżącego można wskazać w kwocie co najmniej ok. [...] zł. Wypada jednakże zaakcentować, że w przypadku grupy zawodowej, którą skarżący reprezentuje problemy przysparza oszacowanie kosztów produkcji rolnej, których wysokość pozwoliłaby na bezsporne oznaczenie ich dochodów. W tym zakresie pomocne w ramach niniejszego przypadku będą dwie okoliczności. Po pierwsze wskazać należy na park maszyn, którym dysponuje skarżący, i który w znacznej mierze pozwala mu na obniżenie kosztów produkcji płodów rolnych. W takim przypadku skarżący nie musi przecież ponosić kosztów wynajmu maszyn niezbędnych przy jego profilu produkcji. Godzi się nadmienić, że łączna wartość tych maszyn została przez niego oszacowana na kwotę [...] zł, co ma niebagatelne znaczenie przy podjętym w tej sprawie rozstrzygnięciu. Otóż przyjmuje się, że na potrzebę rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bierze się nie tylko zdolność płatniczą wnioskodawcy ale także posiadany przez niego majątek. Po drugie, co istotniejsze w tym przypadku, o wysokości koszów produkcji może świadczyć stan rachunków bankowych skarżącego i jego rodziny. W toku rozpoznania tego wniosku skupiono się przede wszystkim na saldach tych rachunków w czasie, w którym zainicjowano to wpadkowe postępowanie. Przyjęto więc stan rachunków z końcem października 2008 r. Wtedy to skarżący dowiedział o wysokości wpisu sądowego od skargi, którą zainicjował to postępowanie sądowoadministracyjne. Zestawienie wszystkich sald pozwoliło przyjąć, że skarżący posiadał do dyspozycji w omawianym okresie kwotę co najmniej [...] zł. Kwota ta stanowi, co warte sygnalizacji, bez mała 130 % wysokości wpisu sądowego do skargi w tej sprawie. Poczyniono w tym przypadku zastrzeżenie co do wysokości tych środków, jako że z historii rachunków bankowych wynika, iż w gospodarstwie tym mogą przebywać dodatkowo dwie, nie wskazane w druku PPF, osoby, tj. Ł. i N. K. Na gruncie poczynionych wyżej spostrzeżeń zrodziło się podejrzenie, iż podejmując działania związane z obecnie rozstrzygniętym wnioskiem, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Potwierdzenia takiej konkluzji należy upatrywać dodatkowo w kontekście operacji bankowych dokonanych w bezpośrednim następstwie wezwania skarżącego do nadesłania m.in. wyciągów z rachunków bankowych. Na dezaprobatę zasługuje działanie zmierzające do uszczuplenia środków pieniężnych posiadanych w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego, szczególnie w sytuacji, gdy obciążenia te nie są związane z realizowaniem niezbędnych kosztów ponoszonych w ramach tego gospodarstwa np. z zapłatą za media. W tym konkretnym przypadku należy zwrócić uwagę na przelew z dnia 18 listopada 2008 r. (wyciąg nr 13 z rachunku Z. K.) na rzecz Ł. K. na kwotę [..] zł oraz wypłatę gotówkową dokonaną tego samego dnia w kwocie [...] zł. W obliczu przedstawionych wyżej argumentów, przemawiających na rzecz zapadłego w tej sprawie rozstrzygnięcia, dla wzmocnienia tego stanowiska, wypada wspomnieć o nieruchomościach, na które powołuje się skarżący wskazując adres zamieszkania lub adres dla korespondencji. Otóż w skardze z dnia 15 września 2008 r. odnotowano: "R. [...], [...] G."; w druku PPF wskazano jako adres zamieszkania i adres dla korespondencji: "B. [...]". Z nadesłanego odpisu z księgi wieczystej wynika li tylko, że Ł. i N. K. są współwłaścicielami działki położonej w B., gmina G.. M. K. nie naprowadził na jakąkolwiek argumentację, która mogłaby wyjaśnić zauważone nieścisłości. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.