I SA/Gl 932/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Następnie pismem z dnia 2 lutego 2009 r. skarżący złożył – na druku formularza PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniając, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i ich dochody wynoszą łącznie 4.500,00 zł. brutto. Ponadto oświadczył, że posiada akcje Spółki Akcyjnej A o wartości nominalnej 5 000 zł. Skarżący nie określił zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 9 lutego 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - poprzez: udokumentowanie wysokości stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (kwoty netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy, przedłożenie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie tytułu prawnego do lokali położonych w S. przy ul. [...] i ul. [...], złożenie wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji spółki prawa handlowego, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w wyżej wymienionych lokalach mieszkalnych, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za rok 2007 oraz 2008 złożonych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. Jednocześnie skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 P.p.s.a. Ponadto zobowiązano skarżącego do jednoznacznego sprecyzowania zakresu wniosku pod rygorem uznania, że wnosi o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2009 r. skarżący zwrócił się o przedłużenie – do dnia 31 marca 2009 r. - terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 marca 2009 r., którego odpis doręczono skarżącemu w dniu 3 kwietnia 2009 r., został uwzględniony wyżej wymieniony wniosek o przedłużenie terminu. Następnie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wskutek braku odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, w sprawie przyjęto, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi. Ponadto skarżący nie nadesłał w wyznaczonym terminie - pomimo przedłużenia tego terminu na jego wniosek - dokumentów źródłowych wymaganych do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji skarżący nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzi przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 23 kwietnia 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec tego przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 96/06 LEX nr 360343). Prawo pomocy – jak stanowi art. 244 § 1 P.p.s.a. – obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie przyjęto, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi (który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł). W związku z tym, na podstawie cytowanego wyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem skarżący (mimo stosownego wezwania) nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Przede wszystkim stwierdzić bowiem należało, iż skarżący – pomimo przedłużenia terminu - nie nadesłał istotnych dokumentów źródłowych (zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2007 oraz 2008, kopii faktur lub rachunków wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego), na podstawie których możliwa byłaby ocena jego stanu majątkowego w ramach rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczności powyższe miały podstawowe znaczenie dla przyjęcia oceny, że nie została w rozpoznawanej sprawie spełniona przesłanka dotycząca wykazania przez skarżącego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak zatem działania ze strony skarżącego, w przedmiocie wykazania jego sytuacji materialnej, skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy. Zauważyć również warto, iż konsekwencje nieprzedstawienia danych wymienionych w wezwaniu skierowanym do strony na podstawie art. 255 P.p.s.a. są skarżącemu znane, gdyż w postanowieniu NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., (sygn. akt II FZ 104/08), którym oddalono zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 17 listopada 2007 r. (sygn. akt I SA/Gl 494/07) o odmowie przyznania stronie prawa pomocy (obejmującego zwolnienia od wpisu w kwocie 539 zł ) Sąd II instancji stwierdził, iż "osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych dokumentów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania (...) W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy". W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.