I SA/Gl 947/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 i art. 105 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia z dnia 26 marca 2015 r. J. A. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...],[...], o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia ponownego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Burmistrza Miasta i Gminy K. nr [...] z dnia [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie w sprawie. 2. W sprawie ustalono i przyjęto następujący stan faktyczny: 2.1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej "organ egzekucyjny" lub "organ pierwszej instancji") prowadził wobec J. A. (dalej "zobowiązana", "strona" lub "skarżąca") postępowanie egzekucyjne m.in. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący nienależnie pobrane świadczenie za okres od września 2007 r. do kwietnia 2008 r., dokonując w jego toku zajęcia świadczenia zobowiązanej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. oraz nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych pozostającej w dyspozycji [...] Urzędu Skarbowego w C.. 2.2. Wnioskiem nadanym drogą pocztową w dniu 15 kwietnia 2013 r., zobowiązana zwróciła się do organu pierwszej instancji o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie m.in. tytułu wykonawczego nr [...], który postanowieniem z dnia [...], nr [...] (dalej "postanowienie ostateczne"), odmówił uwzględnienia prośby. 2.3. W dniu 1 sierpnia 2013 r. zobowiązana skierowała do [...] Urzędu Skarbowego w C. wniosek o wstrzymanie egzekucji i zwolnienie zajęcia świadczenia emerytalnego. W piśmie uzupełniającym, złożonym w dniu 22 sierpnia 2013 r., dodała, że wnosi też o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia otrzymanego w dniu 1 sierpnia 2013 r. wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia strony z dnia 27 stycznia 2014 r., utrzymał powołane wyżej postanowienie w mocy. Na to ostatnie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r. (sygn. akt I SA/Gl 549/14) uchylił zaskarżone postanowienie, przedstawiając ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. Wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej również "WSA w Gliwicach"), Dyrektor Izby Skarbowej po ponownym rozpoznaniu zażalenia zobowiązanej z dnia 27 stycznia 2014 r., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...], umarzające postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 1 sierpnia 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do merytorycznego rozpoznania temu organowi. 2.4. W dniu 21 stycznia 2015 r. wpłynął do [...] Urzędu Skarbowego w C. kolejny wniosek, uzupełniony w dniu 2 lutego 2015 r., którym zobowiązana zwróciła się m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. 2.5. Następnie wnioskiem z dnia 4 marca 2015 r. strona również zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia ponownego wniosku z dnia 4 marca 2015 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W ocenie organu egzekucyjnego postępowanie jest bezprzedmiotowe z uwagi na fakt istnienia w obrocie prawnym postanowienia ostatecznego w kwestii dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu z dnia 26 marca 2015 r. na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie art. 59 u.p.e.a., w uzasadnieniu podnosząc, że umorzenie postępowania powinno nastąpić z urzędu i bez znaczenia pozostaje fakt, że organ egzekucyjny wydał postanowienie ostateczne. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia z dnia 26 marca 2015 r. na powołane wyżej postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie w sprawie. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że wykonując zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawarte w wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 549/14, uchylił postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji celem merytorycznego odniesienia się do zarzutów podniesionych przez zobowiązaną we wniosku otrzymanym w dniu 1 sierpnia 2013 r. W konsekwencji Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że skoro obecnie toczy się przed organem pierwszej instancji postępowanie zainicjowane wnioskiem zobowiązanej z dnia 1 sierpnia 2013 r., to kolejny jej wniosek z dnia 4 marca 2015 r. będzie podlegał łącznemu rozpoznaniu w tym postępowaniu przez organ pierwszej instancji - razem z wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. 3. W skardze na powyższe postanowienie – wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania – strona podkreśliła, że wielokrotnie inne organy oraz sąd potwierdzały, że prowadzona przeciwko niej egzekucja toczy się bezpodstawnie. Skarżąca zarzuciła organowi niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. 4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. 5. W piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2016 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...], a nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały zapłacone w całości ani części. W obszernym uzasadnieniu pisma skarżąca, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 105 w zw. z art. 126 tej ustawy, zaakcentowała, że organ ten błędnie ocenił, że postępowanie winno być umorzone z tego powodu, iż wniosek z dnia 4 marca 2015 r. będzie podlegał łącznemu rozpoznaniu w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. Sprawa umorzenia egzekucji prowadzonej wobec skarżącej jest sprawą administracyjną, która winna być rozstrzygnięta przez organy administracji. Organy błędnie jednak uznały, że wniosek skarżącej z dnia 4 marca 2015 r. spowodował wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie takie zostało wszczęte już na skutek wniosku skarżącej z dnia 1 sierpnia 2013 r. i dotychczas nie zostało zakończone. Kolejne wnioski skarżącej dotyczące tej samej sprawy winny być traktowane jako dalsze pisma strony składane w toku toczącego się postępowania. Ponieważ brak jest podstaw do uznania, że kolejne pismo skarżącej spowodowało wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego, to zarazem nie było podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, a zatem zaskarżone postanowienie jak i postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] powinno zostać uchylone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postanowienie organu odwoławczego nie zawiera uchybień, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie w sprawie, w sytuacji złożenia przez stronę kolejnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdy nie zostało zakończone postępowanie zainicjowane wcześniejszym wnioskiem w tym przedmiocie. Odnosząc się do istoty sporu, stwierdzić trzeba, że kluczowe dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia jest ustalenie, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zaistniały okoliczności uzasadniające stanowisko o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 K.p.a., stosowanego w postępowaniu egzekucyjnym na zasadzie odesłanie zawartego w art. 18 u.p.e.a. W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Określenie "odpowiednie zastosowanie przepisów" oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej. W sytuacji, gdy organ nie może wydać merytorycznego rozstrzygnięcia, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują umorzenie postępowania w myśl postanowień art. 105 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Orzeczenie organu administracji o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga zatem co do istoty sprawy administracyjnej, w której było prowadzone postępowanie, ale stanowi prawną formę jej zakończenia (załatwienia) w inny sposób, w rozumieniu art. 104 § 2 K.p.a. Przesłanką wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia jest zaistnienie stanu tzw. "obiektywnej bezprzedmiotowości", tj. sytuacji, w której na skutek odpadnięcia jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 K.p.a., sprawa będąca dotychczas przedmiotem postępowania nie może się zakończyć rozstrzygnięciem kształtującym na gruncie norm administracyjnego prawa materialnego określony stosunek prawny, a więc rozstrzygnięciem określającym w sposób władczy o prawach, obowiązkach lub uprawnieniach adresata decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1587/13 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Innymi słowy, bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy nie istnieje sprawa administracyjna podlegająca rozpoznaniu w tym postępowaniu. Bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Posłużenie się przez ustawodawcę w cytowanym przepisie sformułowaniem "organ (...) wydaje decyzję" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne w razie stwierdzenia jego bezprzedmiotowości (por. np. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 1474/12; w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 177/13; we Wrocławiu z dnia 4 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 776/12; w Rzeszowie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 833/12; w Lublinie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 725/12; w Warszawie z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 442/12; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto uwzględnić w sprawie należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 549/14, uchylił ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] (powinno być 2014 r.), nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej (data wpływu 1 sierpnia 2013 r.) o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie m.in. tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że "ustawa egzekucyjna nie reguluje kwestii czy wniosek (...) może być ponawiany, składany na nowo, w tych samych lub zmienionych okolicznościach. Skoro jednak brak jest w ustawie egzekucyjnej czy k.p.a. przepisu zabraniającego takich czynności czy żądań to należy uznać, że są one dopuszczalne i to w każdym czasie, ograniczonym umorzeniem bądź zakończeniem tego postępowania w inny przewidziany prawem sposób". WSA w Gliwicach stwierdził zarazem, że złożenie kolejnego wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem poprzedniego wniosku ma takie znaczenie, "że stanowi on pismo strony złożone w ramach toczącego się jeszcze postępowania w takiej sprawie". W świetle powyższego kolejny wniosek nie inicjuje więc odrębnego postępowania, jeżeli poprzedni wniosek nie został jeszcze rozpoznany. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2073/13, publ. LEX nr 1773611). Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że Dyrektor Izby Skarbowej, uwzględniając zalecenia zawarte w powołanym wyżej wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...] umarzające postępowanie w sprawie wniosku z dnia 1 sierpnia 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi celem merytorycznego odniesienia się do zarzutów podniesionych przez zobowiązaną w tym wniosku. Nie ulega zatem wątpliwości, że postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zostało jeszcze zakończone. W tym miejscu należy przypomnieć, że w powołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przedstawił wskazania odnośnie postępowania w przypadku złożenia kolejnego wniosku przez stronę, gdy postępowanie zainicjowane jej wcześniejszym wnioskiem nie zostało jeszcze zakończone. W myśl zatem wiążącej oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w tym wyroku kolejny wniosek stanowi "pismo strony złożone w ramach toczącego się jeszcze postępowania w takiej sprawie". W konsekwencji wniosek strony złożony w dniu 4 marca 2015 r. powinien zostać rozpoznany łącznie z wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2013 r., gdyż postępowanie zainicjowane tym ostatnim, na dzień wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji, nie zostało zakończone. Sprawę należy bowiem traktować całościowo, co oznacza, że każde pismo jej dotyczące należy rozpoznać w tym właśnie postępowaniu. Kolejny wniosek nie powinien podlegać zatem odrębnemu rozstrzyganiu, jako indywidualny wniosek strony inicjujący odrębne postępowanie, jak ocenił to organ egzekucyjny, lecz jako dodatkowy materiał dowodowy w toczącym się postępowaniu, tj. jako podtrzymanie i uzupełnienie stanowiska wyrażonego we wcześniejszym wniosku, którego organ jeszcze nie rozpatrzył. Ta okoliczność z kolei przesądziła o sposobie załatwienia rozpoznawanej sprawy, gdyż implikowała wydanie przez Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygnięcia o treści przewidzianej w art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 i art. 105 w zw. z art. 126 K.p.a. Skoro zatem organ odwoławczy – kierując się oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r. – uchylił postanowienie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie w sprawie, to jego działaniu nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa. Przez wzgląd na powyższe organ odwoławczy nie mógł rozpatrzeć wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego merytorycznie. Gdyby to uczynił, nie respektowałby oceny prawnej i zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażonej w powołanym wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r., co w konsekwencji oznaczałoby, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. W związku z tym, w ocenie Sądu, nie zasługują również na uwzględnienie wywody skarżącej odnośnie niewydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Reasumując, w świetle powyższych konstatacji zarzuty naruszenia wskazanych w skardze oraz piśmie z dnia 12 stycznia 2016 r. przepisów należało uznać za nieuzasadnione. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.