I SA/Gl 95/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącej ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że nie może pracować ze względu na stan zdrowia i w efekcie nie osiąga żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu męża, który podejmuje tylko prace dorywcze. W innym miejscu stwierdziła, że ten ostatni prowadzi działalność gospodarczą w N., gdzie małżonkowie zamieszkują. Według wniosku skarżąca i jej mąż nie posiadają żadnego majątku, pozostając w rozdzielności majątkowej. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 15 czerwca 2009 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2011 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), nadesłanie dokumentacji obrazującej wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka skarżącej, w szczególności deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych za ostatnie sześć miesięcy, przedłożenie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej, np. zaświadczeń lekarskich, oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie, np. za pomocą kopii faktur lub rachunków, wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy zastrzegł zarazem, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Wykonując to wezwanie, skarżąca nadesłała część żądanej dokumentacji, w większości w języku niemieckim, jedynie z adnotacjami zawierającymi tłumaczenie niektórych zwrotów, naniesionymi odręcznie lub wkomponowanymi w tekst oryginalny. W tym ostatnim kontekście wyjaśniła, że nie stać jej na opłacenie tłumacza przysięgłego. Pośród wspomnianych dokumentów obcojęzycznych znalazły się: rachunki za usługi wykonane przez małżonka skarżącej (ostatni z nich opiewa na kwotę 1987,3 euro), wyciąg z rachunku w kasie oszczędnościowej (skarżąca w swoich adnotacjach zwróciła uwagę m.in. na niektóre z wyodrębnionych tam pozycji kosztowych, np. na wydatki na mieszkanie – 600 euro, na zapłatę raty za samochód – 202,42 euro, na paliwo gazowe – 90 euro oraz na telefon – w marcu łącznie 95,31 euro), a także powiadomienia (decyzje) w przedmiocie podatku dochodowego (skarżąca wyeksponowała, że wskazano tam dochody z samodzielnej pracy za 2010 r. w wysokości 13.316 euro). Ponadto skarżąca nadesłała zeznanie jej małżonka dotyczące polskiego podatku dochodowego za ubiegły rok (wykazano w nim przychody z działalności gospodarczej w kwocie 2000 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 4228,35 zł oraz stratę w kwocie 2228,35 zł) oraz sporządzone przez siebie zestawienie stałych wydatków miesięcznych wyliczonych na sumę 1624,80 euro. Oświadczyła jednocześnie w szczególności, że jako osoba, która nie pracuje, nie składa zeznań podatkowych. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącej przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "P.p.s.a.") strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych był w rozpatrywanej sprawie zbędny, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stosowanego w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy na zasadach analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). W efekcie to strona powinna podejmować czynności, które przekonałyby Sąd (referendarza sądowego) co do zasadności przyznania prawa pomocy, gdyż Sąd nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do prowadzenia dochodzeń w rozpatrywanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, LEX nr 565703). Musi ona zatem przekonać prowadzącego postępowanie o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a w jego gestii pozostaje wyłącznie ocena przedstawionych okoliczności (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I FZ 402/10, LEX nr 740847). Minimum staranności procesowej, jakiej można w rozpatrywanej materii wymagać od wnioskodawcy, sprowadza się przy tym do dołożenia wszelkich starań celem dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Zdaniem rozpoznającego wniosek skarżąca takiej staranności nie zachowała, gdyż nie wykonała wspomnianego wezwania w taki sposób, który pozwoliłby na wolną od wątpliwości ocenę jej najogólniej rozumianej sytuacji materialnej. Nie przedstawiła w szczególności wskazanej w wezwaniu dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej jej małżonka, w tym tej, która, jak wynika z nadesłanego zeznania podatkowego, jest prowadzona na terenie kraju. Podobnie należy ocenić sposób ustosunkowania się przez nią do wezwania w części obejmującej rachunki bankowe, w której wprost zażądano bądź dostarczenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka, bądź wykazania w ściśle określony sposób, iż rachunki te zostały zlikwidowane po dniu 15 czerwca 2009 r. Ta ostatnia data to dzień sporządzenia przez stronę oświadczenia płatnika składek (k. 26 akt administracyjnych), w którym oznaczyła ona dokładnie rachunek bankowy należący wówczas do jej małżonka. Nie ulega wątpliwości, że rachunek ów to inny rachunek niż ten, z którego wyciąg nadesłano. Skarżąca nie udokumentowała także w żaden sposób tego, iż jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnych dochodów, zwłaszcza nie nadsyłając wskazanego w wezwaniu zaświadczenia o niezłożeniu zeznania podatkowego. Analogicznie ocenić wypada poziom udokumentowania wydatków ponoszonych w ramach jej gospodarstwa domowego, w tym na leczenie. Niewątpliwie mankamentem przedstawionego materiału dowodowego jest także to, że w większości składa się on z dokumentów sporządzonych w języku obcym, które nie zostały przełożone na język polski przez tłumacza przysięgłego. Pomijając przyczyny tego stanu rzeczy, podkreślić bowiem wypada, że w art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sformułowano naczelną zasadę o charakterze ustrojowym, w świetle której ten ostatni język jest w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym (por. M. Szubiakowski, Język urzędowy w postępowaniu podatkowym i celnym, Przegląd Podatkowy 2001, nr 11, s. 47). Zasada ta została powtórzona w art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.). Nadto w art. 5 ust. 1 przywołanej ustawy wprowadzono regułę, iż podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, którą w jej art. 5 ust. 2 rozciągnięto także na oświadczenia woli, podania i inne pisma składane szeroko rozumianym organom Państwa. Obowiązek posługiwania się językiem polskim polega przy tym również na konieczności prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, tj. uwzględnienia tylko dokumentów sporządzonych po polsku lub przetłumaczonych w odpowiedni sposób (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt I GSK 1088/07, LEX nr 495351 oraz M. Szubiakowski, op. cit.). Tym samym jakikolwiek organ Państwa nie może wziąć pod uwagę dokumentu w języku obcym, i to nawet wtedy, gdy osoba piastująca funkcje tego organu sama się tym językiem posługuje. Niemniej wynikające z tych dokumentów dane, na które zwróciła uwagę skarżąca, nie przemawiają na rzecz przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazane przez nią dochody i wydatki, aczkolwiek nie mogą być uznane za znaczące, jeżeli wziąć pod uwagę wysokość kosztów utrzymania i poziom dochodów uzyskiwanych w N., muszą być bowiem zestawione z kosztami konkretnego postępowania, w którym złożono wniosek. Te zaś, wobec ustawowego zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych, można ustalić jedynie uwzględniając, jako jedyne wyłączne obiektywne kryterium, wysokość wynagrodzenia, jakie przysługiwałoby adwokatowi w sprawie, gdyby prawo pomocy zostało przyznane, czyli koszt, jaki poniósłby wówczas budżet Sądu. W niniejszej sprawie wynagrodzenie takie zaś, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), wyniosłoby 240 zł, co nieznacznie przekracza równowartość 55 euro (według komunikatu Narodowego Banku Polskiego średni kurs euro w dniu 21 maja 2012 r. wyniósł 4,3322 zł), co nie stanowi znacznej kwoty z punktu widzenia zarówno dochodów, jak i wydatków gospodarstwa domowego skarżącej. Tego rodzaju wydatek nie może powodować uszczerbku jej utrzymania koniecznego. Rozpoznający wniosek wziął pod uwagę także inne okoliczności, mające dla prawa pomocy charakter uzupełniający, ale na pewno nie pozbawiony wagi, bo łączący się z zapewnieniem prawa do sądu, któremu służy ta instytucja procesowa. Również bowiem te względy nie przemawiają na rzecz ustanowienia radcy prawnego na obecnym etapie postępowania. Otóż zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii w dalszym postępowaniu, kiedy wnioskowane przez nią zastępstwo procesowe może okazać się potrzebne. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji