I SA/Gl 972/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; W piśmie procesowym z dnia 2 marca 2010 r. J.R. oświadczył, że od dłuższego czasu pozostaje bez pracy i w związku z tym jest na utrzymaniu rodziny. Z tych względów nie jest w stanie uiścić jakiejkolwiek kwoty wpisu sądowego i dlatego wnosi o zwolnienie go od kosztów sądowych. W dniu 6 kwietnia 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że J.R. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. Wnioskujący nie posiada zasobów pieniężnych. Jest z kolei współwłaścicielem domu o pow. 168 m². Udział skarżącego w 2/6 części jest objęty zajęciem komorniczym. Skarżący oświadczył nadto, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Syn J.R. jest współwłaścicielem ww. nieruchomości w 1/6 części. Wnioskujący oświadczył dalej w druku PPF, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą i nie wie jakie są jej dochody. Uzasadniając wniosek J.R. dodał, że sytuacja związana ze sprawą z jego skargi doprowadziła do zawału serca wymagającego ingerencji kardiochirurgicznej. Pismem z dnia 12 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu tych kosztów; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazanie wysokości miesięcznych dochodów brutto E.R.; nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej w okresie od grudnia 2009 r. do marca 2010 r. (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym) oraz za rok 2009 (jeśli zostały sporządzone); nadesłanie kopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]; wykazanie okoliczności zajęcia przez komornika sądowego udziału we współwłasności ww. nieruchomości; nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy o bezrobociu skarżącego i jego syna. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (pismo procesowe z dnia 11 maja 2010 r.), że żona uzyskuje dochody brutto w kwocie 2.300,00 zł. E.R., akcentując intercyzę małżeńską, nie udzieliła mu pozostałych informacji dotyczących jej dochodów. Skarżący oświadczył dalej, że żona nie informuje go o "swoich źródłach dochodu, dochodach, jak i o swojej działalności gospodarczej". J.R. podniósł, że ani on, ani jego żona nie posiadają rachunku bankowego. Rachunek takowy posiada jego syn, do którego został ustanowiony pełnomocnikiem. Do pisma z dnia 11 maja 2010 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono dodatkowo, że miesięczne, udokumentowane koszty utrzymana gospodarstwa domowego skarżącego stanowią około 570,00 zł. Syn skarżącego otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 573,60 zł (w tej wysokości do czerwca 2010 r., a później w kwocie 450,40 zł do dnia 16 października 2010 r.). K.R. (syn skarżącego) uzyskał w 2009 r. dochód brutto w kwocie 23.760,40 zł, E.R. – odpowiednio - 5.958,80 zł. Wśród załączników należy nadto nadmienić pełnomocnictwo bankowe z dnia 15 października 2008 r. udzielone skarżącemu przez jego syna. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 112 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że J.R. nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż jego oświadczenia oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Taki stan rzeczy stanowi w pierwszej kolejności skutek niewykonania w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udokumentował dochodów jego żony. Warto zarazem zauważyć, że dane dotyczące żony skarżącego mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie jego wniosku. Wnioskodawca przecież nie tylko konsekwentnie w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swoją żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ale i napomknął o ponoszeniu przez żonę różnych opłat. Co więcej w druku PPF zeznał, że pozostaje na utrzymaniu rodziny. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że kwestia dochodów żony skarżącego nie została wyjaśniona, a nadesłane dokumenty źródłowe w tym zakresie pogłębiają wątpliwości, które zrodziły się w tej sprawie. Wypada wszak zauważyć, że w druku PPF skarżący zeznał, że nie zna dochodów żony, później deklarował, że jest to kwota 2.300,00 zł brutto miesięcznie. Z kolei nadesłane dokumenty źródłowe za lata 2008-2009 r. wskazują na dochód – odpowiednio 1.409,64 zł i 496,56 zł (PIT-36). Do mankamentów dowodowych tej sprawy należy także zaliczyć brak wyciągów z rachunku bankowego syna skarżącego, którego istnienie sygnalizowano przecież pełnomocnictwem bankowym z dnia 15 października 2008 r. Skarżący nie udokumentował nadto okoliczności zajęcia posiadanego przez niego udziału w nieruchomości. Ograniczył się tylko i wyłącznie do wskazania sygnatury akt sprawy prowadzonej przez komornika. Brak jest nadto zaświadczenia właściwego urzędu pracy, które potwierdziłoby status osoby bezrobotnej w stosunku do J.R.. W tym stanie rzeczy uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może być w tej sprawie uwzględniony. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżący pierwotnie wystąpił tylko i wyłącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pismo procesowe z dnia 2 marca 2010 r.). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.