I SA/Gl 991/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W urzędowym formularzu z dnia 11 października 2017 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 200 zł, H. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że z dniem 1 września 2017 r. zakończył pracę zawodową i przeszedł na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, co spowodowało obniżenie dochodów o około 1.000,00 zł miesięcznie. Także małżonka skarżącego zakończyła pracę zawodową i od 1 lipca 2017 r. uzyskała status sędziego w stanie spoczynku, co spotkało się z obniżeniem jej dotychczasowego wynagrodzenia o ¼. Skarżący podniósł dalej, że musi ponosić koszty utrzymania dwóch starych domów o pow. 54 i 153,4 m2. Podkreślił przy tym, że zbycie obu nieruchomości w obecnym stanie prawnym i technicznym wymaga nakładów finansowych i czasu. Wnioskodawca wspomniał także, iż ponosi koszty związane z utrzymaniem studiującego syna, w tych ramach finansuje mieszkanie, pomoce naukowe i koszty utrzymania. W dalszej części uzasadnienia wniosku skarżący wyraził dezaprobatę dla działań organów podatkowych, które wydały decyzje w tej sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że wspólne gospodarstwo tworzy z żoną i synem. Odnotował, że posiada: dom o pow. 57 m2 o wartości około 40.000,00 zł, kwalifikujący się do remontu generalnego (własność); dom o pow. 153,40 m2 o wartości około 180.000,00 zł, który również wymaga remontu (współwłasność małżeńska); dom o pow. 227,80 m2 o wartości około 900.000,00 zł (współwłasność małżeńska); nieruchomości rolne o pow. 0,57 i 0,18 ha o łącznej wartości około 13.500,00 zł (własność). Skarżący posiada nadto "oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce" w kwocie 10.000,00 zł. Oświadczył dalej, że posiada 1/3 udziału we współwłasności samochodu osobowego marki [...] rok prod. 2014. Pozostałą część udziałów posiadają żona i syn. Nadmienił, że jego małżonka zgromadziła oszczędności w kwocie 50.000,00 zł. Skarżący podniósł, że jego dochód stanowi rzeczone wcześniej świadczenie w kwocie 2.164,10 zł netto, zaś uposażenie jego żony wynosi aktualnie 5.800,00 zł netto. Łączny dochód gospodarstwa stanowi zatem kwotę 7.964,10 zł netto. Po stronie zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków tego gospodarstwa domowego skarżący wskazał na: spłatę pożyczki żony (rata około 2.400,00 zł); koszty utrzymania budynków (około 1.000,00 zł); czynsz najmu mieszkania plus media (1.350,00 zł); ubezpieczenie budynków (około 71 zł) i ubezpieczenie samochodu (około 210 zł). Skarżący wydatki te oszacował na łączną kwotę 5.031,00 zł. Należy w tym miejscu odnotować, że równolegle z niniejszym prowadzone są jeszcze dwa inne postępowania sądowe ze skarg H. G., w których również został zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w kwotach po 200 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Tytułem wstępu należy podkreślić, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącego postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, a tym samym nie może być on beneficjentem wnioskowanej pomocy. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że prawo pomocy nie może być przyznane osobie, która posiada zgromadzone oszczędności i to bez względu na to, czy jest to gotówka, czy są to środki ulokowane na rachunkach bankowych i lokatach, nawet tych terminowych. W niniejszym przypadku skarżący posiada takowe środki w kwocie 10.000,00 zł. Trzeba więc podkreślić, że wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi zaledwie 2% rzeczonej kwoty. Już ta okoliczność sama przez się wyklucza uwzględnienie wniosku skarżącego. Należy jeszcze wspomnieć, że pięciokrotnie większe oszczędności zgromadziła małżonka skarżącego, z którą – jak sam zeznał – tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie wpisuje się kanony ubóstwa, jakie mogły towarzyszyć twórcom instytucji prawa pomocy, także z innego powodu. Mianowicie jest on właścicielem majątku nieruchomego, którego wartość oszacował na kwotę 53.500,00 zł. Co więcej, jest także w ½ współwłaścicielem innych nieruchomości o łącznej wartości przekraczającej 1 mln zł. Sytuacji tej nie zmienia fakt, że część z tych nieruchomości wymaga remontu, wszak niemalże każdą nieruchomość można obciążyć zobowiązaniem o charakterze kredytowym lub pożyczkowym. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać także ta część argumentacji skarżącego, która wskazuje na zmniejszenie miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego. Istotnie, zmiana łącznego dochodu małżonków z pułapu blisko 11.000,00 zł netto do kwoty bez mała 8.000,00 zł, może być odczuwalna dla gospodarstwa domowego, szczególnie przez pryzmat jego bilansowania. Niemniej jednak wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać faktu, iż po uregulowaniu niezbędnych wydatków, wciąż pozostaje do jego dyspozycji nadwyżka budżetowa, która stanowi blisko dziesięciokrotność wpisu sądowego od skargi. Co więcej, trzeba w tym miejscu zastrzec, że w świetle stanowiska judykatury, zobowiązanie cywilnoprawne (takie jak pożyczka żony skarżącego) nie mieści się w katalogu wydatków warunkujących konieczne utrzymanie, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (przykładowo w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego; orzeczenie dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki stan rzeczy dodatkowo zwiększa możliwości finansowe w omawianym tutaj zakresie. W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności negatywnie należało ocenić próbę przerzucenia przez skarżącego ciężaru kosztów tego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej. Na zapadłe rozstrzygnięcie bez wpływu pozostaje także fakt, iż w chwili obecnej skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w innych sprawach, wszak ich łączna wysokość to 600 zł. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.