I SA/Gl 996/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej p o s t a n a w i a przywrócić termin do wniesienia skargi Decyzją z dnia z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy poprzednią decyzją z [...] odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Ostateczną decyzję doręczono J.K. (skarżącemu) w dniu [...]. W terminie zakreślonym dla wniesienia skargi, skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie adwokata R.F. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. (sygn. akt I SO/Gl 5/18) przyznano wnioskującemu prawo pomocy. W tych ramach ustanowiono dla niego adwokata z urzędu, umarzając jednocześnie postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wszak skarżący jest z nich zwolniony z mocy ustawy na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Pismem z dnia [...] Okręgowa Rada Adwokacka w K. poinformowała Sąd, że w niniejszej sprawie pełnomocnikiem z urzędu został wyznaczony adwokat R.F., o czym poinformowano skarżącego przesyłką sądową otrzymaną przez niego w dniu [...]. W dniu 24 sierpnia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego złożył (za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) skargę do Sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik podkreślił, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi. Sam skarżący nie był w stanie dochować ustawowego terminu z uwagi na zły stan zdrowia, wiek oraz brak wykształcenia prawniczego. Z tych też powodów skarżący zwrócił się do Sądu o udzielenie prawa pomocy poprzez wyznaczenie dla niego pełnomocnika z urzędu celem zaskarżenia wskazanej na wstępie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi, czy też braku możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis decyzji, bądź innego rozstrzygnięcia w sprawie, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Termin, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. W sytuacji zatem, gdy strona uchybiła terminowi do złożenia skargi skuteczne jej wniesienie i nadanie sprawie dalszego biegu uzależnione pozostaje od złożenia przez nią lub jej pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 P.p.s.a., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a następnie ewentualne uwzględnienie tego wniosku przez Sąd. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o przywrócenie terminu, musi być jednakże złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana - za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi - w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu i równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1-4 P.p.s.a). Z kolei w myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania, czyli jeszcze zanim złożona zostanie skarga. Podmiot domagający się od sądu administracyjnego ochrony prawnej może dążyć do tego, aby jego skargę sporządził profesjonalny prawnik, i w tym celu w terminie otwartym na wniesienie tej skargi zwrócić się do sądu administracyjnego o przyznanie mu prawa pomocy w tym zakresie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie miało wtedy wpływu na bieg terminu do wniesienia tej skargi, co oznacza, że po ustanowieniu pełnomocnika już po upływie tego terminu konieczne będzie złożenie wraz ze skargą wniosku o jego przywrócenie (tak: A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ZNSA 2013, nr 2, s. 78). Opisana wyżej sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. W rozpatrywanym przypadku pełnomocnik skarżącego wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w związku z czym należało ocenić w pierwszej kolejności czy pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało wniesione w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wskazać należy, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 243 i nast. P.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11; wszystkie orzeczenia są dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten został wprawdzie wypracowany na gruncie terminowości wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu pierwszej instancji przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, jednakowoż – zdaniem Sądu – może on być transponowany na grunt tej sprawy. Mając na uwadze okoliczności faktyczne związane z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, Sąd stwierdza, że siedmiodniowy termin został zachowany. Z okoliczności sprawy wynika ponadto, że w sprawie zostały także spełnione - określone w art. 87 § 2 i 4 p.p.s.a. - pozostałe przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, tj. wniesienia skargi. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że jakkolwiek złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez wpływu na termin do złożenia skargi do sądu, to bez wątpienia ma ono znaczenie przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego dla strony w wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odmienne stanowisko niweczyłoby sens art. 243 § 1 P.p.s.a. w zakresie w jakim umożliwia wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postepowania. Tymczasem celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadminstracyjnym jest zagwarantowanie stronom możliwości rozpatrzenia sprawy przez sąd i skutecznej obrony swoich praw przed sądem, w sytuacji, w której w wyniku rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym położenie strony zostanie ocenione jako uniemożliwiające samodzielne poniesienie kosztów sądowych związanych z postępowaniem oraz z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie. Uprawnienie strony do skorzystania z fachowej pomocy prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie może być negowane tylko dlatego, że jego ustanowienie nie było niezbędne celem wniesienia skargi do sądu. Bez wątpienia, mając na uwadze, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie powoduje zawieszenia terminu do wniesienia skargi do sądu, sytuacja, w której skorzystanie z wyrażonego w art. 243 § 1 P.p.s.a. uprawnienia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania, skutkowałaby brakiem możliwości przywrócenia terminu tylko dlatego, że złożenie skargi do sądu nie jest objęte przymusem adwokacko-radcowskim powodowałaby naruszenie konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 § 1 Konstytucji RP). Trafnie w tym względzie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 czerwca 2018 r. w sprawie o sygn. akt I OZ 612/18 (dostępne jak wyżej), iż wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika celem wniesienia skargi do Sądu i reprezentacji interesów skarżącego przed Sądem nie świadczy o nienależytej, czy niedostatecznej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Przeciwnie, wola zabezpieczenia swoich uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez ustanowienie fachowego pełnomocnika, także w drodze ubiegania się o pomoc prawną, świadczy o należytej staranności strony. Zdaniem Sądu skarżący, występując w terminie otwartym do wniesienia skargi, z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika w celu wniesienia skargi i reprezentowania go przed sądem dołożył należytej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, bowiem jako osoba schorowana, nieposiadająca szczegółowej wiedzy prawniczej niezbędnej dla argumentowania konieczności zmiany decyzji, skoro dotychczasowe próby w tym zakresie nie powiodły się, wystąpił z wnioskiem o pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Reasumując, złożony przez pełnomocnika wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi podlegał uwzględnieniu, o czym Sąd - działając na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji postanowienia