II SA/Gl 1030/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.),, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1149/2024/8578 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 3 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1149/2024/8578, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J. S. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca): 1) uchyliło pkt 1 decyzji Prezydenta Miasta S. (dalej – organ I instancji) z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr [...]; 2) odmówiło przyznania J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą M. S. w okresie od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r.; 3) przyznało J. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą M. S. w okresie od 9 października 2023 r. do 12 października 2023 r. w wysokości 317 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 12 października 2023 r. Skarżący zwrócił się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Pismem z dnia 12 lutego 2024 r. doprecyzował podanie w ten sposób, że wniósł o przyznanie świadczenia od [...] maja 2023 r., tj. śmierci matki. Decyzją z dnia 13 marca 2024 r. [...] Prezydent Miasta przyznał Wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą: – w okresie od 13 października 2023 r. do 31 października 2023 r. w kwocie 1.506,60 zł, – w okresie od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 2.456 zł miesięcznie, – w okresie od 1 stycznia 2024 r. bezterminowo w kwocie 2.988 zł miesięcznie. Następnie Prezydent Miasta decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r.: 1) odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą Skarżącego w okresie: od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r. oraz od 9 października 2023 r. do 12 października 2023 r.; 2) przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą Skarżącego w okresie od 1 października 2023 r. do 8 października 2023 r. w kwocie 634,40 zł. W motywach decyzji organ I instancji wyjaśnił, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 9 do 12 października 2023 r. podyktowana jest tym, że w tych dniach siostra Wnioskodawcy w godzinach 8 – 16 przebywała w Dziennym Domu Pomocy Społecznej w S.. W tej sytuacji, zdaniem organu I instancji, nic nie stało na przeszkodzie, aby Skarżący podjął zatrudnienie. Natomiast negatywne rozstrzygnięcie dotyczące okresu od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r. związane jest z treścią art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Przepis ten – jak zauważył Prezydent Miasta – umożliwia przyznanie świadczenia od miesiąca wpływu wniosku, a w tym przypadku nastąpiło to w październiku 2023 r. W odwołaniu z dnia 29 kwietnia 2024 r. Wnioskodawca zakwestionował pkt 1 decyzji organu I instancji. Podkreślił, że siostra nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a potrzeba stałej opieki nad nią wyklucza podjęcie zatrudnienie. Wskazał również na zaniedbania pracowników Dziennego Domu Pomocy Społecznej w opiece nad jego siostrą. Okoliczności te – jak twierdzi Skarżący - zmusiły go do rezygnacji z posyłania siostry do wspomnianej placówki. Wyraził również swe niezadowolenie z działalności organu I instancji, który nie wspomaga go w sprawowanej opiece nad niepełnosprawną siostrą. Kolegium decyzją z dnia 3 czerwca 2024 r.: 1) uchyliło pkt 1 decyzji Prezydenta Miasta; 2) odmówiło przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą w okresie od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r.; 3) przyznało Wnioskodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą w okresie od 9 do 12 października 2023 r. w wysokości 317 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.) w sprawie znajduje zastosowanie u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że skoro wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą został złożony w dniu 12 października 2023 r., to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za okres od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r. Dodano przy tym, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania. Organ odwoławczy zanegował natomiast odmowę przyznania świadczenia za okres od 9 do 12 października 2023 r. Uznał w tym względzie, że Wnioskodawca spełnia warunki dla uzyskania prawa do świadczenia także w tym czasookresie. W skardze z dnia 6 lipca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca zakwestionował decyzję Kolegium w zakresie odmawiającym mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r. W jej treści Skarżący posłużył się argumentacją zbieżną z tą zaprezentowaną w odwołaniu. Wniósł o rozpatrzenie jego sprawy od czerwca 2022 r., czyli wniesienia pierwszego wniosku dotyczącego przyznania mu świadczenia lub przynajmniej od [...] maja 2023 r., czyli śmierci jego matki. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór koncentruje się na kwestii daty od jakiej należne jest świadczenie Wnioskodawcy. Zdaniem Skarżącego, z dniem śmierci matki zaktualizowało się jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Z tego też względu – według Wnioskodawcy - bezzasadnie odmówiono mu prawa do świadczenia za okres od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r. Z kolei organy obu instancji stoją na stanowisku, że co do zasady prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się od miesiąca złożenia wniosku. Zatem skoro podanie w tym przedmiocie wpłynęło do organu I instancji w dniu 12 października 2023 r., to od tego miesiąca mogło być przyznane prawo do świadczenia. Na wstępie należy poczynić zastrzeżenie, że w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga dotyczy decyzji rozstrzygającej o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego wydanej w związku z wnioskiem pochodzącym z dnia 12 października 2023 r. Oznacza to, że ocenie poddano jedynie prawidłowość odmowy przyznania świadczenia za okres od [...] maja 2023 r. do 30 września 2023 r., gdyż w takim zakresie nie został uwzględniony wniosek Skarżącego. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania jest pozostała część zarzutów wyrażonych w skardze. Podnieść przy tym należy, że poprzednia odmowa przyznania Skarżącemu świadczenia (tj. za okres sprzed śmierci matki) poddana była kontroli sądowej, czego wyrazem jest wyrok tutejszego Sądu z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 990/23. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca jednoznacznie sprecyzował czas ustalenia prawa do świadczenia, a co za tym idzie okres, od którego świadczenie jest wypłacane. Nie przewiduje się co do zasady możliwości ustalania wstecznie prawa do świadczenia. Wyjątek od tej reguły został określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r., jednak nie znajduje on zastosowania w niniejszej sprawie. Otóż dotyczy on sytuacji, gdy w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zatem skoro wniosek Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 12 października 2023 r., to prawo do niego nie mogło być przyznane inaczej, jak właśnie od października 2023 r. Brak było natomiast podstaw do ustalenia świadczenia od [...] maja 2023 r., tj. od daty śmierci matki Wnioskodawcy. Dodać należy, że śmierć osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności aktualizuje uprawnienie dalszych krewnych. Niemniej jednak należy pamiętać, że samo ziszczenie się okoliczności warunkujących prawo do świadczenia nie stanowi jeszcze o jego powstaniu. Dopiero aktywność ubiegającego się o świadczenie przybierająca postać wniosku determinuje ustalenie do niego prawa. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).