II SA/Gl 1045/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" w B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1045/15 w sprawie ze skargi "A" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W załączeniu do skargi na opisaną w sentencji postanowienia decyzję skarżące "A" w B. na druku urzędowego formularza PPPr wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosło, że prowadzi nieodpłatną działalność społeczną na rzecz mieszkańców Miasta B.. Stowarzyszenie oświadczyło, że nikogo nie zatrudnia. Członkowie zarządu pracują w ramach wolontariatu, zaś utrzymuje się ono ze składek członkowskich. Nadto wskazało, że nie korzysta od 2009 r. z jakiejkolwiek formy pomocy finansowej, nie dysponuje również żadnym majątkiem. Zysk Stowarzyszenia za ostatni rok obrotowy według bilansu stanowiła kwota 32,76 zł, przy czym na rachunku bankowym znajduje się kwota 6,74 zł, zaś w kasie na dzień 30 września 2015 r. - kwota 394,82 zł. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem referendarza Stowarzyszenie chcąc efektywnie realizować statutową działalność powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także wydatków zainicjowanego postępowania sądowego, w którym ma zamiar wziąć udział oraz zabezpieczyć środki na ten cel. Nadto w ocenie referendarza strona skarżąca nawet jako organizacja społeczna jest zobligowana do ponoszenia kosztów sądowych, przy czym dysponuje ona środkami pozwalającymi przynajmniej na częściowe poniesienie kosztów sądowych. Z kolei, jak wynika z treści statutu Stowarzyszenia, składki członkowskie stanowią jedno z kilku możliwych źródeł finansowania jego działalności. Od powołanego rozstrzygnięcia strona skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. Uzasadniając powyższe wskazała na dotychczasowe osiągnięcia w ramach realizowanej przez siebie działalności statutowej. W jej ocenie ogromny wkład pracy Stowarzyszenia na rzecz wspólnoty obywatelskiej winien stanowić przesłankę do zwolnienia z kosztów sądowych. Stowarzyszenie podkreśliło, że jego członkami jest 19 rodzin, często wielopokoleniowych lub samotnych. Składka członkowska od rodziny wynosi 5 zł miesięcznie, przy czym 7 członków wspierających Stowarzyszenie należy do [...] i ponosi składkę w wysokości 10 zł miesięcznie. Ze względu na niski dochód członków, wysokość składek nie jest podnoszona. Nadto strona skarżąca poinformowała, że w grudniu 2015 r. na rachunku bankowym po uiszczeniu opłaty za prowadzenie konta pozostanie kwota 9,74 zł, zaś w kasie - kwota 8,20 zł, która pomniejszona zostanie o koszty przesyłki listownej do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa wyżej wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżące Stowarzyszenie zwróciło się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów ale również, że nie ma ich pomimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą, każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli Stowarzyszenie zdecydowało na zainicjowanie postępowania w zawisłej sprawie, to powinno liczyć się z obowiązkiem uiszczenia kosztów tego postępowania i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Podzielić więc należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1108/15, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 491/11 – dostępne, tak jak i następne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie swojej działalności. Brak stałego źródła dochodu nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy. Ogólnie przytoczona okoliczność złej sytuacji finansowej członków Stowarzyszenia, czy nawet choroba lub podeszły wiek członka zarządu - nie mogą być brane pod uwagę. Stowarzyszenie powinno dostosować wysokość obowiązkowych składek do zadań, które zamierza realizować w ramach świadczonej działalności społecznej (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt II OZ 957/15). Skoro Stowarzyszenie prowadzi szeroko zakrojoną działalność społeczną angażując wszelkie siły i środki, to jednocześnie powinno zaplanować budżet od strony przychodów, który bez przeszkód pozwoliłby realizować jego cele. Poprzestanie na zebraniu składek członkowskich w wysokości daleko niewystarczającej na pokrycie zobowiązań wynikających z działalności Stowarzyszenia jest ewidentnym naruszeniem zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W świetle przywołanych w sprzeciwie argumentów nie budzi wątpliwości, że Stowarzyszenie w ogóle nie podjęło działań w kierunku pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania. Jednocześnie odnotować wypada, że obecnie w rozpoznawanej sprawie zasadniczym wydatkiem jest opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Pokrycie tej opłaty, w zestawieniu ze stałymi dochodami uzyskiwanymi ze składek, nie powinno nastręczać stronie znaczących trudności. Nadto wypada odnotować, że ustawodawca w art. 239 p.p.s.a. wymienił podmioty, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jednakże jak wynika z akt sprawy, skarżące Stowarzyszenie do nich nie należy. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.