II SA/Gl 114/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata z urzędu p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza PPF R. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący otrzymuje wsparcie finansowe od matki w wysokości 300 zł miesięcznie. Na dowód powyższego przedłożył kserokopię decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. o uznaniu go za osobę bezrobotną oraz oświadczenie matki B. S. potwierdzające fakt udzielania pomocy finansowej skarżącemu. Na podstawie zarządzenia z dnia 30 kwietnia 2013 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez nadesłanie dokumentów obrazujących miesięczne koszty utrzymania (w szczególności przez nadesłanie kserokopii rachunków lub faktur za energię elektryczną, gaz, dostawy wody itp.) oraz przez przedłożenie odpisu zaświadczenia o wysokości dochodu osiąganego przez jego matkę. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do tego wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez niego istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 23 maja 2013 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OZ 556/12, który oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12. Następny wniosek skarżącego o zmianę postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych również został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lutego 2013 r. Zażalenie skarżącego na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 263/13. Powyższe nie wyklucza oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy tym razem w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata z urzędu, został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 21 lutego 2013 r., a zatem w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, jednakże wpłynął do Sądu już po uprawomocnieniu się wyroku, a mianowicie w dniu 25 lutego 2013 r. (wyrok uprawomocnił się w dniu 22 lutego 2013 r.). Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd dokonuje oceny wniosku strony i jej indywidualnej sytuacji, mając z jednej strony na względzie umożliwienie stronie faktycznej realizacji prawa do sądu, z drugiej zaś strony, musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 P.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek. A zatem powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie jednakże pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności te mają na celu umożliwienie stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, bądź przedstawienie ich w sposób niekompletny, czy też wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy jest niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Mimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., nie przedstawił żadnych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości w tym zakresie. Skarżący ponownie przedstawił jedynie gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami informacje świadczące jedynie o jego trudnej sytuacji materialnej. W złożonym wniosku skarżący oświadczył, że otrzymuje pomoc finansową od matki w kwocie 300 zł miesięcznie. Trudno jest jednak przyjąć, aby kwota ta wystarczała skarżącemu na pokrycie kosztów utrzymania siebie i mieszkania. Mimo wezwania Sądu skarżący nie nadesłał zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego przez matkę dochodu, w rezultacie nie wiadomo jakiej wysokości jest uzyskiwane przez niego wsparcie finansowe i czy w konsekwencji pozwalałoby na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu. Dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy wziąć pod uwagę nie tylko jej majątek, ale również jej możliwości zarobkowe. Tym samym zdaniem Sądu nie można uznać za usprawiedliwione przyczyny, z powodu których skarżący nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu. Biorąc pod uwagę młody wiek wnioskodawcy należy według Sądu, przypuszczać, że nie istnieją żadne przeszkody natury osobistej bądź zdrowotnej w podjęciu przez niego pracy zarobkowej. Należy przy tym podzielić pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie można w sposób uprzywilejowany - a tym właśnie jest przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów powstałych w związku z postępowaniem sądowym na Skarb Państwa - traktować osoby, która świadomie nie podejmuje pracy zarobkowej w stosunku do osób, które taką pracę podejmują. Byłoby to niezgodne z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP) i zasadą powszechności opodatkowania (art. 84 Konstytucji RP), bowiem skutkiem zwolnienia strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, jest obciążenie tymi kosztami ogółu obywateli, stąd też powinno ono nastąpić w przypadkach, gdy zgromadzenie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych, a nie z przyczyn subiektywnych, pozostających pod kontrolą strony (vide: postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 15/08). Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania mu prawa pomocy, nie uzasadnił bowiem dostatecznie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.