II SA/Gl 1213/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wznowienia robót budowlanych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu argumentując, że nie posiada środków finansowych na opłacenie usług fachowego pełnomocnika. Skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz ze swoją małżonką, zamieszkując w budynku mieszkalnym o pow. 175 m2 i wartości około 500.000,00 zł. W skład majątku strony wchodzi również samochód marki [...] z [...]r. Źródłem utrzymania się wnioskodawcy jest zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 850 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony, w kwocie 520 zł. Nadto w formularzu zaznaczono, że miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 300 - 350 zł. Do wniosku skarżący dołączył kopie decyzji o uznaniu go za osobę bezrobotną oraz o przyznaniu mu zasiłku dla bezrobotnych, decyzję o przyznaniu świadczenia emerytalnego przysługującego jego małżonce oraz kopię umowy darowizny udziału w prawie własności pojazdu, o którym wspominał w swoim wniosku. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności ujętych we wniosku (pismo z dnia 12 stycznia 2017 r.), strona nadesłała między innymi plik dokumentów potwierdzających obciążające ją koszty utrzymania oraz oświadczenie, w którym ponownie wywiodła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z małżonką. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku M. W. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż skarżący nie wykazał swojej sytuacji rodzinnej oraz materialnej w sposób dostatecznie jednoznaczny oraz wolny od wątpliwości. Należy bowiem zwrócić uwagę, że analiza uzyskanych od niego informacji ujawniła, że stał się on współwłaścicielem udziału (1/2) w prawie własności pojazdu marki [...], który to udział darowany został mu przez J.W., mieszkającego - jak wyraźnie wynika z umowy (vide: karta nr 29 akt sprawy) - pod tym samym adresem co wnioskodawca (T.ul. [...]). Tymczasem osoba ta nie została wskazana w druku formularza jako dorosły domownik, jak również nie podano wysokości dochodów przez nią uzyskiwanych. Powyższa sprzeczność budzi wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń skarżącego o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego wyłącznie z małżonką, a w takiej sytuacji nie można bezkrytycznie przyjąć, iż jego rzeczywista sytuacja rodzinna, a co za tym idzie materialna jest taka, jak podana we wniosku. Przyjdzie tu podkreślić, iż brzmienie przywołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca przedstawi swoją sytuację materialną w sposób jasny, wyczerpujący i wolny od wątpliwości. Tymczasem niejasność co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącego uniemożliwia pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych. Chociaż bowiem zarówno on sam jak i jego małżonka osiągają niewątpliwie niskie dochody, to należy podkreślić, że w toku rozpoznania wniosku bierze się pod uwagę stan majątkowy wszystkich osób, które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą. Z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Należy tu wprawdzie przyznać, że osoby pozostające ze stroną we wspólnym gospodarstwie, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, jednak informacja o ich dochodach i stanie majątkowym pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 - orzeczenie dostępne w CBOSA). W tym kontekście wątpliwości co do składu gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie pozwalają przyjąć, aby spełnił on przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.