II SA/Gl 1227/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Sp. z o.o. w T. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1227/15 w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Pełnomocnik "A" Sp. z o.o. w T. w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 30 grudnia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, w terminie wyznaczonym dla dokonania tej czynności, wystąpiła na urzędowym formularzu druku PPPr z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe wystąpienie pełnomocnik uzasadniła prowadzoną wobec Spółki przez organ podatkowy egzekucją podatku od towarów i usług w związku z uznaną za nieważną umową sprzedaży z 2011 r. Nadto oświadczyła, że wobec trudnej sytuacji finansowej strony skarżącej nie otrzymuje wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną. Z treści formularza wynika, że należące do Spółki rachunki bankowe są zajęte na kwotę ponad 1 400 000 zł, ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. Nadto strona skarżąca wskazała, że od 2 lat, ze względu na sezonowość prowadzonej działalności i niewielką ilość zleceń nie osiąga dochodu, a stale rosnąca strata wymusza minimalizację wydatków, w tym zatrudnienia. Wysokość kapitału zakładowego Spółki to 550 000 zł, przy czym na koniec 2014 r. odnotowała ona stratę w wysokości 8 730,81 zł, zaś na dzień 30 września 2015 r. strata wynosiła 38 277,55 zł. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że aktualna sytuacja majątkowa strony skarżącej nie pozwala jej na osiągnięcie dochodu, przy czym nie posiada ona środków w gotówce, co w efekcie wyklucza możliwość uiszczenia wpisu od skargi w sprawie. Do druku formularza dołączono wydruk ze strony internetowej jednego z rachunków bankowych obrazujący saldo dostępne na dzień 8 stycznia 2016 r., zawiadomienie z dnia 12 października 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na dwóch rachunkach bankowych – na kwotę 752.609,71 zł, rachunek zysków i strat obejmujący okres od stycznia do września 2015 r. oraz kopię deklaracji CIT-8 za 2014 r. Jak wynika z akt sprawy bezskuteczne okazało się wezwanie referendarza sądowego w zakresie przedstawienia przez wnioskodawcę aktualnego raportu kasowego oraz deklaracji VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem referendarza skarżąca Spółka nie wykazała, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania sądowego - a w tym wpisu od skargi, będącego zasadniczym wydatkiem na obecnym etapie postępowania. Nie przedstawiono bowiem wiarygodnych informacji co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony skarżącej. W ocenie referendarza w oparciu o złożone oświadczenia, jak również o nadesłane dokumenty - nie można ustalić, w jakim zakresie Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Od powołanego rozstrzygnięcia pełnomocnik strony skarżącej w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. Uzasadniając powyższe wytknęła referendarzowi pominięcie analizy informacji z przedłożonych dokumentów, z których w jej ocenie jednoznacznie wynika, że działalność Spółki przynosi stratę. Jednocześnie zaznaczyła, że strona skarżąca otrzymuje coraz mniej zleceń, a w konsekwencji mniejszy dochód. Podkreśliła, że na koniec września 2015 r. wysokość straty opiewała na kwotę prawie pięciokrotnie wyższą niż za rok 2014. Pełnomocnik ponownie zwróciła uwagę na zajęcie od października 2015 r. rachunków bankowych Spółki w wyniku postępowania egzekucyjnego w sprawie podatku VAT, co do obowiązku którego toczy się przed tut. Sądem postępowanie. Nadto poinformowała, że Spółka nie prowadzi raportów kasowych gdyż ma obrót bezgotówkowy. Wskazała także, iż Spółka nie uzyskuje żadnych zleceń, z których realizacji osiągałaby przychód. Pełnomocnik podniosła, że sezon zimowy dla przedsiębiorców prowadzących serwisy samochodowe jest okresem zdecydowanego zmniejszenia obrotów, przy czym dla skarżącej Spółki był okresem martwym. Zaznaczyła, że skoro we wcześniejszym okresie Spółka poniosła stratę w wysokości 38 000 zł to nierealne jest, że zimą strata ta się zmniejszy. Zakwestionowała także, że referendarz sądowy nie zasygnalizował nieczytelność dokumentów, a powołując się na tę okoliczność w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, uniemożliwił tym samym dostarczenie kopii o lepszej jakości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa wyżej wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżąca Spółka kapitałowa zwróciła się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów ale również, że nie ma ich pomimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą, każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych nie sprowadza się bowiem do likwidacji tych ciężarów w ogóle, jest przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa, czyli na ogół podatników. Oceniając zasadność wniosku, winno się rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Jednakże z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że skarżąca Spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Brak bowiem w aktach sprawy materiałów, które w sposób istotny obrazowałyby kondycję finansową strony skarżącej i jej rzeczywistą zdolność płatniczą, a tym samym umożliwiłyby dokonanie rzetelnej analizy całokształtu jej sytuacji majątkowej. I tak na przykład ewidencja środków trwałych obrazuje składniki majątku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Jednocześnie podkreślić należy, że wnioskująca Spółka nie nadesłała deklaracji podatkowych VAT-7, co stanowi istotny brak w materiałach źródłowych. Z deklaracji takich wynika bowiem, czy przedsiębiorca wykazuje w swojej działalności obrót a zatem, czy prowadzi działalność i jakie jest jej natężenie i dynamiczność. Spółka może bowiem zamrażać swoje środki, które mogłaby wykorzystać na funkcjonowanie. Odnotować także wypada, że chociaż skarżąca Spółka poniosła stratę w roku 2014 r. oraz w 2015 r. (stan na 30 września), to jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny strata jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2013 r. sygn. II OZ 707/13, z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I GZ 228/12 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc koszty sądowe mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości (vide: rachunek zysków i strat). W doktrynie dominuje pogląd zgodnie z którym, koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga zapewnienia środków na bieżącą działalność. Nadto należy mieć na uwadze, że ustawodawca stworzył rozwiązania za pomocą których spółka kapitałowa, jeśli nie jest w stanie uzyskać z przychodów z działalności gospodarczej niezbędnych do działalności środków finansowych, może skorzystać z instytucji dopłat wspólników na rzecz spółki, bądź z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14). Zgłaszając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, Spółka w żaden sposób nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, choćby w postaci ww. dopłat. Brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy ona sama nie podejmuje żadnych starań w celu zdobycia środków finansowych. Podejmując decyzję o złożeniu skargi do Sądu strona skarżąca winna była mieć świadomość, że zostanie zobowiązania do ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczyć przyjdzie, że strona skarżąca nie wykazała, by podjęła czynności zmierzające do zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli Spółka zdecydowała się na zainicjowanie postępowania w zawisłej sprawie, to jako podmiot powołany w celu prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z obowiązkiem uiszczenia takich kosztów i w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia odpowiednich środków na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 p.p.s.a. stanowi naruszenie równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań względem drugich. Sąd podziela ocenę referendarza co do wątpliwości istniejących w zakresie rzeczywistego stanu finansów Spółki, która uchylając się od przedłożenia dokumentów wskazanych przez referendarza spowodowała, że aktualna jej sytuacja finansowa nie jest możliwa do zweryfikowania. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej, przedłożone dokumenty nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki i pod tym względem zostały prawidłowo, szczegółowo i wnikliwie przeanalizowane przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu odmowy przyznania prawa pomocy należy położyć nacisk na wysokość kosztów sądowych (obecnie zasadniczym wydatkiem jest opłacenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł) oraz na możliwość ich pozyskania w inny sposób, niż w drodze przeniesienia na ogół podatników - na przykład poprzez uzyskanie pożyczki od udziałowca. Zgodnie bowiem z art. 720 § 2 k.c. pożyczka dla spółki od wspólnika może być udzielona na zasadach ogólnych. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.