II SA/Gl 1235/23
WyrokWSA w Gliwicach2023-10-04
Skład orzekający: Grzegorz Dobrowolski, Renata Siudyka, Agnieszka Kręcisz-Sarna
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym bratem, którego matka żyje, ale nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro matka brata skarżącej nie posiada takiego orzeczenia, skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, nawet jeśli faktycznie sprawuje opiekę, a matka z obiektywnych przyczyn nie może jej sprawować.Stan faktyczny
Skarżąca B. K. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność brata powstała po ukończeniu przez niego 25. roku życia, a jego matka żyje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, uznając, że choć przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc w części, to nadal obowiązują przesłanki z art. 17 ust. 1a tej ustawy, które nie zostały spełnione. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1447/2023/11520 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 26 maja 2023 r. znak: SKO.PSŚ/41.5/1447/2023/11520 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta G. (dalej "Prezydent" lub "organ pierwszej instancji") z 11 kwietnia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji odmówił B. K. (dalej "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że niepełnosprawność brata skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Ojciec brata skarżącej nie żyje. Jednakże żyje jego matka, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brat skarżącej jest kawalerem, nie posiada własnych dzieci. Okoliczności te wskazują, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1a i ust. 1b u.ś.r.
Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie od ww. decyzji, domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca zarzuciła także błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie jego wykładni systemowej i celowościowej co doprowadziło do niewłaściwego przyjęcia, że zakres opieki skarżącej nad bratem nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu oraz, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad bratem. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a., art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Kolegium decyzją z 26 maja 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium uznało za zasadny wskazując, że przepis ten utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium stwierdziło zatem, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia.
Jednakże analizując materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego bowiem matka brata skarżącej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. dopiero po wystąpieniu wskazanych w tym przepisie obiektywnych przeszkód wykluczających opiekę osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki w linii prostej, istnieje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż osoby spokrewnione w linii prostej. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium odwołało się m. in. do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej "NSA") z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22.
Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję Kolegium nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec brata. Skarżąca zarzuciła dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma matkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki. Zdaniem skarżącej doszło także do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a., art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem organ odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pomijając okoliczności niemożności faktycznej sprawowania opieki przez matkę brata skarżącej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżąca zaś należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Skarżąca wskazała na konieczność prokonstytucyjnej, systemowej i celowościowej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Na poparcie swych argumentów skarżąca przywołała wyroki sądów administracyjnych.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Wyjaśnić także należy, że sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. gdyż strony postępowania zgodnie wniosły o zastosowanie tego trybu rozpoznania sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, Sąd doszedł do przekonania, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Wskazać w tym miejscu należy, że organ odwoławczy słusznie uznał, że w rozpoznawanej sprawie fakt zaistnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mają bowiem obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjny mocą wyroku z 21 października 2014 r. o sygn. akt. K 38/13 (opubl. w OTK-A 2014, nr 9, poz. 104).
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż osoba zobowiązana alimentacyjne w pierwszej kolejności, tj. matka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy podkreśliły, że ustawodawca w art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyraźnie uzależnił możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, od spełnienia określonych warunków. Mianowicie dopiero po wystąpieniu obiektywnych przeszkód wykluczających opiekę osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki w linii prostej przepis ten przewiduje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w linii prostej. Natomiast zdaniem skarżącej nie należy opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., a na wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. Celem wskazanej regulacji jest natomiast przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata i sprawującą nad nim rzeczywistą opiekę. Matka brata skarżącej nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże z obiektywnych przyczyn nie może sprawować opieki nad bratem skarżącej.
Wskazać należy, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i krąg podmiotów uprawnionych do jego uzyskania zostały określone w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne zostało powiązane z obowiązkiem alimentacyjnym osoby ubiegającej się o świadczenie wobec osoby pozostającej pod jej opieką. Pojęcie "obowiązku alimentacyjnego" należy przy tym odnosić do uregulowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.; dalej "k.r.o."). Przepisy k.r.o. określają krąg podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W szczególności należy przywołać art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o. W myśl tej pierwszej regulacji obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
Skarżąca jest w stosunku do osoby niepełnosprawnej, nad którą sprawuje opiekę, spokrewniona w linii bocznej w stopniu drugim. Osobą spokrewnioną w linii prostej w stopniu pierwszym jest matka osoby wymagającej opieki. Zatem skarżąca nie jest zobowiązana alimentacyjnie względem swojego brata w pierwszej kolejności z uwagi na to, że żyje jego matka. Z tego względu do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem konieczne jest spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z regulacji tej natomiast wynika m. in., że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaś matka brata skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność, że nie jest ona w stanie ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego wobec syna nie ma prawnego znaczenia. Powyższej oceny nie zmienia także faktycznie sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym bratem.
Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się na tle wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. dwa rozbieżne stanowiska odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki lub osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu.
Rozbieżność związana ze stosowaniem ww. regulacji została rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W uchwale tej zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
NSA w przyjętej uchwale wskazał m. in., że ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a które są uprawnione do ubiegania się o świadczenie. Z uwzględnieniem przepisów k.r.o. ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Te regulacje zdaniem NSA świadczą o tym, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki u.ś.r. w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia u.ś.r. ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek, odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
NSA szczegółowo rozważył argumenty natury konstytucyjnej oraz dotyczące spójności systemu prawa i uznał, że nie ziściły się warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. W motywach uchwały wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Stanowisko zajęte we wskazanej wyżej uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2019 r., I FSK 116/17, opubl. w CBOSA).
W związku z tym Sąd, będąc związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale, stwierdza, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem, tj. osoba nad którą skarżąca sprawuje opiekę posiada matkę (krewnego spokrewnionego z nim w linii prostej w pierwszym stopniu), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia, niezależnie od przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym osoby wymagającej opieki. Decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2022 r., I OSK 1657/21, opubl. w CBOSA).
Z wyżej przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 oraz ust. 1a u.ś.r. Także sformułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego nie mogły odnieść skutku. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło