II SA/Gl 1284/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...] Decyzją z dnia [....] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą B. P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania wyżej wymienionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe oraz, że strona zrezygnowała z zatrudnienia od dnia 1 czerwca 2021 r. i opiekuje się swoją matką. Niesporne jest także to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że mąż osoby wymagającej opieki ma 80 lat i jest po 4 udarach. Organ odwoławczy podniósł, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako k.r.io.) wynika, iż oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 k.r.io. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Organ wskazał, że powyższe uregulowania potwierdzają, iż wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Wskazał, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami na podstawie art. 27 k.r.io. ma charakter bezwzględny. Natomiast zgodnie z art. 132 k.r.io. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności - w tym wypadku dzieci osoby wymagającej opieki - powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Organ podniósł, że powyższą argumentację wspiera ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacja przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, odnosi się zatem do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się oświadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą, powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2727/12. publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ograniczenie zatem, prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a ustawy, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi swego rodzaju wyjątek, nie mogący podlegać wykładni rozszerzającej. W podsumowaniu organ odwoławczy wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, przysługiwałoby skarżącej, gdyby jej ojciec legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności. Dopiero wówczas byłby wyłączony z obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że ze względu na postępującą chorobę matki i niemożność sprawowania opieki przez jej ojca, podjęła decyzję o rezygnacji z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad rodzicami. Podkreśliła, że nie jest w stanie pogodzić pracy etatowej z opieką nad rodzicami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Przedłożyła skrócony odpis aktu zgonu ojca skarżącej, który zmarł [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Kontrolowanymi decyzjami organy odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, ze względu na pozostawanie przez matkę skarżącej w związku małżeńskim oraz nielegitymowanie się przez jej małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- zwanej dalej "u.ś.r."), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymagało, że według poglądu wielokrotnie wyrażonego w orzecznictwie - który podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być uważane za przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Obowiązkiem organów jest zatem dokonanie ustaleń i ich ocena, czy istnieją obiektywne przeszkody po stronie współmałżonka, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 k.r.o. Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matki strony skarżącej – S. M., miał 79 lat i był po czterech udarach. W odwołaniu skarżąca podniosła okoliczności dotyczące jego stanu zdrowia i podkreśliła, że jej ojciec sam wymaga opieki. Jednakże organ odwoławczy nie odniósł się do powyższych twierdzeń skarżącej zamieszczonych w odwołaniu – zawarł w uzasadnieniu decyzji ustalenia dotyczące stanu zdrowia S. M., ale całkowicie pominął analizę tych okoliczności w kontekście możliwości realizowania przez niego obowiązku opieki nad niepełnosprawną żoną. Dodać należało, że organ przytoczył w motywach rozstrzygnięcia art. 132 k.r.io., podkreślając, że "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności – w tym wypadku dzieci osoby wymagającej opieki – powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami." Pomimo przytoczenia tego przepisu, organ w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł go do okoliczności zaistniałych w sprawie. Podobnie organ I instancji - również nie dokonał analizy stwierdzonych okoliczności dotyczących stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki - w kontekście powstania obowiązku opieki osób zobowiązanych w dalszej kolejności. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja - podobnie jak i decyzja organu pierwszej instancji - zostały wydane z naruszeniem art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. Decyzje te naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane na skutek nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stanowi to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące wykładni wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego oraz przeprowadzi analizę okoliczności faktycznych w sprawie we wskazanym wyżej zakresie.