II SA/Gl 136/25

WyrokWSA w Gliwicach2025-03-06

Skład orzekający: Wojciech Gapiński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z powodu istotnych braków dowodowych i nieprecyzyjnego sformułowania nakazu?
Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Brak było wystarczających dowodów do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a nakaz był nieprecyzyjny.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła sprzeciwu J. Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która uchyliła decyzję Wójta Gminy G. nakazującą J. Z. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom poprzez zaniechanie odprowadzania wód opadowych i roztopowych na grunty sąsiednie. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu uchylanie się od merytorycznego załatwienia sprawy i naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej, wskazując, że kwestie te były już rozstrzygane w poprzednich postępowaniach.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił sprzeciw J. Z. na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2025 r. sprawy ze sprzeciwu J. Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 grudnia 2024 r. nr SKO.OS/41.9/451/2024/11864/KS w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala sprzeciw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 2 grudnia 2024 r. nr SKO.OS/41.9/451/2024/11864/KS, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J. Z. (dalej – Skarżący) oraz opiekuna prawnego J. K. (dalej – Uczestnik), uchyliło decyzję Wójta Gminy G. (dalej – organ I instancji, Wójt Gminy) z dnia 31 maja 2024 r. nr [...] , którą: 1) nakazano J. Z. - właścicielowi działek o nr [...] i [...] , przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez zaniechanie odprowadzania wód opadowych oraz roztopowych na grunty sąsiednie, tj.: działkę nr [...] ; 2) odmówiono J. K. w imieniu, którego działa opiekun prawny w osobie J1. K., nakazania właścicielowi działek nr [...] i [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez zaniechanie odprowadzania wód drenażem rolnym przebiegającym przez działkę nr [...] ; 3) wskazano, że wykonanie nakazu z pkt 1 decyzji winno nastąpić w terminie 7 dni od momentu, gdy decyzja stanie się ostateczna. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W toku prowadzonego postępowania, po rozpoznaniu wniosku Uczestnika, organ I instancji decyzją z dnia 31 maja 2024 r.: 1) nakazał Skarżącemu - właścicielowi działek o nr [...] i [...] , przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez zaniechanie odprowadzania wód opadowych oraz roztopowych na grunty sąsiednie, tj.: działkę nr [...] ; 2) odmówił nakazania Skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez zaniechanie odprowadzania wód drenażem rolnym przebiegającym przez działkę nr [...] ; 3) wskazał, że wykonanie nakazu z pkt 1 decyzji winno nastąpić w terminie 7 dni od momentu, gdy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności odniesiono się do sugestii Skarżącego, jakoby sprawa w zakreślonym przez Uczestnika przedmiocie została już rozstrzygnięta. Wyjaśniono w tej kwestii, że poprzednie postępowanie (toczące się pod nr [...]) dotyczyło odprowadzania wód z posesji Skarżącego (rynien i piwnic budynku mieszkalnego, rynien budynków gospodarczych) na działkę nr [...] poprzez "nielegalny rurociąg." Rurociąg ten powodować miał szkody w dolnej części działki [...] , a to w związku z zasypaniem jego ujścia poprzez zwałowisko wykonane przez KWK [...] w latach 90-tych, a następnie poprzez jego przerwanie w toku prac prowadzonych przez S S.A. Natomiast obecnie – jak zauważył organ I instancji - przedmiotem postępowania jest odprowadzania wód z posesji Skarżącego poprzez drenaż (rolny) przebiegający od jego posesji (pod bramą wjazdową), a następnie pod drogą publiczną i dalej przez działkę nr [...] (górną jej część) do studni zbiorczej zlokalizowanej na działce gminnej nr [...] . Ponadto w niniejszej sprawie wskazuje się na wypompowywanie wód z posesji Skarżącego na drogę publiczną oraz działkę nr [...] . Zdaniem organu I instancji, powyższe stanowi o tym, że są to dwie odrębne sprawy. W dalszej kolejności organ uznał, że w toku postępowania dowodowego wykazano, że Skarżący poprzez przerwy w ogrodzeniu za pomocą węża ogrodowego odprowadza wody na drogę publiczną i dalej w kierunku działki Uczestnika. Zaznaczono przy tym, że nie jest to spływ wód powierzchniowych związany z ukształtowaniem terenu (ślady odprowadzanej wody widoczne były na drodze, która w pozostałej części pozostawała sucha). Działania te powiązane są bezpośrednio ze szkodami na działce Uczestnika, które polegają na niszczeniu znajdującej się na niej roślinności wskutek napływu nadmiaru wody. W tej sytuacji Wójt Gminy zdecydował o zastosowaniu wobec Skarżącego art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm. – dalej u.p.w.). Organ I instancji nie zgodził się natomiast z twierdzeniami Uczestnika, że Skarżący ingerując w drenaż rolny doprowadził do wywołania szkód na działce Uczestnika, przez którą ten drenaż przebiega. Zauważył, że skoro takie prace Skarżący miał wykonać już w 2011 r., to następstwa tego winny być widoczne już w tamtym czasie. Natomiast według Uczestnika, szkoda z tym związana miała powstać w 2021 r. Jednocześnie zaznaczył, że zmiana stosunków wodnych mogła być wywołana pracami na działce powyżej nieruchomości Skarżącego, co powinno być zbadane w odrębnym postępowaniu. Z tych też względów, w tym zakresie organ I instancji odmówił zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. W odwołaniu z dnia 17 czerwca 2024 r. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo wniósł o umorzenie postępowania ze względu na powagę rzeczy osądzonej, gdyż stan opisany we wniosku Uczestnika został rozstrzygnięty ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...] (decyzja wydana na tej samej podstawie prawnej i wobec tych samych stron). Uczestnik w odwołaniu z dnia 20 czerwca 2024 r. (uzupełnionym pismami z dnia: 27 czerwca 2024 r., 9 lipca 2024 r. i 16 września 2024 r.) zakwestionował pkt 2 decyzji organu I instancji. W jego treści podtrzymał stanowisko, iż Skarżący przy użyciu węża ogrodowego odprowadza wodę na drogę, która następnie spływa na jego działkę. Ponadto wskazał, że wprowadzanie wód do drenażu rolnego (przebiegającego przez teren jego działki) doprowadza do wybijania wody i zalewania terenu nieruchomości. Wskazał także, że Skarżący ignoruje obowiązek nałożony na niego w pkt 1 decyzji organu I instancji. W następstwie powyższych odwołań, Kolegium decyzją z dnia 2 grudnia 2024 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 31 maja 2024 r. oraz przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po przedstawieniu przebiegu sprawy Kolegium podniosło, że koniecznym jest uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie wykraczającym poza ramy określone w art. 136 k.p.a., co uzasadniało wydanie decyzji kasacyjnej. W tym zakresie wskazano na potrzebę ustalenia faktycznego przebiegu drenażu rolnego. Dodatkowo wyjaśnienia wymaga – jak zaznaczył organ odwoławczy – czy za jego pośrednictwem odprowadzane są wody opadowe i inne z terenu nieruchomości Skarżącego. Jak jednak zaznaczono w zaskarżonej decyzji, punktem wyjścia winno być ustalenie pierwotnego niezakłóconego stanu wody, jaki występował na gruncie. Następnie należy go porównać z aktualnym stanem, a w dalszej kolejności wyjaśnić na czym zmiana polegała i czy doprowadziła do powstania szkód na działce sąsiedniej. Tymczasem – jak zauważyło Kolegium - ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego nie wynika, jaki był ostatni spokojny (bez zakłóceń) stan wód na nieruchomości nr [...] i [...] oraz nr [...] . Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że Skarżący odmówił przeprowadzenia oględzin należącej do niego nieruchomości, co uniemożliwiło ustalenia obecnego stanu faktycznego. Dlatego też kolegium wskazało, że organ I instancji powinien uzupełnić materiał dowodowy o wspomniane oględziny działek Skarżącego, jak również Uczestnika. Zaznaczył, że w przypadku braku współpracy stron, należy skorzystać ze środków dyscyplinujących. W dalszej kolejności poddał pod rozwagę Wójta Gminy przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, ze względu na spór między stronami co do przyczyn zaburzenia stanu wody na gruncie. Konkludując Kolegium wyraziło stanowisko, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niekompletny i wymaga uzupełnienia we wskazanym zakresie. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podniósł, że obowiązek z pkt 1 został sformułowany w sposób nieprecyzyjny. Jak zauważono, organ I instancji nakazał wykonać: przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, przy czym nie określił na czym ma polegać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zdaniem Kolegium, nie jest także wiadomym, czy wykonanie obowiązku "poprzez zaniechanie odprowadzania wód opadowych oraz roztopowych na grunty sąsiednie, tj.: działkę nr [...] " odnosi się do: przywrócenia stanu poprzedniego, czy do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Również wyznaczony termin na wykonanie obowiązku, w ocenie Kolegium, jest niewystarczający, aby go zrealizować. Stwierdzono ponadto, że uzasadnienie nie koreluje z sentencją decyzji. Organ odwoławczy wyraził końcowo stanowisko, że niedostatki dowodowe nie pozwalają na ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniach. W sprzeciwie z dnia 14 grudnia 2024 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Zarzucił Kolegium, że uchyla się ono od merytorycznego załatwienia sprawy, tj. umorzenia postępowania administracyjnego, pomimo, że została ona już rozstrzygnięta ostateczną decyzją Kolegium z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...]. Ponadto zarzucono organowi odwoławczemu: uchylanie się od działań merytorycznych; naruszenie zasady szybkości i ekonomiki postępowania; naruszenie art. 8 k.p.a. W uzasadnieniu podkreślono, że Kolegium przemilczało okoliczność, że sprawa została już ostatecznie rozstrzygnięta. Jak bowiem zauważono, kwestie podniesione przez Uczestnika zostały rozpatrzone w dwóch decyzjach Wójta Gminy G. : z dnia 13 sierpnia 2018 r. nr [...] i z dnia 31 marca 2022 r. nr [...]. Każdą z nich odmówiono nakazania Skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce sąsiedniej, tj. działce [...] . Obie decyzje wydane zostały w oparciu o art. 234 ust. 3 u.p.w. i dotyczyły awaryjnego odprowadzania wody ze studni zbiorczej za pomocą węża ogrodowego oraz odprowadzania wód drenażem rolnym. Sprawa ta została ostatecznie rozstrzygnięta decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...]. Potwierdzeniem tego ma być m.in. treść opinii sporządzonych na potrzeby postępowania, protokół z rozprawy administracyjnej, a także pisma Uczestnika. Skarżący zasygnalizował również, że jego nieruchomość zalewana jest przez wody napływające z terenów położonych wyżej. Nie może w tej sytuacji brać odpowiedzialności za wody, które w dalszej kolejności przedostają się na nieruchomość znajdującą się poniżej jego posesji. Wskazał także, że wody z ul. [...] są odprowadzane liniowo w kierunku dróg powiatowych. Tym samym wody wydostające się z jego działek nie powinny przedostawać się na teren nieruchomości Uczestnika. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w myśl art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd podkreśla, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę merytorycznie. Ponadto już z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 k.p.a. wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej. Wyjątek ten jest możliwy do zastosowania wyłącznie przy zaistnieniu ustawowych przesłanek (zob. wyroki NSA: z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2958/14, Lex nr 2142416; z dnia 20 października 2016 r. sygn. akt II OSK 65/15, Lex nr 2177618). Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga odniesienia się do treści art. 138 § 2 k.p.a. W świetle tego przepisu organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dla wykładni art. 138 § 2 k.p.a. istotne znaczenie ma art. 136 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Analiza norm procesowych wynikających z powyższych przepisów k.p.a. prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy może skorzystać z wynikającego z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienia do skasowania decyzji organu I instancji tylko w sytuacji, w której organ ten, stosując środki wskazane w art. 136 § 1 k.p.a., nie będzie mógł we własnym zakresie naprawić wad postępowania pierwszoinstancyjnego co do wyjaśnienia "zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Jak wskazuje się w orzecznictwie, sądowa ocena decyzji kasatoryjnej dokonywana w ramach rozpatrzenia sprzeciwu nie jest oceną przesądzającą o meritum sprawy. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 43/19, Lex nr 2627240). Badając kwestię zasadności wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej podnieść przyjdzie, że wskazano w niej przede wszystkim na niedostatki dowodowe postępowania pierwszoinstancyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, nie tylko nie ustalono przebiegu drenażu rolnego, ale również nie ustalono pierwotnego niezakłóconego stanu wody na gruncie. W konsekwencji – jak zauważył organ odwoławczy - niemożliwym było stwierdzenie jakie w późniejszym czasie zaistniały zmiany i czy były one przyczyną szkód na nieruchomości sąsiedniej. W decyzji kasacyjnej wskazano również na nieprecyzyjne sformułowanie obowiązków w pkt 1 rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że w myśl art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Ponadto zgodnie z art. 234 ust. 2 u.p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.p.w.). Nakaz ten nie zwalnia jednak z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 u.p.w.). Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (zob. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5094/21, Lex nr 3363288). Zwrot normatywny zawarty w art. 234 ust. 3 u.p.w. "zmiana ta wpływa" wskazuje, że zarówno zmiana, jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 530/21, Lex nr 3332169). Oznacza to, że szkoda ta co do zasady powinna być rzeczywista, a nie czysto hipotetyczna. Szkodą natomiast jest m.in. pogorszenie się warunków wodnych na gruncie, np. poprzez wystąpienie większej ilości wody tam, gdzie poprzednio było jej znacznie mniej (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 162/23, Lex nr 3573687). Brak jest uzasadnienia w świetle aktualnej wykładni art. 234 ust. 3 u.p.w., aby dokonywać ustaleń na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia takich szkód w przyszłości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 632/22, Lex nr 3421222). Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 u.p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 350/22, Lex nr 3349259). Wymaga to precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W kontrolowanej sprawie materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji składa się z akt administracyjnych sprawy zakończonej decyzją Kolegium z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...], twierdzeń stron, a także oględzin nieruchomości Uczestnika. Obszerność akt administracyjnych nie ujawnia jednak wyjaśnienia kluczowych dla sprawy okoliczności wskazywanych w decyzji kasacyjnej Kolegium. Zwrócić należy uwagę, że organ I instancji w zasadzie nie przeprowadził żadnych własnych ustaleń. Jedyną czynnością były oględziny nieruchomości Uczestnika, które odbyły się w dniu 27 października 2023 r. W protokole sporządzonym na tą okoliczność odnotowano tylko tyle, iż na działce nr [...] roślinność jest częściowo obumarła z powodu napływu wody na działkę. Zgodzić się zatem należy z Kolegium, że braki dowodowe uczyniły przedwczesnym rozstrzygnięcie Wójta Gminny. Niezbędnym dla zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. (bądź odmowy jego zastosowania) jest określenie: kto i kiedy dokonał zmiany stosunków wodnych, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim, czy powoduje lub może powodować szkody. Takich ustaleń de facto zabrakło w kontrolowanym postępowaniu. Przyjąć więc należy, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co również wyklucza możliwość przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Zgodzić się należy ze stwierdzeniem Kolegium, że obowiązki nakładane na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. muszą być określone precyzyjnie. Po pierwsze, jasno należy wyartykułować, czy dotyczą one przywrócenia stanu poprzedniego, czy też wykonania urządzeń mającym zapobiegać szkodom. Po drugie, organ korzystając z prerogatyw wynikających z tego uregulowania zobligowany jest do sformułowania obowiązku w sposób jednoznaczny. Oznacza to, że adresat nakazu wyrażonego w sentencji decyzji nie może mieć wątpliwości co do tego jakie działania winien przedsięwziąć, aby uczynić mu zadość. Ogólnikowość w tym zakresie również nie jest wskazana z racji na to, że rozwiązania sformułowane w decyzji mają doprowadzić do ściśle określonego skutku. Otóż ich efektem finalnym ma być ochrona gruntów sąsiednich przed negatywnymi skutkami zmiany stanu wody na gruncie. Po trzecie, decyzja wydana na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. winna wskazywać termin realizacji obowiązków. Zaznaczyć należy, że termin ten powinien dać realną możliwość wykonania obowiązku przez podmiot zobowiązany. Tym samym organ zobligowany jest uwzględnić w tym zakresie, np. konieczność uzyskania stosownych pozwoleń, uzgodnień, czy też jak w przypadku podmiotów publicznoprawnych konieczność przeprowadzenia postępowania w przedmiocie zamówienia publicznego celem wyłonienia wykonawcy prac. Odnosząc to do kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że organ I instancji określając obowiązek z pkt 1 nie uczynił tego dostatecznie precyzyjnie. Otóż nie tylko nie wskazał, czy obowiązek ten dotyczy przywrócenia stanu poprzedniego, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, ale nade wszystko nie określić konkretnych działań, jakie winien przedsięwziąć adresat obowiązku. Sam zakaz odprowadzania wód opadowych na grunty sąsiednie wynika z art. 243 ust. 1 pkt 2 u.p.w. Końcowo ustosunkowania się wymaga zagadnienie podnoszone przez Skarżącego, a dotyczące powagi rzeczy osądzonej. W tym względzie wyjaśnić należy, że res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1225/23, Lex nr 3743944). W tym znaczeniu w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Wprawdzie organ odwoławczy nie wypowiedział się w tym względzie, jednak gdyby podzielał pogląd Skarżącego, to nie wydałby decyzji kasacyjnej, lecz decyzję, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (uchylającą decyzję organu I instancji i umarzającą postępowanie pierwszoinstancyjne). Niezależnie od tego należy zauważyć, że decyzja Wójta Gminy z dnia 31 marca 2022 r. nr [...] w swej treści odnosi się do drenażu biegnącego przez działkę nr [...] , którego wylot został zasypany zwałowiskiem K. . Natomiast sam fakt dostrzeżenia przez strony w trakcie postępowania okoliczności związanych z drenażem rolnym oraz odprowadzaniem wód na ul. [...] , nie zmienia postaci rzeczy, że zagadnienie to nie było przedmiotem rozstrzygnięcia. Tym samym zarzut naruszenia zasady powagi rzeczy osadzonej nie zasługuje na akceptację. Dodać należy, że obecnie naruszenie stanu wody na gruncie wiązane jest z użytkowaniem drenażu rolnego oraz wyprowadzaniem wód opadowych przy użyciu węża ogrodowego na ul. [...] , która w dalszej kolejności ma zalewać nieruchomość Uczestnika. Podsumowując, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy wydając decyzję kasatoryjną nie naruszył przesłanek ustawowych z art. 138 § 2 k.p.a. Po pierwsze, organ ten wskazał kierunek dalszego postępowania, w tym na konieczne do ustalenia okoliczności. Po drugie, wykazał, że istota sprawy w najważniejszym zakresie nie została wyjaśniona. Po trzecie, nie przesądził w żaden sposób o treści ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, zauważając uchybienia nie dające się konwalidować na etapie odwoławczym. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. oddalił sprzeciw. Zgodnie natomiast z art. 64d § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznał sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło