II SA/Gl 1408/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę. We wniosku z dnia [...] r. W. S. zwrócił się o wymeldowanie K. C. z pobytu stałego w lokalu położonego w M. przy ul. [...] . Uzasadniając wniosek podał, że K. C., syn z pierwszego małżeństwa jego zmarłej żony, mieszka od [...] lat we [...] . Mieszkanie opuścił dobrowolnie, nie pozostawiając w nim żadnych swoich rzeczy. Do wniosku załączono odpis księgi wieczystej nr [...] potwierdzający, że właścicielem tego lokalu jest wnioskodawca i jego zmarła żona M.S.. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 z późn. zm., zwanej dalej ustawą), Wójt Gminy M. orzekł o wymeldowaniu K. C. z miejsca pobytu stałego z lokalu w M. przy ul. [...] . W uzasadnieniu decyzji opisał przebieg postępowania oraz przeprowadzone w jego toku dowody. Stwierdził następnie, że ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem, a zatem w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Opierając się na zebranym materiale dowodowym organ I instancji uznał, że nastąpiło faktyczne i trwałe opuszczenie przedmiotowego lokalu przez K. C., który kilka lat temu wyjechał do [...], gdzie podjął pracę. W tym czasie przyjeżdżał do spornego lokalu tylko na święta i urlopy. W mieszkaniu tym korzystał z rzeczy należących do jego matki i nie miał do niego kluczy. Następnie organ ten podał, że po śmierci matki K. C. nie uczestniczył w kosztach utrzymania spornego lokalu, a działania zmierzające do otrzymania kluczy do lokalu podjął dopiero w trakcie prowadzonego postępowania. Wójt Mierzęcic wyjaśnił też, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i pozostaje bez wpływu na ewentualne cywilnoprawne uprawnienia do lokalu mieszkalnego. Odwołanie od tej decyzji wniósł K. C. domagając się jej zmiany poprzez oddalenie wniosku ojczyma, względnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu zarzucił, że organ pierwszej instancji nietrafnie uznał, iż spełniona została przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy. Podniósł, że po rozwodzie rodziców przedmiotowy lokal ojciec pozostawił matce oraz jemu i jego siostrze. Po wyjściu przez matkę ponownie za mąż w lokalu tym zamieszkał ojczym, który wraz z matką wykupił to mieszkanie. Wnoszący odwołanie powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych potwierdzające w jego przekonaniu, że zgromadzone w sprawie dowody nie dają dostatecznych podstaw do wymeldowana go ze spornego lokalu. Podniósł też, że nie ma zamiaru pozostać we [...] na stale i po zakończeniu pracy chce powrócić do Polski. Starania o pozyskanie kluczy oraz jego częste przyjazdy do M. stanowią przejaw jego woli uzyskania dostępu do przedmiotowego mieszkania, a także świadczą utrzymywaniu przez niego związków z miejscem stałego pobytu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania K. C. z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu wskazał m.in., że za szczególną sytuację należy uznać okoliczność, kiedy czasowy wyjazd poza granice kraju, nawet długotrwały, następuje w celach zarobkowych. Tego rodzaju wyjazd sam w sobie nie uprawnia bowiem organu do wymeldowania takiej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie zostało dowiedzione w szczególności, że K. C. na stałe zmienił swoje centrum życiowe. Nie przebywa on co prawda obecnie w spornym lokalu, jednakże nieobecność ta ma charakter czasowy. Mimo wyjazdu nie zerwał on bowiem więzi z przedmiotowym lokalem. O braku po jego stronie woli opuszczenia przedmiotowego lokalu świadczy złożony przez niego w Sądzie Rejonowym w Z. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. W wyniku zaskarżenia tej decyzji przez W. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 584/12, uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając, że nie jest ona zgodna z prawem, albowiem wydana została bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei mogło doprowadzić do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda [...] mając na uwadze wskazania tego wyroku ponownie rozpatrując sprawę zlecił organowi I instancji uzupełnienie materiału dowodowego oraz uzupełnił zgromadzone dowody we własnym zakresie. Następnie decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ ten działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponownie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania K. C. z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu wyjaśniał, że do przyjęcia spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, nie uprawnia tylko i wyłącznie stwierdzenie fizycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Konieczne jest bowiem, aby fizycznemu przebywaniu takiej osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego, towarzyszyła wola opuszczenia tego miejsca oraz zamiar stałego związania się z innym miejscem i urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Organ podkreślił ponadto, że o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Istotnym jest bowiem, czy taka osoba przejawia wyraźną wolę powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Zdaniem organu odwoławczego jako szczególną należy uznać okoliczność, kiedy czasowy wyjazd poza granice kraju, nawet długotrwały, następuje w celach zarobkowych. Wyjazd taki sam w sobie nie uprawnia bowiem do wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w kraju. Dlatego nawet długotrwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego w związku z wyjazdem za granicę w celach zarobkowych nie stanowi - w ocenie organu odwoławczego - przeszkody do utrzymania przez taką osobę dotychczasowego zameldowania stałego, jeżeli okoliczności faktyczne sprawy nie potwierdzą, że wyjazdowi towarzyszył zamiar zmiany jej centrum życiowego. W rozpoznawanej sprawy zdaniem organu odwoławczego nie zostało dowiedzione, że K. C. na stałe zmienił swoje centrum życiowe. Co prawda nie przebywa on obecnie w spornym lokalu, jednakże nieobecność ta ma charakter jedynie czasowy i mimo wyjazdu nie zerwał on więzi z przedmiotowym lokalem. Brak woli opuszczenia tego lokalu potwierdza wniesione w Sądzie Rejonowym w Z. powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Biorąc pod uwagę powyższe nie można uznać, że nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu, a tym samym, że spełniona została przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy. Z takim rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się W. S. wnosząc ponownie skargę do WSA w Gliwicach. Zarzucił w niej niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy oraz art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności i dowodów już zgromadzonych i możliwych do zgromadzenia oraz przedwczesne wydanie zaskarżonej decyzji. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej zmianę poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Dodatkowo domagał się on uzupełnienia postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie charakteru zameldowania uczestnika postępowania we [...] i od kiedy ono trwa, a także ustalenie charakteru jego zatrudnienia na terenie Włoch. W uzasadnieniu skargi zarzucono wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu niepełny materiał dowodowy. Wskazano też, że K. C. nie tylko pracuje we [...] , ale mieszka tam wraz z dzieckiem. W ocenie skarżącego bez znaczenia w sprawie o wymeldowanie pozostaje natomiast sprawa z powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz zawarte w niej wnioski i zarzuty. Dodatkowo wskazał, że sprawa o przywrócenie posiadania jest w toku i nie doszło do zabezpieczenia powództwa. Nadto podniósł, że toczy się również sprawa o dział spadku. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnił, że uczestnik postępowania na stałe wrócił do kraju i od [...] r. przebywa u swojej siostry w G., lecz nie jest tam zameldowany. Nie może powrócić do miejsca stałego zameldowania z uwagi na spór i toczące się postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a tylko pod tym względem podlega ona kontroli w postępowaniu sądowym zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). W niniejszej sprawie skarga wniesiona została na reformatoryjną decyzję Wojewody [...] uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i orzekającą o odmowie wymeldowania K. C. z lokalu mieszkalnego w M., ul. [...] . Zdaniem Sądu kontrolowana decyzja odpowiada przepisom prawa, a organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w sposób należyty i dostateczny, z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 11 października 2012 roku, sygn. akt II SA/Gl 584/12. Wskazać należy, że zastosowane w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych normują postępowanie z zakresu ewidencji ludności polegające na rejestracji między innymi danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ustawy). Rejestracja ta wiąże się z ustalonym w ustawie obowiązkiem meldunkowym, który zgodnie z art. 4 ustawy polega m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z tego pobytu. W myśl art. 9 ust. 2b ustawy, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Analogicznie zatem przyjąć należy, że wymeldowanie służy potwierdzeniu faktu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Podstawę prawną wymeldowania osoby z pobytu stałego bez jej wyraźnego oświadczenia woli o dokonaniu wymeldowania stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy, w myśl którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jedyną zatem przesłanką wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca jej zameldowana. W orzecznictwie sądowym jednakowoż utrwalony i powszechnie podzielany jest pogląd, że przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu zostaje spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie lokalu mieszkalnego ma charakter trwały i dobrowolny. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Tym samym stwierdzenie, że ma miejsce pobyt stały danej osoby w lokalu mieszkalnym uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest , bowiem aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła jednocześnie wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim swego nowego trwałego centrum życiowego. Dla oceny tego zamiaru istotne znaczenie ma natomiast to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). W rezultacie, opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania z zamiarem trwałego związania się z tym miejscem. Wobec czego postępowanie w sprawie wymeldowania, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga nie tylko ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, ale również zbadania trwałości i dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Ustalenia w tym zakresie winny zostać dokonane w oparciu o obiektywne okolicznościach faktyczne. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu, cel i przyczynę opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz związek z dotychczasowym miejscem pobytu. Wymeldowanie nie będzie uzasadnione, jeżeli zostanie stwierdzone, że co prawda dana osoba opuściła lokal, lecz jedynie czasowo z zamiarem powrotu i stałego w nim zamieszkiwania. Ustalenie tego zamiaru winno być dokonane w oparciu o wszelkie okoliczności faktyczne związane z opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może bowiem nastąpić zarówno w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli, jak i w drodze odpowiedniego zachowania się, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt SA/Op 259/11, Lex nr 1086480). Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i tym samym zaistnieniu przesłanki do wymeldowania w trybie powołanego przepisu, w szczególności nie stanowi czasowe opuszczenie miejsca pobytu, w tym czasowy wyjazd za granicę w celach zarobkowych i brak zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2499/11, Lex nr 1337379). Wyjazd za granicę może bowiem zostać uznany za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy i stanowić podstawę wymeldowania jedynie wtedy, gdy towarzyszą mu okoliczności wskazujące na dobrowolne i trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały. Jako szczególną wskazać przy tym należy okoliczność, kiedy do czasowego wyjazdu za granicę, nawet długotrwałego doszło w związku z celami zarobkowymi. Wyjazd taki sam w sobie nie uprawnia bowiem do wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w kraju. Należy podkreślić, że wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego ustawodawca uznaje za przesłankę uzasadniającą obowiązek zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiącem (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dlatego też, nawet długotrwałe opuszczenie miejsca pobyty stałego, w związku z wyjazdem za granicę Polski w celach zarobkowych, nie może stanowić przeszkody do utrzymania dotychczasowego zameldowania stałego w kraju, jeżeli okoliczności faktyczne związane z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w sposób niebudzący wątpliwości nie potwierdzają, że wyjazdowi towarzyszył zamiar zmiany centrum życiowego. Zaakcentować przy tym trzeba, że przepisy meldunkowe nie mogą służyć do usuwania z mieszkań osób, które wyjechały za granicę w poszukiwaniu pracy. Jednocześnie też nie można uznać, że do dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego dochodzi, gdy danej osobie uniemożliwia się dostęp do lokalu np. poprzez wymianę zamków w drzwiach bądź odmowy udostępnienia kluczy (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 756/10, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt II SA/GL 128/11, zamieszczone na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Sądu dowodzi, że prawidłowo zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] orzekł o odmowie wymeldowania K. C. z pobytu stałego z lokalu położonym w M. przy ul. [...] . Nie opuścił on bowiem miejsca pobytu stałego w sposób zezwalający na jego wymeldowanie. K. C. opuścił wprawdzie swoje miejsce pobytu stałego, niemniej jednak nastąpiło to na skutek wyjazdu za granicę w celach zarobkowych. Ponadto, jak oświadczył, wyjazd ten ma charakter jedynie tymczasowy i zamierza powrócić do miejsca pobytu stałego, co zresztą już nastąpiło, gdyż wrócił do Polski w [...] roku. Obecnie mieszka jednak kątem u siostry w G., bowiem nie może wrócić do dotychczasowego miejsca zamieszkania z uwagi na spór z ojczymem i niezakończone postępowania sądowe. W szczególności oczekiwać on musi na zakończenie uruchomionego jego pozwem postępowania o przywrócenie posiadania spornego lokalu. W podsumowaniu przeprowadzonych rozważań podkreślić należy, że organ II instancji zasadnie przyjął, że w sprawie o wymeldowanie K. C. w lokalu położonego w M., ul. [...] nie wystąpiła przesłanka opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego, o jakiej jest mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zainteresowany bowiem tylko czasowo opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu w związku z podjęciem pracy poza tym miejscem. W lokalu, którego jest współwłaścicielem i w którym znajdują się ruchomości objęte postępowaniem o dział spadku, nie może on zaś fizycznie przebywać w związku z uniemożliwieniem mu do niego dostępu przez ojczyma. Tym samym należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa i uznać zarzuty skargi za bezzasadne. Wobec tego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).