II SA/Gl 1432/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.),, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym oddala skargę Po rozpatrzeniu wniosku P. P., Prezydent Miasta D., decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności w wysokości 5890,85 zł stanowiącej zwroty z tytułu otrzymanych w okresie od 1 października 2088 r. do 30 września 2009 r. przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji wskazano na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdzono, że mimo tego, iż aktualna sytuacja finansowa strony jest trudna, to nie może prowadzić to do umorzenia należności z tytułu wypłaconych (w zastępstwie strony) świadczeń alimentacyjnych. Organ wskazał, że wysokość alimentów orzekanych przez sąd jest ustalana przy ocenie możliwości osoby zobowiązanej. Organ w oparciu o oświadczenie strony ustalił, że jej dochód stanowi renta socjalna (po potrąceniach należności alimentacyjnych) w wysokości 555,19 zł. Nadto ustalono, że strona otrzymuje z pomocy społecznej zasiłki celowe na zakup żywności, leków i obuwia. Posiadane przez stronę środki w całości przeznaczane są na zaspokojenie jej potrzeb bytowych. W marcu 2021 r. strona wznowiła (na 6 semestrze) studia na Politechnice [...](wcześniej przerwane) nie otrzymując żadnej pomocy materialnej dla studentów. Strona [...] r. uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (czasowo do [...] r.), a w dniu [...] r. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy do [...] r. Czasowe, jak w przypadku wnioskodawcy, uznanie strony za osobę całkowicie niezdolną do pracy nie dyskwalifikuje jej od podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej lub na stanowiskach pracy specjalnie dopasowanych przez pracodawców do stopnia niepełnosprawności pracownika. Organ także podniósł, że strona jest osobą młodą, która po reaktywacji podjęła w roku akademickim 2020/2021 dalsze studia na kierunku architektura i ma w przyszłości możliwość zmiany swojej sytuacji zawodowej i finansowej, co też może przełożyć się na możliwość spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy, brak wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału; art. 80 k.p.a. - poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów; art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - poprzez odmowę umorzenia należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że jego sytuacja dochodowa i rodzinna przemawia za ich umorzeniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną obecnie decyzją, utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w pełni akceptując zarówno ustalenia Prezydenta Miasta D., jak i wywiedzione z nich skutki prawne. Wskazało, że po uchyleniu poprzednio wydanej decyzji w sprawie organ pierwszej instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej strony. Czynności organu pierwszej instancji, wsparte m.in. wywiadem środowiskowym przeprowadzonym przez MOPS w K. pozwoliło ustalić, że aktualna sytuacja finansowa strony jest na tyle trudna, że obecnie mogłaby ona nie być w stanie dokonać zwrotu należności otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych. Jednakże ustalenia organu pierwszej instancji pozwoliły także na ustalenie, że u strony w niedalekiej przyszłości będzie mogła nastąpić na lepsze zmiana jej sytuacji bytowej. W roku akademickim 2020/2021 strona dokonała reaktywacji na 6 semestr, 3,5 rocznych studiów stacjonarnych I stopnia, na Wydziale [...]. Ukończenie studiów (przewidziane planowo na [...] r.), zdaniem Kolegium Odwoławczego powinno prowadzić do poprawy sytuacji strony na rynku pracy, a tym samym na ewentualne podjęcie pracy zarobkowej, która pozwoli na regulowanie zobowiązań strony wobec jej wierzycieli, w tym na spłatę organowi. Przywołało w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się, iż dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotne jest nie tylko to czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych, ale i to czy w przyszłości będzie mógł on spłacić dług alimentacyjny, a tym samym czy istnieją widoki poprawy w przyszłości jego sytuacji. Zdaniem Kolegium Odwoławczego organ pierwszej instancji poprawnie ustalił sytuację osobistą i majątkową strony. Organ ten ma rację, że strona obecnie utrzymująca się z renty socjalnej oraz wspierana przez instytucje pomocy społecznej zasiłkami pieniężnymi (zasiłki okresowe, zasiłki celowe) oraz pomocą niepieniężną (mieszkanie chronione; świadczenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych), ma w przyszłości poważną szansę na zmianę swojej sytuacji osobistej i majątkowej, a tym samym może zaistnieć szansa zwrotu przez nią w przyszłości ciążących na niej zobowiązań alimentacyjnych. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, błędne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego w zakresie możliwości zarobkowych skarżącego, sytuacji finansowej i rodzinnej, dokonanie dowolnej jej oceny, nie popartej materiałem dowodowym, oraz oparcie swojej decyzji na zdarzeniach przyszłych, podczas gdy w uzasadnieniu decyzji zabrakło dogłębnej oceny aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego, która nie pozwala na przyjęcie, że skarżący podejmie w najbliższej przyszłości zatrudnienie; 2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki do jej uchylenia i orzeczenia w stosunku do skarżącego o umorzeniu należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego co do kwoty 5890,85 zł; 3) art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że skarżący jest w stanie podjąć w przyszłości dobrze płatną pracę, gdyż jest na trzecim roku studiów na kierunku architektura, a co za tym idzie, jest w stanie spłacić przedmiotowe należności, zaś długotrwała choroba nie jest okolicznością umożliwiającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy dokonując wykładni przedmiotowego przepisu i podejmując decyzję o charakterze uznaniowym, organ powinien wziąć pod uwagę całą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, a więc fakt, że po skończeniu studiów pierwszego stopnia, w celu wykonywania zawodu, skarżący musi podjąć studia drugiego stopnia i odpowiedni staż pozwalający uzyskać mu uprawnienia do wykonywania zawodu, oraz to, że skarżący ma orzeczenie w przedmiocie całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jego sytuacja dochodowa i zdrowotna była już przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zakończyła się umorzeniem zobowiązań za okres od 1.10.2016 r. do 30.09.2017 r. na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] r., sprawa nr [...]. Tożsama sprawa była też przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, zakończonym wyrokiem z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/GI 75/18. Sytuacja jest analogiczna jak przedstawiona w uzasadnieniu decyzji SKO z [...] r. oraz również ww. wyroku WSA. Orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznają go za osobę całkowicie niezdolną do pracy do [...] r., zaś orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie zaliczają go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz uznają za niezdolnego do pracy do [...] r. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". W związku z tym kontrola sądu administracyjnego jest w stosunku do takich uznaniowych decyzji ograniczona. Sprowadza się ona bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, a ponadto czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej jego oceny (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 9 marca 2022 r. sygn. II SA/Gl 1448/21 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Oceniając zasadność wniosku w zakresie poszczególnych żądań organy powinny dokonać odrębnych rozważań co do okoliczności uzasadniających rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia oraz rozłożenia należności na raty. Powinny wskazać okoliczności faktyczne jakie zostały wzięte pod uwagę przy ocenie zasadności jednego jak i drugiego żądania. O ile bowiem działając w granicach uznania administracyjnego organ może samodzielnie określić kryteria rozstrzygnięcia i na ich podstawie dokonać oceny, to jednak decyzja uznaniowa powinna być wyczerpująco uzasadniona (por. w tym zakresie wyrok WSA w Opolu z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Op 436/21). Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należy traktować jako sytuację wyjątkową. Zachodzi ona jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy mieć jednak świadomość, iż nie należy pochopnie przerzucać obowiązku alimentacyjnego na ogół podatników. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Od regularnych wpłat alimentów w pełnej wysokości zależy też bieżące utrzymanie dzieci na godnym poziomie (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 15 września 2021 r. sygn. II SA/Gl 630/21). Ustalenie katalogu przesłanek (pozytywnych lub negatywnych) udzielenia ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy jest bardzo trudne. W orzecznictwie sądów administracyjnych próbowano wskazać okoliczności, które organy administracji powinny brać pod uwagę przy rozstrzyganiu w tym zakresie. Bez wątpienia okolicznościami tymi są: wiek zobowiązanego, okres na jaki orzeczono jego stopień niepełnosprawności, czy też istnienie innych osób pozostających na utrzymaniu zobowiązanego (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 29 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 728/21). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przy rozstrzyganiu o możliwości umorzenia świadczeń alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy może nastąpić po stwierdzeniu, iż brak jest obiektywnie rozumianych możliwości spełnienia przez zobowiązanego jego obowiązków w zakresie zapłaty należności do funduszu alimentacyjnego. Będzie to miało miejsce, gdy oczywiste jest, że nie będzie on mógł już nigdy uzyskać dochodów pozwalających na wywiązanie się ze swoich zobowiązań. Taką okolicznością może być np. trwała niezdolność do pracy i brak majątku pozwalającego na egzekucję należności. W przypadku obecnie skarżącego taka sytuacja nie występuje. Sąd ma świadomość, że znajduje się on w trudnej sytuacji życiowej. Utrzymuje się on ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej i zamieszkuje w mieszkaniu chronionym wspieranym dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Nie oznacza to jednak, iż jest to stan stały. W stosunku do skarżącego orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] r. Poprzednie orzeczenie (również terminowe) wskazywało na umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie bez znaczenia jest również fakt kontynuowania przez skarżącego studiów. Wszystkie wyżej wymienione okoliczności, podnoszone również przez organy administracji w ich decyzjach wskazują, że stan niemożności uiszczania przez skarżącego należności alimentacyjnych nie musi mieć charakteru stałego. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż zacznie on osiągać stałe dochody. Dlatego, biorąc pod uwagę wiek zobowiązanego, oraz możliwość zdobycia przez niego zawodu powodują, że na tym etapie orzekanie o umorzeniu należności wobec funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne. Jednocześnie stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie wobec innych osób, które muszą swe należności spłacać. Powyższy tok rozumowania, reprezentowany również przez organy administracji, stanowi wystarczające uzasadnienie rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym. Oczywiście w przyszłości sytuacja skarżącego może się zmienić. Jednakże na dzień wydawania zaskarżonej decyzji stanowią one logiczne i spójne uzasadnienie podjętych w sprawie rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.