II SA/Gl 145/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] r. (data nadania na poczcie) skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu poniosła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, a pod ich opieką znajdują się dwa koty i pies. Zamieszkują w lokalu o powierzchni [...] m2, a ich źródłem utrzymania jest emerytura oraz renta inwalidzka w łącznej kwocie 3566 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. W ramach ponoszonych miesięcznie kosztów wnioskodawczyni wyszczególniła: czynsz za lokal mieszkalny – 211 zł, opłatę za energię elektryczną – 164 zł, opłatę za gaz – 80 zł, koszty usług RTV – 105 zł, zakup węgla – 150 zł, zakup drewna – 100 zł, wykup lekarstw – 200 zł, usługi weterynaryjne – 80 zł, leki dla zwierząt- 70 zł, opłaty pocztowe – 56 zł, telefony – 138 zł, ubezpieczenie samochodu 800 zł, paliwo – 200 zł, porady prawne 500 zł, przegląd samochodu – 100 zł, wyżywienie zwierząt – 200 zł. Wnioskodawczyni zwróciła również uwagę na zainicjowane przez nią liczne postępowania sądowe (20 spraw) i związane z nimi koszty sądowe. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. R. K. w ustawowym terminie wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącej, stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 ustawy obejmującym zwolnienie m.in. od opłat sądowych i wydatków, czyli kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nadto, podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 ustawy każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. To na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek należytego wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przenosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jego osoby zachodzi przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Ocena stanu majątkowego skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. W istocie bowiem na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Podkreślić przy tym należy, że sytuacja materialna wnioskodawczyni była już kilkukrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych (vide: sprawy o sygn. akt II SA/Gl 295/10, II SA/Gl 436/10, II SA/Gl 725/10, II SA/Gl 1245/10, VII SA/Wa 2371/10, VII SA/Wa 1589/10, II OZ 261/11, II OZ 24/11, II OZ 155/11), które jednolicie przyjęły brak podstaw do uwzględnienia wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem jej obecna sytuacja materialna oraz rodzinna nie uległa negatywnej zmianie. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem żadnych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na kondycję jej budżetu domowego w postaci np. nadzwyczajnych kosztów leczenia. Dodatkowo należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w powyższych orzeczeniach, że część ze wskazanych przez skarżącą wydatków np. z tytułu utrzymania zwierząt domowych, nie można uznać za koszty związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb w jej gospodarstwie domowym. Nadto, inicjowanie przez skarżącą kolejnych postępowań sądowych wiążą się z koniecznością planowania związanych z tym wydatków. Prowadzenie licznych postępowań nie jest bowiem przesłanką przyznania prawa pomocy, a strona przejawiając aktywność w tym zakresie musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w kosztach sądowych, zaś sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. W świetle tych okoliczności, Sąd, działając w trybie art. 260 ustawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, orzekł jak w sentencji.