II SA/Gl 1490/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), , , , , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w R. z dnia [...] r.,nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania E. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G. G.. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką z tego względu, że niepełnosprawność podopiecznej powstała po ukończeniu 18 roku życia. Strona, reprezentowana przez adwokata wniosła odwołanie od ww. decyzji, kwestionując podstawę odmowy. W uzasadnieniu wskazano na naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt. K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. Kolegium utrzymując decyzję w mocy wskazało na inny powód (podstawę) odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W jego ocenie, z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Nie może to być to zatem opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy rozumieć jako wykonywanie jej bez przerwy i przez 24 godziny na dobę, lecz "..ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt. II SA/Kr 640/21). Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. (załączonego do akt sprawy), strona opiekuje się matką przez 3 godzinny dziennie pomagając w sprzątaniu, zakupach, załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich a także pomocy przy kąpieli. Ponadto z pisemnej informacji pracownika socjalnego z dnia [...] r. wynika, że poza stroną jest jeszcze jedna córka, która również odwiedza matkę i doraźnie się nią opiekuje. Skoro zakres sprawowanej opieki nie wypełnia całego dnia, to sprawowanie opieki w wymiarze kilku godzin dziennie umożliwia podjęcie zatrudnienia na część etatu, czy też takiego zorganizowania opieki, także przy współudziale innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji, aby pomoc w razie konieczności była zapewniona. Opieka sprawowana nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W skardze od tej decyzji pełnomocnik strony podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału skarżąca, ze względu na sprawowaną opiekę, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. Przywołano wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021r., III SA/Gd 577/21, w którym Sąd zważył, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana. Chodzi o zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jeśli wnioskodawca spełnia wymogi określone w art. 17 u.ś.r. i jednocześnie nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w tym przepisie. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia organu odwoławczego, nie został spełniony jeden z podstawowych wymogów, jakim jest niepodejmowanie zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z art. 17 ust. 1 in fine, wnioskujący o przedmiotowe świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że jest zmuszony zrezygnować z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", ale jak wynika z odczytania art. 17 ust. 1 tej ustawy, aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017r., sygn. akt I OSK 2201/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego, skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (w wysokości ok. 1630 zł) oraz dysponuje orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (do [...] września 2022 r.), na podstawie którego może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej (k. 23 akt admin.). Nie mieszka wspólnie z matką (skarżąca mieszka w R., matka w S.). Te okoliczności oczywiście nie przesądzają jeszcze o tym, że nie sprawuje ona opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Natomiast wskazuje na to zakres i charakter czynności realizowanych w ramach opieki oraz czas, jaki na nie poświęca. Skarżąca opiekuje się matką przez 3 godzinny dziennie, a opieka ta polega na pomocy w sprzątaniu, zakupach, załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich a także pomocy przy kąpieli (oświadczenie dołączone do wywiadu środowiskowego, k. 45 akt admin.). Matka jest osobą schorowaną (dokumentacja lekarska- karty 24,25,26 i 27 akt admin.). Natomiast porusza się samodzielnie przy pomocy kuli łokciowej (wywiad środowiskowy – k. 47 akt admin.), stąd, jak należy sądzić, nie wymaga opieki ciągłej i w pełnym zakresie. Ponadto, matką doraźnie opiekuje się także druga córka (wywiad środowiskowy- k. 46 akt admin.). Wobec tego, organ odwoławczy zasadnie uznał, że przyczyną niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia nie jest sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką. Rozmiar sprawowanej opieki, a także wiek (rocznik 1965) skarżącej oraz umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie ma tutaj bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a obowiązkami wynikającymi ze sprawowanej opieki. Tym samym nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych też względów Sąd nie podziela zarzutu skargi dotyczącego błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Samo wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie oznacza jeszcze, że osoba sprawująca opiekę, zwłaszcza w ograniczonym zakresie, spełnia przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Nie chodzi tu przecież o sam fakt sprawowania opieki, ale o wykluczenie możliwości podejmowania zatrudnienia przez opiekuna ze względu na charakter i zakres opieki oraz czas jaki jej poświęca. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.