II SA/Gl 1578/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...]r. nr [...] utrzymało w mocy, skierowaną do S. N. decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...]r. [...] w sprawie rozłożenia na raty należności 45.044,74 zł powstałej w wyniku wpłacenia wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 300,00 zł miesięcznie oraz odmowy umorzenia odsetek w kwocie 29.195,01 zł Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. S. N. (dalej: strona), dłużnik alimentacyjny ze względu na zaległości, jakie powstały z tytuły wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego E. N. – matce A. N., pismem z 22 marca 2019 r. wystąpił o rozłożenie na raty zadłużenia alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek powstałych z tego tytułu. Burmistrz Miasta S. (dalej: Burmistrz) decyzja z [...] r. odmówił realizacji wniosku strony, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium) decyzją z [...] r. uchyliło ro rozstrzygnięcie ze względu na konieczność wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Burmistrz, prowadząc postępowanie wyjaśniające po ww. decyzji Kolegium ustalił, że miesięczny dochód strony stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy od lutego 2019r. - 855,39 zł oraz z prac dorywczych, osiągając z tego tytułu od 200,00 zł do 300,00 zł. Strona nie posiada ruchomości, nieruchomości, przedmiotów wartościowych, oszczędności. Mieszka wraz z rodzicami. Natomiast nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, ponoszonych opłat oraz kosztach wyżywienia. Opłaty ponoszą w całości rodzice. Koszty związane z codziennym dojazdem do syna strony - M. N., ponoszą także rodzice. Miesięczny dochód w kwocie 855,39 zł pozostaje w efekcie do dyspozycji strony. Płaci ona alimenty na rzecz M. N. - 250,00 zł oraz K. N. - 1000,00 zł. Deklaruje spłatę zadłużenia w po 300,00 zł miesięcznie. Kwoty brakujące na alimenty uzyskuje od rodziców. Stronie umorzono wszystkie zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości. We wniosku powołuje się na konieczność opieki nad rodzicami, która uniemożliwia podjęcie pracy na cały etat. Ojciec - L. N. pozostaje pod opieką poradni diabetologicznej oraz ortopedycznej. W badanym okresie był jeden raz na wizycie w poradni diabetologicznej - w miesiącu lutym 2019r. Również w poradni ortopedycznej był tylko raz, w dniu [...] r. Matka - A. N., również objęta jest opieką medyczną. Choruje na m.in. na [...], [...], [...]. Strona pracuje na 3/4 etatu, ma nienormowany czas pracy co umożliwia mu sprawowanie opieki nad rodzicami. Zdaniem organu, może pracować w większym wymiarze czasu, tym bardziej że pracodawca zgadza się na nienormowany czas pracy. Decyzją z dnia [...]r. organ I instancji rozłożył na wniosek strony na raty należności 45.044,74 zł powstała w wyniku wpłacenia wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 300,00 zł miesięcznie, jednocześnie w pkt. 2 odmówił umorzenia odsetek w kwocie 29.195,01 zł. Od decyzji tej, tylko w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek, odwołała się strona, reprezentowana przez pełnomocnika. Podniosła zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 7, 8 § 1, art. 11, 77 § 1 i 80 k.p.a poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonych dowodów, niewykonanie wskazań organu odwoławczego co dalszego postępowania oraz bezpodstawne i nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym uznanie, że sytuacja majątkowa odwołującego nie uwzględnia jego wniosku o umorzenie odsetek. Kolegium decyzją z [...] r., wymienioną na wstępie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że od miesiąca kwietnia 2019 strona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1700 zł brutto ( 1255,91 zł. netto), zmieniła wymiar etatu z 1/2 na 3/4. Nadal stara się uzyskiwać dochód z prac dorywczych. Sytuacja rodzinna uległa zmianie z uwagi na chorobę nowotworową matki. Organ odwoławczy, nie negując ani sprawowanej opieki, ani też stanu zdrowia rodziców wnioskodawcy wskazuje, że strona nie ponosi żadnych wydatków mieszkaniowych ani żywieniowych, nie zakupuje też z własnych środków odzieży oraz środków czystości. Jest zatem w lepszej sytuacji niż inni dłużnicy, którzy dokonują takich opłat. Doświadczenie życiowe wskazuje, że środki finansowe wydatkowane na zaspakajanie podstawowych potrzeb bytowych stanowią znaczną orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Są to osoby starsze, schorowane co nie ulega wątpliwości ale samodzielne i posiadające własny dochód. Natomiast strona jest osobą zdrową, w wieku produkcyjnym (41 lat). Jak podkreśla Kolegium, dokonując wykładni art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawniony do alimentów, a tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także trzeba ocenić, czy istnieją widoki na poprawę w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym (teza wyroku NSA I OSK 1278/18 z dnia 21.06.2018r.). Kolegium dostrzega pozytywną prognozę w tym zakresie, zważywszy na zwiększenie etatu oraz związany z tym wzrost wynagrodzenia, a także podejmowane pracy dorywcze. W skardze z19 listopada 2019 r. strona (dalej: skarżący), działając przez pełnomocnika podnosi następujące zarzuty: 1/ naruszenia art. 7, 8 § 1 i 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 140 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu; 2/ naruszenia art. 77 8 § 1, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonych dowodów oraz bezpodstawne i nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym uznanie, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku o umorzenie odsetek; 3/ naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez bezpodstawne utożsamienie zdolności skarżącego do spłaty zadłużenia wyłącznie z faktu, że jest on osobą zdrową w wieku produkcyjnym, z całkowitym pominięciem jego sytuacji osobistej i rodzinnej. Na podstawie tych zarzutów pełnomocnik wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w zakresie pkt 2 (tj. odmowy umorzenia odsetek) i przekazanie sprawy organowi administracyjnej ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik kwestionuje stanowisko Kolegium, zdaniem którego obciążenie obowiązkami z tytułu opieki nad rodzicami nie odbiega do typowej sytuacji. Podkreśla, że sytuacja rodziców, a więc osób starszych i schorowanych, powoduje zwiększone wymagania co do zakresu działań wchodzących w skład wykonywanej opieki. W orzecznictwie sądowym ta okoliczność traktowana jest jako przesłanka uzasadniająca udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy, jak podnosi dalej pełnomocnik, wywodzi tezę o zdolności skarżącego do zadłużenia wyłącznie z faktu, że jest on osobą zdrową w wieku produkcyjnym, z całkowitym pominięciem jego sytuacji osobistej i rodzinnej. Jest to sprzeczne ze stanowiskiem orzecznictwa, według którego ogólne, oparte o hipotetyczne założenia przewidywania organu zarówno co do zdrowia strony, jak i możliwości zarobkowania nie mogą stanowić podstawy do orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/GL 88/18). Ponadto, organ odwoławczy, pomimo sygnalizowania tego przez skarżącego w odwołaniu, nie ustalił wysokości dochodów skarżącego, ani ich wydatków, zwłaszcza związanych z leczeniem. Nie uwzględnił też faktu, że decyzja odmowna oznacza przerzucenie zobowiązania na rodziców skarżącego. Zdaniem pełnomocnika, nie można także zgodzić się z twierdzeniem organu, jakoby sytuacja skarżącego była nawet lepsza niż pozostałych dłużników, gdyż nie ponosi żadnych wydatków mieszkaniowych, ani żywieniowych, ponieważ go na to nie stać. Należy zwrócić uwagę na fakt posiadania przez niego także innych zobowiązań, w tym z tytułu bieżących alimentów, a także na okoliczność, że skarżący w 2018r. ogłosił upadłość, co oznacza, że nie może on nawet wziąć kredytu na spłatę zadłużenia. Skarżący nie uchyla się od pracy, z uwagi na stan zdrowia rodziców podjął pracę i postarał się maksymalnie zwiększyć wymiar etatu do 3/4 w zakładzie o nienormowanym systemie czasu pracy, aby móc połączyć jej wykonywanie z opieką nad rodzicami. Podjęcie pracy w innych miejscach na tak przystępnych dla skarżącego warunkach jest wprost niemożliwe, ponieważ taki system - nienormowany - zarezerwowany jest dla stanowisk kierowniczych i biurowych. Jeśli skarżący podjąłby pracę w normalnym systemie, to niemożliwe byłoby dla niego sprawowanie opieki i dostosowywanie grafiku pracy do życia prywatnego i swoich zobowiązań względem rodziców. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została dla osób utrzymujących się m.in. z prac dorywczych, dla których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak ku temu środków i realnie osiągane niskie dochody, przy jednoczesnym znacznym obciążeniu budżetu domowego. Ma ona wszak umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jako osoby niezdolnej do samodzielnej ekonomicznej egzystencji, a w dalszej konsekwencji uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2013r., sygn. akt I SA/Wa 2488/12). Zwiększenie przez skarżącego wymiaru etatu nie oznacza, że nie jest on zaabsorbowany opieką nad rodzicami czy też że ich stan zdrowia się poprawia. Jest wręcz przeciwnie, wynikało to z ogromnych wysiłków skarżącego, aby uregulować wszystkie swoje zobowiązania mimo trudnej sytuacji osobistej i było możliwe po spłacie syndyka. Sam fakt, że skarżący spłacił syndyka świadczy o tym, że podejmuje on starania o zaspokojenie wszystkich wierzycieli, a wniosek o udzielenie ulgi wynika wyłącznie z tego, że wysokość zobowiązań przekracza jego aktualne możliwości finansowe. Dłużnik, który stara się o spłatę zadłużenia, wyszedł z nałogu, regularnie płaci bieżące alimenty i dąży do ustabilizowania swego życia, a ponadto opiekuje się schorowanymi rodzicami, nie jest osobą, która w sposób nieuzasadniony chciałaby przerzucać koszty swego zadłużenia na podatników, lecz zasługuje na ulgę w postaci umorzenia odsetek. Zobowiązanie z tytułu odsetek charakteryzuje się tym, że z upływem czasu rośnie, w związku z czym brak ich umorzenia oznacza, że z czasem zobowiązanie z tego tytułu, jeżeli nie będzie spłacane (a skarżący nie ma środków na jego spłatę), urośnie do kwot, których odwołujący się nie będzie absolutnie w stanie pokryć. Niezrozumiałe jest zatem, dlaczego organ dostrzegając zasadność rozłożenia na raty należności głównej, jednocześnie przy takim samym stanie faktycznym nie widzi możliwości umorzenia odsetek, które nie są przecież rozłożone na raty; lecz płatne jednorazowo (gdyż w przeciwnym wypadku należność z tego tytułu będzie wzrastać) i których skarżący nie jest w stanie spłacić. Zaskarżona decyzja oznacza zatem dla skarżącego w istocie wpadnięcie w spiralę zadłużenia, które będzie narastać i które jeszcze przez wiele lat uniemożliwi mu uporządkowanie swoich spraw majątkowych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 30 ust. 2 dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz., 670, dalej: ustawa ), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kompetencja właściwego organu administracji, wynikająca z tego przepisu, ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W ramach uznania organ ma możliwość: po pierwsze – umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części; po wtóre – odroczenia terminu płatności; po trzecie – rozłożenia płatności na raty. Podjęcie jednego z tych rozstrzygnięć powinno nastąpić z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Innymi słowy rzecz ujmując, umorzenie należności, odroczenie terminu ich płatności czy też rozłożenie na raty musi znajdować uzasadnienie w sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Łącznik "i" wskazuje na to, że chodzi jednocześnie o sytuację dochodową i rodzinną, a nie tylko o sytuację dochodową, czy też tylko sytuację rodzinną. Oczywiście, w praktyce zazwyczaj będą one występowały łącznie (ale nie zawsze). Wobec tego wnioskodawca występujący o jedną ze wskazanych form ulgi w regulowaniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinien wskazać na rodzaj ulgi (to będzie zakreślało przedmiot postępowania) oraz na okoliczności związane z jego sytuacją dochodową i rodzinną, uzasadniające skorzystanie z tejże ulgi. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, a ponadto sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r., IV SA/Po 1180/18). W rozpatrywanej sprawie sama sytuacja rodzinna, polegająca na tym, że skarżący opiekuje się dwojgiem rodziców w podeszłym wieku, ale mogących samodzielnie funkcjonować, nie przemawia, zdaniem Sądu, za skorzystaniem z ulgi. Natomiast związana z tym sytuacja dochodowa, bowiem skarżący w fakcie sprawowania opieki upatruje brak możliwości podjęcia pracy w większym rozmiarze, czy też poszukiwaniem dodatkowych źródeł dochodu (prace dorywcze) oraz brak jakiegokolwiek majątku, mogłoby uzasadniać przyznanie mu ulgi, przy czym niekoniecznie takiej, jak żąda. Oczekuje on, jak wyraźnie wynika z wniosku, odwołania a także z treści skargi, umorzenia odsetek od kwoty stanowiącej równowartość należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji, w której spłata samej kwoty należności została rozłożona na raty. Można stąd wnosić, że organ I instancji (podobnie jak i Kolegium) uznały jego sytuację dochodową i rodzinną za wystarczającą do skorzystania z tej formy ulgi (tj. rozłożenia na raty). Podobnie pewnie sądził skarżący, skoro nie wnosił o umorzenie tej kwoty, a jedynie o rozłożenie na raty. Nie wiadomo z jakich powodów godzi się on na spłatę w ratach kwoty ok. 45 tys. zł., a nie widzi możliwości spłaty np. w ratach czy w odroczonym terminie płatności kwoty odsetek stanowiącej ok. 29 tys. zł. W ocenie Sądu, o ile można rozważać skorzystanie przez skarżącego z ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ustawy w stosunku do odsetek, to w grę wchodzi jedynie odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty. Tak jak to uczyniono w stosunku do kwoty głównej należności, znajdując uzasadnienie w jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Natomiast umorzenie tej części zobowiązania byłoby zbyt daleko idące zważywszy zwłaszcza na to, że skarżący jest relatywnie młody i zdolny do pracy i w przyszłości zobowiązania te może uregulować. Umorzenie zobowiązań skarżącego w części odsetkowej oznaczałoby w istocie rzeczy to, że zobowiązania te reguluje społeczeństwo. W kontekście tych ustaleń Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, które zmierzały do wykazania, ze sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego uzasadnia umorzenie odsetek. Ocena Sądu co do tej kwestii, jak wykazano wyżej, jest odmienna. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.