II SA/Gl 1597/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. A. i M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu w kwestii wniosku Z. A. o sprostowanie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13 oraz wniosku o zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13 postanawia: 1. odmówić sprostowania postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r.; 2. zmienić postanowienie Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r. w ten sposób, że po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - wniosek oddalić. W związku ze złożonym w skardze z dnia 5 września 2013 r. wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) skarżąca Z. A. została wezwana do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W nadesłanym formularzu wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata (pozostałe opcje wyrobu zostały przekreślone) podnosząc, że jedyny dochód w postaci renty po mężu w wysokości 1 797 zł netto, po potrąceniu kwot na rzecz komornika, skarżąca przeznacza na opłaty związane z utrzymaniem obiektu "A" na rzece W. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jest współwłaścicielem nieukończonego domu oraz nieruchomości rolnej, a właścicielem pomieszczeń zakładu w S. oraz pawilonu handlowego do rozbiórki, a także certyfikatów energii ze źródeł odnawialnych bez możliwości odsprzedaży, przy czym zaznaczono, że dalsza wyprzedaż majątku nie jest możliwa. Ponadto podała, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, jak również przedmiotów, których wartość przekraczałaby trzy tysiące euro. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego Z. A. nadesłała dokument poświadczający wysokość otrzymywanej renty wskazując dodatkowo, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której zaciągnęła pożyczkę pieniężną, którą planuje spłacić ze środków uzyskanych ze sprzedaży certyfikatów ekologicznych. Nie udokumentowała natomiast wysokości zajęcia komorniczego ani wydatków związanych z utrzymaniem się podnosząc, że skoro nie osiąga dochodu na pokrycie między innymi takich wydatków żądanie przedłożenia rachunków jest nieuzasadnione. Podkreśliła przy tym, że brak przychodów z działalności gospodarczej nie jest przez nią zawiniony, co uprawnia skarżącą - w jej ocenie - do otrzymania pomocy. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek Z. A. z zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca uchyliła się od podania istotnych informacji na temat jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, w tym rzeczywistej wysokości wydatków, w konsekwencji jej wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W piśmie z dnia 29 stycznia 2014 r. między innymi skarżąca (pismo zostało podpisane również przez M. A.) złożyła wniosek o sprostowanie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r. oddalającego jej wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zmianę zakresu wniosku i wykreślenie z sentencji tego orzeczenia słów "ustanowienia adwokata z urzędu". Zapowiedziała także wniesienie sprzeciwu. W uzasadnieniu tego pisma skarżąca podkreśliła, że wnioskowała o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co jej zdaniem wynika z treści skargi oraz formularza PPF, wskazując dalej, że w jej przekonaniu druk PPF został sfałszowany. Bezsporne jest również według strony, że postanowienie Referendarza sądowego zostało antydatowane, na potwierdzenie czego dołączyła ona kopię koperty nadawczej, w której znajdowało się orzeczenie z dnia 3 stycznia 2014 r., która to przesyłka została nadana w dniu 14 stycznia 2014 r. zgodnie z pieczątką Poczty Polskiej S.A. Na podstawie zarządzenia Sędziego Sprawozdawcy z dnia 3 marca 2014 r. skarżąca została wezwana do sprecyzowania treści pisma z dnia 29 stycznia 2014 r. - w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że jest to sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r. Jednocześnie, w przypadku uznania pisma z dnia 29 stycznia 2014 r. za sprzeciw od powyższego orzeczenia, ponownie wezwano skarżącą do uprawdopodobnienia okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie i udokumentowanie zajęcia komorniczego, a także przedstawienie kopii rachunków dokumentujących wydatki związane z utrzymaniem się. W odpowiedzi Z. A. oświadczyła, że pismo z dnia 29 stycznia 2014 r. jest wnioskiem o sprostowanie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13 i nie powinno być traktowane jako sprzeciw przed wyjaśnieniem kwestii spornej dotyczącej zmiany zakresu wniosku i rzetelności jego rozpoznania. Dodatkowo wskazano, że świadczenie rentowe jest egzekwowane od 2003 r. na poczet podatku od nieruchomości, a dodatkowo, jak poinformowano skarżącą w dniu 27 marca 2014 r. – na poczet podatku VAT. Dalej strona wyjaśniła, że pozostała po potrąceniach oraz po spłacie rat kredytowych kwota świadczenia rentowego nie wystarcza na bieżące opłaty, na dowód czego przedstawiła ona kopię pisma "B" Sp. z o.o. w K. z dnia 18 marca 2014 r. zawiadamiającego o wstrzymaniu dostaw energii elektrycznej do obiektu położonego w S. Skarżąca wyraziła również swoje niezadowolenie związane z obowiązkiem dokumentowania sytuacji majątkowej, co naraża ją na dodatkowe koszty, na opłacenie których nie posiada środków. Zdaniem wnioskodawczyni nie ma wątpliwości co do jej możliwości płatniczych na dzień dzisiejszy. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił sprostowania między innymi postanowienia z dnia 3 stycznia 2014 r. oddalającego wniosek Z. A. z zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu podnosząc, że sprostowanie orzeczenia nie może prowadzić do zmiany lub uchylenia tego orzeczenia, bowiem jest to dopuszczalne jedynie w drodze zaskarżania stosownym środkiem odwoławczym. Referendarz wskazał również, że przedmiotem sprostowania mogą być niedokładności, błędy pisarskie lub rachunkowe albo inne omyłki, sprostowaniu nie podlegają natomiast elementy orzeczenia, które determinują jego treść. Podnoszona przez skarżącą okoliczność zmiany zakresu wniosku o udzielenie prawa pomocy nie podlega sprostowaniu, bowiem zdaniem Referendarza powstałaby sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem orzeczenia a jego uzasadnieniem, co oznacza, że orzeczenie to straciłoby sens. Pismem z dnia 5 maja 2014. Z. A. złożyła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2014 r. wnosząc o jego zmianę. Zdaniem skarżącej wnioskując o sprostowanie postanowienia z dnia 3 stycznia 2014 r. domagała się ona sprostowania "oczywistej" omyłki, bowiem niedopuszczalnie rozszerzono wniosek o przyznanie prawa pomocy, co mogło zaważyć na negatywnym rozpatrzeniu tego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 5 maja 2014 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W związku z powyższym w pierwszej kolejności Sąd rozpoznał wniosek Z. A. z dnia 29 stycznia 2014 r., uzupełniony pismem z dnia 31 marca 2014 r. o sprostowanie postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13. Stosownie do art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki, przy czym na podstawie art. 166 p.p.s.a. do postanowień sądu stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach. Wynikająca z art. 156 § 1 p.p.s.a. możliwość sprostowania orzeczenia jest konstrukcją procesową, która ma na celu naprawienie jego wadliwości przez nadanie mu takiego brzmienia, jakie sąd zamierzał (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 668/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z orzecznictwem niedokładność może dotyczyć np. oznaczenia stron postępowania, oznaczenia zaskarżonego aktu lub czynności (rodzaju aktu, daty jego wydania, ewentualnie numeru), nazwy organu, którego działanie albo bezczynność bądź przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Błąd pisarski może polegać na niewłaściwym przywołaniu nazwy lub wyrazu, mylnej jego pisowni, opuszczeniu czy wreszcie błędzie gramatycznym, natomiast błąd rachunkowy polega na niewłaściwym przeprowadzeniu przez sąd działań arytmetycznych. Inna oczywista omyłka może dotyczyć np. wadliwej nazwy orzeczenia czy wymienieniu w wyroku nazwisk sędziów, którzy nie brali udziału w orzekaniu. Nie podlega natomiast sprostowaniu mylne ustalenie faktu, chociażby zostało spowodowane przeoczeniem. Kwestia, czy fakt ten jest w rzeczywistości poparty dokumentami znajdującymi się w aktach postępowania jest bez znaczenia dla oceny możliwości dokonania sprostowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2012 r., I OZ 60/12, LEX nr 1113328). Podnoszona przez skarżącą kwestia zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy jako istotna podstawa rozstrzygnięcia nie może być rozpatrywana przy zastosowaniu instytucji sprostowania. Uznany przez Referendarza sądowego zakres wniosku Z. A. o przyznanie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu) nie ma charakteru - wbrew twierdzeniom skarżącej - oczywistej omyłki pisarskiej wymagającej sprostowania, a stanowi istotę stanu faktycznego, który orzekający w sprawie przyjął przy rozpatrywaniu wniosku strony i na tym etapie postępowania nie ma znaczenia, jakie są rzeczywiste ustalenia co do tej kwestii. Zgodzić należy się z Referendarzem, że w przypadku kwestionowania tak przyjętego zakresu stronie przysługiwał środek odwoławczy w postaci sprzeciwu, o którym strona została prawidłowo pouczona w piśmie z dnia 13 stycznia 2014 r. Wobec jednak wyraźnego oświadczenia złożonego na wezwanie Sądu, pisma z dnia 29 stycznia 2014 r. nie można było potraktować jako wniesionego w terminie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13 oddalającego wniosek Z. A. o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącej zwarte w piśmie z dnia 31 marca 2014 r., w szczególności istotę zarzutów strony, Sąd uznał jednak, że zasadnym jest rozpoznać pismo z dnia 31 marca 2014. jako wniosek o zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1597/13 oddalającego wniosek Z. A. o przyznanie prawa pomocy. Postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Stwierdzić należy, że zakres wniosku Z. A. o przyznanie prawa pomocy z 2 listopada 2013 r., rozpoznanego postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r., gdzie wyraźnie zaznaczone zostały żądania strony co do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, został przez skarżącą zmieniony i obecnie żąda ona jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu mamy zatem do czynienia ze zmianą okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Rozpatrując wniosek Z. A. o zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r. i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od powyższej zasady a jej intencją jest stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Niemniej jednak oceniając wniosek strony należy mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno ograniczać się do przypadków, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście utrudnione. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, o co ostatecznie wnosi strona, może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny. Ocena wniosku jest dokonywana zarówno pod względem wysokości uzyskiwanych dochodów i stałych wydatków, jak i ich struktury biorąc jednocześnie pod uwagę okres, w jakim wydatki te są konieczne do poniesienia, a także stan majątkowy wnioskującego. Chodzi bowiem o ustalenie czy kwota, jaką strona dysponuje mając na względzie osiągane dochody i miesięczne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest wystarczająca na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania strony i jej rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, w jakiej sytuacji materialnej się znajduje, a rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a., gdy oświadczenia strony zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, to na wezwanie sądu wnioskodawca obowiązany jest złożyć w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Brak odpowiedzi na wezwanie bądź podanie informacji niewystarczających do takiej oceny może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Analizując informacje podane przez Z. A. we wniosku z dnia 2 listopada 2013 r., w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. oraz w piśmie z dnia 31 marca 2014 r. Sąd doszedł do przekonania, że z uwagi na niejasność złożonych przez skarżącą wyjaśnień, a przede wszystkim niekompletność przedłożonych przez nią dokumentów nie zostało wykazane, że nie może ona ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Zdaniem Sądu oświadczenia skarżącej związane z jej sytuacją majątkową są niespójne. W szczególności wskazać można, że w formularzu strona wymieniła jako jeden ze składników majątku certyfikaty energii ze źródeł odnawialnych (rubryka nr 7.2.1. - posiadane zasoby pieniężne - oszczędności, papiery wartościowe, itp. - wartość nominalna) bez podania ich wartości z adnotacją, że nie ma możliwości ich sprzedaży, podczas, gdy w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. skarżąca wskazując źródło dochodu przeznaczonego na spłatę zaciągniętej pożyczki podaje sprzedaż "certyfikatów ekologicznych". Twierdzenia te są zatem sprzeczne, a nawet jeśli przyjąć, że nie są to te same składniki majątku, to skarżąca nie wykazała tych ostatnich w odpowiedniej pozycji wniosku. Ponadto wnioskodawczyni jedynie wskazała jako dodatkowe - poza otrzymywaną rentą - źródło utrzymania zaciągniętą pożyczkę, jednak bez określenia jej wysokości, a przede wszystkim uchyla się od podania jakichkolwiek danych na temat miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się. Nie dysponując zatem - pomimo wezwania strony - wiarygodnymi danymi odnośnie dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i wysokości niezbędnych wydatków nie można dokonać oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Przedstawienie dokumentów źródłowych służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o położeniu strony, a konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew twierdzeniom skarżącej przedłożenie rachunków dokumentujących koszty utrzymania jest uzasadnione, służy bowiem weryfikacji danych na temat źródeł i wysokości dochodów. Nie można zdaniem Sądu przyjąć, że skoro strona wskazała, że nie osiąga wystarczających dochodów na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem się, to koszty takie nie są generowane. Takie stanowisko jest bezzasadne, w szczególności biorąc pod uwagę majątek nieruchomy skarżącej, (dom i zakład produkcyjny), wręcz przeciwnie, prowadzi to raczej do przekonania, że strona wydatkuje więcej niż osiąga dochodu. Sąd zauważa również, że strona powinna podejmować takie czynności, które w przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, pozwalałyby je wyjaśnić. Na marginesie wyjaśnić należy, że nieprawidłowości związane z datą wydania postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2014 r., podniesione przez stronę w piśmie z dnia 29 stycznia 2014 r., nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Postanowienie to zostało bowiem podpisane przez Referendarza sądowego w dniu 3 stycznia 2014 r. wraz z zarządzeniem o doręczeniu jego odpisu i pouczeniu o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu (karta akt sprawy od 42 do 45), natomiast wykonanie tego zarządzenia (przygotowanie odpisu orzeczenia, pisma przewodniego z dnia 13 stycznia 2014 r. i przesyłki zawierającej te dokumenty) nastąpiło w dniu 13 stycznia 2014 r. przez sekretarza sądowego (karta 47). Następnie przesyłka ta została nadana na adres skarżącej w polskiej placówce pocztowej w dniu 14 stycznia 2014 r. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.