II SA/Gl 1597/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wypłacenia zaliczkowego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Wnioskiem złożonym [...] r., D. W. zwrócił się o zaliczkową wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w M., zapisaną w zamkniętej księdze wieczystej [...] (M. Tom I Karta [...]) - w stosunku do której, jego zdaniem, Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej prowadzi postępowanie wywłaszczeniowe. Wskazał, że o zaliczkę wnosi na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami cyt. "przepisu dot. wywłaszczeń". Postanowieniem z [...] r. nr [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 61a § 1, art. 123, art. 124 i art. 125 k.p.a, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wypłacenia zaliczkowego odszkodowania w trybie art. 132 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jednolity: Dz. U. 2014, poz. 518 z późn. zm. zwanej dalej u.g.n.) z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż nie prowadzi żadnego postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do ww. nieruchomości oraz nie wydał decyzji o jej niezwłocznym zajęciu. Ustalił, iż dawną księgę wieczystą [...] (M. Tom I Karta [...]) zamknięto [...] r., natomiast cały jej stan, po wyodrębnieniu dwóch nieruchomości, przeniesiono do ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w T.. Podniósł, iż obecnymi właścicielami nieruchomości są osoby fizyczne, z którymi wnioskodawca nie ma związku prawnego, podobnie jak z właścicielami ujawnionymi w dawnej księdze wieczystej. Na ww. postanowienie D. W. złożył zażalenie, w którym zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało podjęte uznaniowo i bez uzasadnienia. Wskazał przy tym, że w księdze wieczystej [...] (obecnie przeniesionej do KW nr [...]) znajdowały się działki, których właścicielką była K. L. (z domu M.). Pismem z [...] r. Wojewoda [...] wezwał D. W. o sprecyzowanie żądania poprzez wskazanie jakiej nieruchomości dotyczy wniosek złożony [...] r. Wezwanie to podyktowane było faktem, iż w zażaleniu zainteresowany wskazał inną nieruchomość niż we wniosku, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone postanowienie. We wniosku wskazał bowiem nieruchomość zapisaną w zamkniętej księdze wieczystej [...] (M. Tom I Karta [...], dla której obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgi wieczyste nr [...] i nr [...] podczas gdy w zażaleniu wskazał nieruchomość zapisaną w zamkniętej księdze wieczystej [...] (M. Tom I Karta [...]), dla której obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Ta druga nieruchomość, wskazana dopiero w zażaleniu, nie była przedmiotem zakończonego przez Starostę postepowania. Wezwanie to, mimo skutecznego doręczenia, pozostało bez odpowiedzi. W wyniku rozpoznania wniesionego zażalenia postanowieniem z dnia [...]4 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżone doń postanowienie w mocy. W uzasadnieniu zrelacjonował przebieg postępowania administracyjnego wskazując, iż pismem z [...] r. wezwał D. W. o sprecyzowanie żądania poprzez wskazanie jakiej w istocie nieruchomości dotyczy wniosek złożony [...] r. albowiem w zażaleniu zainteresowany wskazał inną nieruchomość niż we wniosku, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone postanowienie. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, zatem organ nadzoru przyjął, że kontrolowane postępowanie dotyczy nieruchomości wskazanej we wniosku z [...] r. Następnie Wojewoda [...] wskazał, iż przepisem u.g.n., który reguluje kwestie zaliczkowej wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest art. 132 ust. 1b. Zgodnie z jego treścią w przypadku wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości na wniosek osoby wywłaszczanej wypłaca się zaliczkę w wysokości 70% odszkodowania ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji o wywłaszczeniu. Zapłata zaliczki następuje jednorazowo w terminie 50 dni licząc od dnia złożenia wniosku o wypłatę zaliczki. Jak jednak wynika z zaskarżonego postanowienia Starosta [...] nie prowadził i nie prowadzi obecnie w stosunku do wskazanej przez D. W. nieruchomości (położonej w M., zapisanej w zamkniętej księdze wieczystej [...], M. Tom I Karta [...] - dla której obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgi wieczyste nr [...] i nr [...]) ani postępowania wywłaszczeniowego, ani postępowania w przedmiocie niezwłocznego jej zajęcia. Również skarżący nie przedstawił dowodów na poparcie swojego stanowiska, iż takie postępowania są toczone. Analiza ww. ksiąg wieczystych wskazuje, iż D. W. nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, lecz są nimi inne osoby fizyczne. Księgi te nie potwierdzają jednak - jak utrzymuje organ I instancji - że osoby te nie są związane prawnie ze skarżącym. W związku z faktem, iż D. W. zgłosił roszczenie w stosunku do nieruchomości położonej w M., zapisanej w zamkniętej księdze wieczystej [...] (M. Tom I [...]) Starosta [...] winien był w pierwszej kolejności wezwać wnioskodawcę o udokumentowanie interesu prawnego - czego nie uczynił. Uchybienie to pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji skoro przedstawiony stan prawny oraz charakter żądania skarżącego pozwalają na uznanie, iż z uwagi na bezprzedmiotowość wniosku istnieje podstawa do wydania - w trybie art. 61a § 1 k.p.a. - postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zaliczkowej wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie. Wojewoda wskazał nadto, iż kontrolowane postanowienie nie zawiera prawnego uzasadnienia bowiem organ nie wyjaśnił podstawy prawnej postanowienia. Jak wynika z treści postanowienia w podstawie prawnej powołano art. 61a § 1, art. 123, art. 124 i art. 125 k.p.a., jednak nie przytoczono ich w jego uzasadnieniu. Nie przywołano zaś art. 129 ust. 1 u.g.n. Również to uchybienie nie wpływa jednak na prawidłowość rozstrzygnięcia. Pismem, które wpłynęło do Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] r. D. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie organu II instancji, wskazując, iż skargę wnosi na decyzję w sprawie odmowy wypłaty zaliczki za nieruchomość stanowiącą poprzednio własność K. L. z domu M. KW dawna [...]. Jego zdaniem rozstrzygnięcia obu organów są błędne, gdyż D. W. jest spadkobiercą po J. W., a poprzez nabycie spadku nabywa się również prawo do gruntów. W Polsce obowiązuje zasada, że własność nabywa się poprzez spadkobranie, nie jest konieczny wpis do KW. Zatem D. W. nabywając prawo do spadku po J. W. jest uprawniony do odszkodowania za grunt [...]. Skarżący wskazał również, że złożył wniosek o stosowny wpis do KW. Sąd jednak cyt. "ucieka od problemu by wpisać prawidłowego właściciela", jak przypuszcza skarżący jest to spowodowane bałaganem w Księgach Wieczystych. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 11 czerwca 2014 r., na pytanie Sędziego sprawozdawcy o rozbieżność pomiędzy numeracją karty księgi wieczystej wskazanej we wniosku ([...]) i wskazanej w zażaleniu (a także skardze) skarżący nie udzielił odpowiedzi merytorycznej. Wskazał jedynie, iż cyt. "nie jest przedmiotem sprawy konkretna karta czy księga wieczysta lecz grunty wchodzące w skład nieruchomości, które stanowiły wcześniej własność pani K. L.". Wyjaśnił także, że "nieruchomość została przejęta bez wydanej decyzji lub innego aktu prawnego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2014, poz. 1647, zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że nie jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Zważyć bowiem w tym miejscu należy, że w myśl art. 61 postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, co do zasady zaś datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Od zasady tej k.p.a. przewiduje jednak wyjątki. Stosownie bowiem do art. 61a § 1 gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynikają zatem dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tożsamej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie, sprawa ma charakter cywilnoprawny, uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa, bądź też brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 813/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 557/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06 marca 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 2356/11). Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym - por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 487/12,. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 1036/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 1161/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 1163/12. W przedmiotowej sprawie zaszły właśnie takie, jak wskazane powyżej, przyczyny przedmiotowe w sposób oczywisty stanowiące przeszkodę do wszczęcia postępowania. Zważyć bowiem należy, że przepisem u.g.n., który reguluje kwestie zaliczkowej wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest art. 132 ust. 1b. Zgodnie z jego treścią w przypadku wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości na wniosek osoby wywłaszczanej wypłaca się zaliczkę w wysokości 70% odszkodowania ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, a także postanowienia pierwszoinstancyjnego Starosta [...] nie prowadził i nie prowadzi obecnie w stosunku do wskazanej przez D. W. nieruchomości (położonej w M., zapisanej w zamkniętej księdze wieczystej [...], M. Tom I Karta [...]- dla której obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgi wieczyste nr [...] i nr [...]) ani postępowania wywłaszczeniowego, ani w przedmiocie niezwłocznego jej zajęcia. Twierdzeń tych skarżący skutecznie nie podważył. W konsekwencji prawidłowo organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zaliczkowej wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość albowiem w stosunku do nieruchomości wskazanej we wniosku nie prowadzono ani też obecnie nie jest prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stosownie do treści wniosku skarżącego precyzyjnie wskazującego, iż chodzi mu o nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej [...], M. Tom I Karta [...] (dla której, jak ustaliły organy obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgi wieczyste nr [...] i nr [...]) jedynie wszczęcia postępowania odnośnie tej właśnie nieruchomości odmówił postanowieniem z dnia [...] r. Starosta [...]. Nie podlegał natomiast rozpatrzeniu wniosek dotyczący nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...], M. Tom I Karta [...] (dla której, jak ustaliły organy obecnie Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...]), albowiem takiego wniosku skarżący nie złożył. Wprawdzie w zażaleniu od postanowienia pierwszoinstancyjnego wskazał księgę [...], M. Tom I Karta [...] jednak na wezwanie Wojewody [...] żeby doprecyzował, której w istocie nieruchomości, wskazanej w pierwotnym wniosku, czy też w zażaleniu dotyczyło jego żądanie nie udzielił żadnej odpowiedzi pomimo skutecznego doręczenia wezwania. Słusznie zatem Wojewoda utrzymując w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne uznał, że poprawnie odnosi się ono do nieruchomości wskazanej we wniosku z dnia [...] r. W konsekwencji bez znaczenia prawnego pozostają argumenty skargi dotyczące nabycia, w drodze spadkobrania, praw do nieruchomości zapisanej w księdze [...] albowiem tej nieruchomości nie dotyczyło postanowienie pierwszoinstancyjne, utrzymane następnie w mocy przez organ II instancji. Skarżący ani słowem nie odniósł się natomiast do kwestii nieprowadzenia w stosunku do nieruchomości wskazanej we wniosku postępowania wywłaszczeniowego. Zgodzić się należy nadto z Wojewodą [...], iż wprawdzie organ I instancji nie rozważył interesu prawnego skarżącego, a także w uzasadnieniu nie omówił szczegółowo podstaw prawnych postanowienia to jednak uchybienia te nie mają wpływu na poprawność rozstrzygnięcia. W sytuacji bowiem gdy w sprawie określonej nieruchomości nie było ani nie jest prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe brak podstawy prawnej by rozpoznać wniosek o zaliczkową wypłatę odszkodowania. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.