II SA/Gl 1613/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych w kwestii wniosku skarżącej W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżąca W. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z nadesłanego druku urzędowego formularza PPF wynika, że źródłem utrzymania się skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 1872 zł netto miesięcznie. Na dowód powyższego przedłożyła odcinek emerytury. Jednocześnie oświadczyła, że z uzyskiwanej emerytury po odjęciu kosztów utrzymania, pozostaje jej 200 zł. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała dokumenty obrazujące wysokość wydatków przeznaczanych na utrzymanie, wystawione na inne osoby. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2014 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżąca złożyła sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała, że jest emerytką w podeszłym wieku i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Dalej podniosła, że rachunki za media wystawiane są na właściciela budynku, który ma inne miejsce zamieszkania, jednakże opłaca je w całości. Dodatkowo wskazała, że koszty leczenia pokrywają ¾ jej emerytury. Na podstawie zarządzenia z dnia 6 lutego 2014 r. wezwano skarżącą do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez: - złożenie wyjaśnień dotyczących lokalu, w którym zamieszkuje, w tym zakresie należało m.in. nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, najem itp. (za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu, itp.); oraz ilość i rodzaj pomieszczeń w budynku, jego powierzchnię oraz sposób ogrzewania; - wymienienie wszystkich osób, które są zameldowane lub zamieszkują w ww. budynku, oraz podanie na jakiej podstawie w nim mieszkają, ponadto wskazanie źródła utrzymania się tych osób i jego wysokość; - wyjaśnienie, czy skarżąca zamieszkuje wspólnie z małżonkiem Z. G., na którego wystawiony jest rachunek za gaz, oraz wskazanie źródła i wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu; w sytuacji, jeżeli pozostaje z małżonkiem w separacji orzeczonej przez sąd, należało nadesłać odpis orzeczenia sądu oraz wskazać, czy w wyroku orzekającym o separacji zostały zasądzone alimenty na rzecz skarżącej; - nadesłanie potwierdzeń dokonania przez skarżącą opłat za gaz, energię elektryczną, czynsz oraz wyjaśnienie kwestii wysokich opłat za energię elektryczną oraz gaz; - wskazanie na jakie schorzenia cierpi skarżąca i jakie zażywa leki (przez nadesłanie stosownych zaświadczeń) oraz wykazanie wysokości kosztów leczenia przez nadesłanie rachunków; - wyjaśnienie kwestii własności działek o nr [...] i [...] położonych przy ul. [...] w W., wskazując, że w druku urzędowego formularza PPF skarżąca oświadczyła, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, tymczasem z załączonej kserokopii księgi wieczystej wynika, że działka nr [...] stanowi własność skarżącej oraz jej męża Z. G.; - wskazanie źródeł finansowania prowadzonej inwestycji polegającej na rozbudowie oraz przebudowie kiosków gastronomicznych na działkach nr [...] i [...], realizowanych na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę nr [...] (należy wskazać skąd pochodzą pieniądze i w jakiej wysokości). Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 13 lutego 2014 r. W wyznaczonym terminie skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia [...] r. oświadczyła jedynie, że lokal, w którym zamieszkuje należy do E. K. Skarżąca zajmuje trzy pokoje, łazienkę i kuchnię i ma osobne liczniki na prąd, wodę i gaz. W pomieszczeniach skarżącej poza nią nie mieszka nikt inny. Dalej oświadczyła że jej mąż Z. G. zmarł [...] r., jednakże licznik na gaz nie został na nią przepisany. Skarżąca nie jest w stanie przedłożyć rachunków za leczenie, bowiem lekarze ich nie wystawiają. Odnośnie prowadzonej inwestycji, podała natomiast, że została przeprowadzona w [...] r., wówczas mąż oraz jej dzieci miały na nią pieniądze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zdaniem Sądu złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Mimo wezwania Sądu nie nadesłała żadnego dokumentu, z którego wynikałby jego tytuł prawny do budynku, w który zamieszkuje (np. umowy najmu). Stwierdziła jedynie, że budynek należy do E. K., a ona zajmuje w nim trzy pokoje, kuchnię i łazienkę. Ponadto nie wskazała, kto oprócz niej mieszka w przedmiotowym budynku i w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania. Oświadczyła natomiast, że w pomieszczeniach zajmowanych przez nią nikt inny mieszka. Tymczasem jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się zarówno w aktach administracyjnych, jak i sądowych sprawy, korespondencja kierowana do skarżącej odbierana jest przez jej syna A. G. jako dorosłego domownika. Dużą wątpliwość Sądu budzą również wysokie rachunki za energię elektryczną, czy gaz, skoro skarżąca twierdzi, że mieszka sama. Podkreśliła ponadto, że ma osobne liczniki, tymczasem przedłożyła zaledwie trzy rachunki wystawione na właściciela budynku. W żaden też sposób nie wykazała również, że ponosi wydatki na leczenie i w jakiej wysokości, nie przedłożyła w tym zakresie rachunków wystawionych przez apteki. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącą nie jest wystarczająca do rozpoznania jej wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez nią kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na niej spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że jest ona osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jej sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. A do tego są niespójne i wzajemnie sprzeczne. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.