II SA/Gl 1678/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2025 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 października 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1711/2024/15722 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 14 października 2024 r. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta S. w dniu 1 sierpnia 2024 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. S. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2023 r. Powodem odmowy przyznania świadczenia było stwierdzenie przez organ, że strona nie spełniła przesłanek wymienionych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., gdyż pozostawała w zatrudnieniu. Ponadto w dacie przed zmianą przepisów strona nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy, uzasadniając decyzję wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 31.05.2024r. (data wpływu do organu I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Strona zaznaczyła, że wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od czerwca 2021r. tj. miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności dziecka. Do wniosku dołączyła orzeczenie nr [...] wydane w dniu [...]07.2021r przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., orzeczenie nr [...] wydane w dniu [...]09.2021 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim oraz prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmieniający powyższe zaskarżone orzeczenie. Organ wskazał, iż na mocy tego wyroku małoletni J. S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych do 31.07.2026 r. oraz że skarżąca od [...]2019 r. pozostaje w zatrudnieniu, a od 14.09.2021 r. udzielono jej urlopu wychowawczego. Następnie organ podkreślił, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe świadczenie dla osób niepełnosprawnych oraz zmiany dotyczące przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z art. 63 ust. 1 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W związku z tym organ wskazał, że jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r., wówczas mają zastosowanie dotychczas obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie podniósł, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony przez skarżącą w dniu 31.05.2024 r. tj. po zmianie stanu prawnego. Dodał, że nie ma znaczenia fakt, iż strona ubiegała się od dnia 30.06.2021 r. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna, kiedy to złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. Organ podkreślił, że według orzecznictwa – "o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem jest to rozwiązanie umożliwiające przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków" (Wyrok WSA w Szczecinie z 11.01.2024 r., II SA/Sz 961/23, LEX nr 3691550). Następnie organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie spełniała kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad synem w okresie do 31.12.2023 r., a ponadto wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia złożony został w nowym stanie prawnym. Dodał, że w przedmiotowej sprawie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w maju 2024 r. i strona po raz pierwszy wnioskowała o świadczenie pielęgnacyjne, a wobec tego na dzień 31 grudnia 2023 r. nie miała prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a zatem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajduje w niej zastosowania. Organ dodał, że na mocy odrębnej decyzji z dnia 18 lipca 2024 r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1.01.2024 r. do 31.07.2026 r. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem – podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. - art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r., podczas gdy prawo to powstało od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Zarzuciła również naruszenie wymienionych wyżej przepisów postępowania poprzez zaniechanie ustalenia, iż złożyła wniosek na dwóch formularzach o przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku tj. od 31.05.2024 r. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego; - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię, według której brak możliwości świadczenia pracy, tj. rezygnacja z zatrudnienia matki, zobowiązanej do opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, mającym wskazanie do stałej opieki z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji, nie stanowi spełnienia wymogów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 wymienionej ustawy poprzez ich błędną wykładnię, a to poprzez uznanie, iż pozostawanie w zatrudnieniu - mimo braku świadczenia pracy - stanowi przesłankę negatywną dla udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, tj. nieuwzględnienie, iż możliwe jest nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, tj. począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności; art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przewiduje on możliwość stosowania od dnia 1 stycznia 2024 r. unormowań poprzednio obowiązujących stanowiąc, że jest to dopuszczalne wówczas, kiedy prawo do tego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., zaś prawo do świadczenia powstało z dniem złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., tj. w maju 2021 roku. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i przekazanie sprawy organowi administracji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę i podkreślił, że od września 2021 r. skarżąca pozostaje na urlopie wychowawczym oraz że postępowanie w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej toczyło się od 2021 r., a więc prawie przez okres trzech lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani też prawa materialnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2023 r. Powodem odmowy przyznania świadczenia było stwierdzenie przez organ, że strona nie spełniła przesłanek wymienionych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., gdyż pozostawała w zatrudnieniu, korzystając z urlopu wychowawczego. Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w sprawie wynika, że strona złożyła w dniu 31 maja 2024 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od czerwca 2021r. tj. od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności jej dziecka. Akta administracyjne zawierają orzeczenie wydane w dniu [...] lipca 2019 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. oraz orzeczenie wydane w dniu [...] września 2021 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim, a także prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmieniający orzeczenie z dnia [...] września 2021 r. i stwierdzający wobec syna skarżącej konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto w aktach znajduje się zaświadczenie pracodawcy o udzielonym skarżącej urlopie wychowawczym na okres od 14 września 2021 r. do 14 września 2024 r. Podkreślenia również wymagało, że odrębną decyzją z dnia 18 lipca 2024 r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1.01.2024 r. do 31.07.2026 r. Natomiast decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie organ odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2023 r., czyli za okres, w którym obowiązywały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych sprzed zmiany z dnia 1 stycznia 2024 roku, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Wśród podstaw prawnych odmowy przyznania świadczenia, wskazanych przez organ I instancji, został wymieniony art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej u.ś.r.), według stanu obowiązującego przed wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; - 1) matce albo ojcu, - 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, - 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżąca w okresie, którego dotyczy przedmiotowa decyzja, pozostawała w zatrudnieniu, w tym od 14 września 2021 r. korzystała z urlopu wychowawczego. Na tej podstawie organ stwierdził, że strona nie spełniła jednej z przesłanek wymienionych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., gdyż pozostawała w zatrudnieniu. Powyższa ocena prawna organu znajduje potwierdzenie w utrwalonej linii orzecznictwa sądowego, według której nie można przyjąć, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, a więc pozostająca w zatrudnieniu, spełnia jednocześnie warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1036/21). Jak wielokrotnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny - w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2250/12, z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, z 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21). Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że osoba korzystająca z urlopu wychowawczego pozostaje w zatrudnieniu, chociaż nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia, zawieszenie obowiązków i uprawnień w tym zakresie ma jednak charakter czasowy. Skoro w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I OSK 687/21 i z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1036/21). Powyższy pogląd podzielił Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. W konsekwencji tego, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi, według którego organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż pozostawanie w zatrudnieniu - mimo braku świadczenia pracy - stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie nie podzielił poglądów zawartych w orzeczeniach powołanych przez skarżącą, gdyż o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, w omawianym stanie prawnym, nie można mówić w przypadku osoby korzystającej z urlopu wychowawczego, z przyczyn, o których była mowa w cytowanych wyżej orzeczeniach sądowych. Odnosząc się do twierdzeń skargi wskazać należało, że według art. 3 pkt 22 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z powyższego wynika, że przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawarł wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia. Pozostawanie zatem w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2425/10, z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21). Stwierdzić zatem należało, że zatrudnienie strony na podstawie jednego ze stosunków prawnych, wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. jest równoznaczne z niezrealizowaniem przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. - dotyczącej niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego, organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia wyżej wymienionego warunku przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. Trafnie przy tym podkreślił organ I instancji, że przepis umożliwiający przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2024 r., a tym samym nie ma zastosowania w przypadku ustalenia prawa skarżącej do wnioskowanego świadczenia za okres sprzed 1 stycznia 2024 r. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w szczególności spełniającego warunki określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także w art. 6 K.p.a. W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji, wydanych na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.. W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.