II SA/Gl 224/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2018 r. sprawy ze skargi E. R. i Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za uszkodzenie drzewa oddala skargę. Pismem z dnia 18 września 2015 r. E. i Z. R. powiadomili Wójta Gminy N., że 5 września 2015 r. K. P. dokonał zniszczenia drzewa z gatunku jesion, rosnącego na ich posesji położonej w G., działka nr [...]. Zniszczenie było efektem przeprowadzonych przez K. P. prac w obrębie korony drzewa polegających na usunięciu gałęzi w wymiarze przekraczającym 30%. Państwo R., powołując się na pismo z 22 maja 2015 r., którym informowali Wójta Gminy N. o stanie w/w drzewa podnieśli, że było ono w dobrym stanie zdrowotnym. W związku z zaistniałą sytuacją wnieśli o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko K. P.. Pismem z dnia [...] r. Sekretarz Gminy N., działając z upoważnienia Wójta Gminy N., zawiadomił E. i Z. R. oraz K. P. o wszczęciu postępowania w sprawie zniszczenia przedmiotowego drzewa. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy N. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa z gatunku jesion, rosnącego na działce o nr geod. [...], obręb G., stanowiącej własność E. i Z. R. W następstwie wniesionego od tej decyzji przez E. i Z. R. odwołania została ona uchylona z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. Wniesiona na tę decyzję SKO przez K. P. skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 186/16. W wyroku tym Sąd m.in. wskazał na potrzebę rozważenia, biorąc pod uwagę podawane przez skarżącego przyczyny obcięcia konarów drzewa, czy nie działał on w stanie wyższej konieczności w rozumieniu art. 89 ust. 7 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Orzekając w sprawie kolejny raz Wójt Gminy N. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wymierzył K. P. administracyjną karę pieniężną w wysokości 2.718,00 zł za uszkodzenie drzewa gat. jesion wyniosły, którego obwód mierzony na wysokości 130 cm od ziemi wynosi 151 cm, rosnącego na działce nr ewid. [...], obręb G. Jako podstawę prawną tego orzeczenia wskazał m.in. art. 88 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, art. 85 ust. 1, ust. 4b pkt 1, art. 89 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134 ze zm., zwanej dalej ustawą o ochronie przyrody lub u.o.p.). W odwołaniu od tej decyzji K. P. podniósł, że sprawa została już pozytywnie dla niego rozstrzygnięta wydanymi w niej wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Drzewo nie zostało zniszczone ani uszkodzone, tylko racjonalnie została ukształtowana jego korona, która umożliwi jego wzrost. Do przycięcia korony był zmuszony gdyż uszkodziła ona jego budynek. Po rozpoznaniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 87a ust. 2, ust. 4, art. 88 ust. 1 pkt 4 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i orzekło, że nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej w związku z uszkodzeniem drzewa w okolicznościach uzasadniających stan wyższej konieczności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie oraz treść mających w niej zastosowanie przepisów prawa materialnego. Następnie biorąc pod uwagę zgromadzone w toku postępowania dowody Kolegium stwierdziło, że do uszkodzenia objętego postępowaniem drzewa doszło w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, co obligowało organ do odstąpienia od wymierzenia kary. Zgodnie z art. 89 ust. 7 u.o.p., w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej. Ponieważ, ustawa o ochronie nie definiuje pojęcia stanu wyższej konieczności, to zgodnie z zasadami systemowej wykładni prawa uzasadnia to zdaniem Kolegium odwołanie się do tego pojęcia na gruncie innych dziedzin prawa. Dokonując analizy zgromadzonych w sprawie dowodów w odniesieniu m.in. do treści art. 424 Kodeksu cywilnego oraz 26 Kodeksu karnego, Kolegium uznało, że działanie odwołującego się K. P. nastąpiło w wyniku okoliczności, które świadczą o wystąpieniu w sprawie stanu wyższej konieczności. W tym względzie organ podniósł, że świadkowie R. G., A. G. oraz Z. G. (komendant OSP G.) zgodnie zeznali, że drzewo rosnące w bliskiej odległości od zabudowy może stwarzać zagrożenie osób przebywających na sąsiedniej nieruchomości. Z zeznań wynika również, że drzewo mogło negatywnie oddziaływać na przylegający do niego budynek. Biorąc powyższe pod uwagę skład orzekający uznał, że działanie sprawcy deliktu nastąpiło na skutek niemożności zapobieżenia realnej i bezpośredniej oraz poważnej szkodzie wskutek nieusunięcia przez właścicieli nieruchomości sąsiedniej zwisających nad jego gruntem gałęzi drzewa. Realny charakter istniejącego zagrożenia najlepiej oddaje zdaniem SKO treść zeznań komendanta Ochotniczej Straży Pożarnej, który wskazał, że: "drzewo rosnące przy granicy z działką pana P. miało koronę mocno rozwiniętą, gdyby gałąź się ułamała, a pan P. [...], a przebywał w pobliżu to nieszczęście gotowe". Realny i bezpośredni charakter zagrożenia stanowi przeciwieństwo zagrożenia potencjalnego lub przeświadczenia o tym zagrożeniu przez sprawcę deliktu. Z przedstawionych zeznań wynika, że zagrożenie ze strony gałęzi drzewa miało charakter obiektywny, co potwierdzają opinie osób postronnych, a zatem niebędący jedynie subiektywnym odczuciem sprawcy. Dalej powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 238/17 SKO stwierdziło, że interpretacja stanu wyższej konieczności w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody powinna uwzględniać szerszy aspekt sprawy niż jest to przyjmowane w prawie karnym lub cywilnym. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że wprowadzenie przez ustawodawcę możliwości odstąpienia od wymierzenia kary w wyniku działania w ramach stanu wyższej konieczności stanowi konsekwencję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. (sygn. SK 612), w którym wskazano, że ustawodawca nakazuje stosowanie tej kary niejako mechanicznie i w sposób sztywny – bez względu na zróżnicowanie przyczyn i okoliczności usunięcia drzewa (krzewu). Zakwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki sytuacji, w których uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego choroba sprawiają, że zagrażają one życiu lub zdrowiu użytkowników nieruchomości, a także innych osób i to jest powodem jego usunięcia. Oznacza to zdaniem SKO, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie do przyjęcia jest arbitralne przyznawanie prymatu interesowi społecznemu, któremu służą niewątpliwie przepisy o ochronie przyrody, nad interesem jednostki w konkretnej sprawie administracyjnej. W ramach postępowania administracyjnego organy powinny mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Wyważenie obu wartości pozwala na uznanie, że usunięcie gałęzi drzewa przez niepełnosprawną osobę, w sytuacji gdy ze względu na rozmiar i położenie drzewa istniało realne i bezpośrednie zagrożenie, a więc nieuzależnione od zdarzeń o charakterze hipotetycznym, stanowi działanie w ramach stanu wyższej konieczności. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO w Częstochowie E. R. i Z. R. wnieśli o jej uchylenie oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody oraz przy nieprawidłowym zastosowaniu art. 89 ust. 7 tej ustawy poprzez przyjęcie, iż uszkodzenie objętego postępowaniem drzewa rosnącego na ich działce nr [...] nastąpiło w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. W uzasadnieniu skargi podkreślili, że K. P. bez ich wiedzy i zgody usunął podczas ich nieobecności ponad 50% korony ich drzewa. Prawidłowo przyjął przy tym organ pierwszej instancji w oparciu o zeznania świadków, że K. P. nie działał w stanie wyższej konieczności. Zagrożenie na jakie się powołuje miało jedynie ogólny, potencjalny i subiektywny charakter, w sytuacji gdy nie zostało wykazane by występowały w tym czasie złe warunki pogodowe stwarzające zagrożenie ze strony drzewa. Zdaniem skarżących SKO swoim orzeczeniem daje przyzwolenia na uszkadzanie drzew. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2018 r. K. P. wniósł o umorzenie kary za uszkodzenie drzewa powołując się na swoje inwalidztwo. Zaakcentował, iż skarżący pomimo jego próśb nie obcięli stwarzających zagrożenie gałęzi drzewa. Na rozprawie sądowej skarżący i K. P. podtrzymali swoje prezentowane dotychczas stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Obowiązek oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego w aspekcie przesłanek z art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody został podkreślony w obu wydanych w tej sprawie prawomocnych wyrokach WSA w Gliwicach tj. w wyroku z dnia 1 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 186/16 i w wyroku z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 958/16. Wskazania te, którymi SKO było związane zgodnie z treścią art. 153 ustawy p.p.s.a. zostały przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przez ten organ zrealizowane. Ocena pod tym kątem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez SKO nie wykracza przy tym poza ramy swobodnej oceny dowodów wynikające z art. 80 Kpa. Organ odwoławczy wystarczająco szeroko swoje stanowisko w tym aspekcie uzasadnił, biorąc pod uwagę zarówno treść zeznań przesłuchanych w sprawie świadków jak i orzecznictwo. Zdaniem Sądu brak jest dostatecznych podstaw do jego podważenia. Wbrew stanowisku skarżących, biorąc pod uwagę usytuowanie objętego postępowaniem drzewa w odniesieniu do granicy działek i budynku uczestnika, wysokość drzewa oraz wielkość jego konarów sięgających w głąb sąsiedniej działki nad usytuowanym na niej budynkiem gospodarczym, zagrożenie jakie gałęzie tego drzewa stwarzały zarówno dla tego budynku jak i osób na działce sąsiedniej nie miało niewątpliwie subiektywnie ogólnego jedynie charakteru. Tym samym brak jest dostatecznych podstaw do podważenia stanowiska SKO, że uczestnik działał w stanie wyższej konieczności w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Skutkuje to przyjęciem, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył obowiązującego prawa. Skarga jako nieuzasadniona podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. ec