II SA/Gl 272/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.M. – R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 508 zł, skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na "nienajlepszą sytuację finansową jej rodziny". W szczególności zwróciła uwagę na koszty utrzymania mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje oraz mieszkania odziedziczonego po zmarłej babci, zajmowanego bezpodstawnie przez osobę trzecią, a także fakt spłaty pożyczek zaciągniętych na zakup dóbr konsumpcyjnych (aparatu, telewizora) oraz samochodu osobowego. Z treści formularza wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i małoletnią córką, zamieszkując w domu teściów. W skład jej majątku wchodzi mieszkanie otrzymane ze spadku o pow. 46,5 m2 oraz nieruchomość gruntowa o pow. 2995 m2. Zadeklarowała, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Podała jedynie, że ma zaciągnięty kredyt na samochód w wysokości 29.700 zł. Źródłem utrzymania się strony są dochody z tytułu umów o pracę – skarżącej i jej małżonka uzyskiwane w łącznej wysokości 4336 zł brutto miesięcznie. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni nadesłała dokumenty obrazujące jej sytuację materialną, w tym stałe, miesięczne wydatki oraz wysokość rat zaciągniętych zobowiązań kredytowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2015 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu ponownie powołała się na nienajlepszą sytuację finansową rodziny, głównie ze względu na koszty utrzymywania dwóch mieszkań, tj. lokalu w domu teściów, w którym mieszka skarżąca wraz z rodziną i ponosi z tego tytułu wszelkie koszty eksploatacji oraz odziedziczanego mieszkania w bloku o pow. 46,5m2, które zajmowane jest bezprawnie przez syna nieżyjącej babci, a który nie uiszcza żadnych opłat. Dodatkowo wyjaśniła, że wprawdzie dysponuje nieruchomością gruntową o pow. 2995 m2, jednakże szerokość tej nieruchomości wynosi 7 m i nie przynosi jej żadnych zysków ze względu na bardzo niekorzystne wymiary, a jedynie musi opłacać z tego tytułu podatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Skoro bowiem prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (zob. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że stan majątkowy skarżącej nie pozwala uznać jej za osobę wymagającą pomocy państwa, a tym samym uwzględnić wniosku skarżącej w żądanym zakresie. Przede wszystkim skarżąca i jej małżonek posiadają stabilną sytuację finansową, otrzymują miesięczny dochód z tytułu umów o pracę w łącznej wysokości 3997 zł netto miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki przeznaczane na usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, czynsz za lokal mieszkalny oraz pobyt dziecka w przedszkolu oscylują wokół kwoty 750 zł. Do niezbędnych wydatków nie można natomiast zaliczyć opłat za TV satelitarną. Tym samym trudno jest uznać skarżącą za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zdaniem Sądu o trudnej sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych nie może przesądzać sama przez się okoliczność, że wraz z małżonkiem spłaca zaciągnięte kredyty, w szczególności, że zostały one zaciągnięte na zakup dóbr materialnych takich jak nowy samochód, odbiornik TV, czy aparat fotograficzny. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (zob. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). W konsekwencji do bieżących kosztów utrzymania nie zaliczono kosztów spłaty zaciągniętych kredytów, jak również opłat za TV satelitarną. Zwrócić również należy uwagę, że wśród składników stanu majątkowego strony, jest mieszkanie w bloku o pow. 46,5m2, które jak podaje skarżąca zajmowane jest bezprawnie przez syna nieżyjącej babci oraz nieruchomość gruntowa o pow. 2995 m2. Wskazać przy tym trzeba, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów wyrażane jest stanowisko, że posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest bowiem, że posiadanie nieruchomości tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości. Przy czym dla możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z posiadaniem majątku nieruchomego, bez znaczenia pozostaje podnoszony przez stronę argument bezprawnego zajmowania lokalu przez osobę trzecią, w sytuacji gdy można podjąć stosowne kroki sądowe w celu eksmisji tej osoby. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).). Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżąca postanowieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] r., sygn. akt [...] w całości nabyła spadek po G. W., która z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości ozn. nr [...] o pow. 1708 m2 otrzymała kwotę 176 880 zł. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z osiąganych bowiem dochodów ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Tym samym w ocenie Sądu odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie nie ograniczy skarżącej prawa do sądu. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246, art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.