II SA/Gl 287/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o pozwolenie na budowę, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł ([...] złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W treści skargi z dnia [...] r. M. T. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 13 marca 2008 r. skarżącą wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. M. T. złożyła rzeczony formularz w dniu [...] r. W uzasadnieniu podniosła, iż jest osobą samotnie gospodarującą, w podeszłym wieku, większość swych dochodów przeznacza na opłaty stałe, zakup leków oraz żywności i dlatego nie jest w stanie uiścić kosztów jakie wiążą się z niniejszym postępowaniem, w tym kosztów związanych z opłaceniem fachowego pełnomocnika. Równocześnie oświadczyła, że jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ar. Nie posiada natomiast żadnych przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Miesięczny dochód skarżącej zadeklarowany został w kwocie [...] zł, uzyskiwanej przezeń z tytułu emerytury. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności godzi się odnotować, że jakkolwiek w złożonym formularzu "PPF" (rubryka nr 4) M. T. nie oznaczyła zakresu swego żądania, to jednak treść wcześniejszego wniosku zawartego w skardze z dnia [...] r. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jej intencją było ubieganie się zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego (radca prawny lub adwokat). Odnosząc się do rzeczonego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionej i z nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i osiąga miesięczny dochód netto w kwocie [...] zł (patrz: nadesłany przekaz pocztowy dokumentujący pobranie emerytury za marzec [...] r.). W tym stanie rzeczy należało przyjąć, iż strona wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł przekracza jej możliwości płatnicze i mogłoby ją narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną i życiową M. T. nie sposób jednak uznać aby spełniła ona kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżąca osiąga stały dochód, nie ma na utrzymaniu żadnych innych osób zaś z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika aby zachodziły w jego przypadku nadzwyczajne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, nadzwyczajne zdarzenia losowe) powodujące szczególnie trudną sytuację lub skutkujące obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że strona nie zachowuje przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Równocześnie uznano, że dochód wyżej wymienionej, powinien przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu wystarczyć na zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej części wpisu sądowego jaką jest kwota [...] zł a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być w niniejszej sprawie zobowiązana w przyszłości. Obciążenie kosztami sądowymi w takiej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącej. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem zważywszy rozmiar dochodu wnioskodawczyni nie sposób uznać aby mogła ona ponieść taką szkodę w wyniku uiszczenia opłaty w rozmiarze [...] zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.