II SA/Gl 287/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. C. od pkt 2 postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 287/17 w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: 1. zmienić częściowo postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej; 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 5 lipca 2017 r. skarżący Z. C. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z matką, zamieszkując w budynku o pow. 120 m2 i wartości około 200.000 zł. W skład ich majątku wchodzi również nieruchomość o pow. 1,5ha (obecnie nieużytki) oraz budynek gospodarczy o wartości około 50.000 zł. Ich łączny miesięczny dochód netto z tytułu, odpowiednio renty i emerytury, wynosi 1641 zł. Wnioskodawca w druku formularza sporządził orientacyjne zestawienie bieżących miesięcznych wydatków, tj. leków- ok. 150 zł, energii elektrycznej- ok. 150 zł, telefonu- ok. 50 zł, wody – ok. 50 zł, wywozu nieczystości- ok. 50 zł, butli z gazem – ok. 40 zł, rehabilitacji skarżącego- ok. 150 zł, wyżywienia – ok. 800 zł, opału – ok. 300 zł, podatku i ubezpieczenia nieruchomości- ok. 50 zł. W uzasadnieniu wniosku zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialno-zdrowotną, akcentując, że ulega ona dalszemu pogorszeniu. Wyjaśnił, że obowiązany był ponieść nieplanowane wydatki związane z awarią zbiornika hydroforowego oraz wykonaniem przyłącza wodociągowego. Podkreślił, że wymaga stałej rehabilitacji i stan zdrowia uniemożliwia podjęcie mu pracy zarobkowej. Wnioskodawca przedłożył do akt kopię decyzji o waloryzacji przyznanej mu renty oraz orzeczenie o niepełnosprawności, zaliczające skarżącego do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, całkowicie niezdolnego do pracy do 31 marca 2018 r. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. uwzględnił wniosek skarżącego, lecz jedynie w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu (pkt 1 tego postanowienia). Referendarz odwołał się do swojego postanowienia z dnia 19 stycznia 2017 r. wydanego w sprawie, zainicjowanej inną skargą wnioskodawcy, o sygn. akt II SA/Gl 1260/16, którym to uwzględnił wniosek strony również jedynie w części dotyczącej ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem referendarza okoliczności dotyczące sytuacji materialnej strony nie uległy zasadniczej zmianie wobec tego aktualność zachowują ustalenia poczynione w tamtym postępowaniu. Jednocześnie referendarz zwrócił uwagę na fakt, że dwie osoby (wnioskodawca i jego matka) dysponują stosunkowo skromnym dochodem, tj. kwotą 1641 zł netto miesięcznie a bieżące koszty utrzymania, obejmują wydatki na energię elektryczną (70 zł), opłatę za odpady komunalne (12 zł), wydatki na lekarstwa – około 100 zł oraz wspomniane przez stronę wydatki na media. Okoliczności te w ocenie referendarza przemawiają za ustanowieniem fachowego pełnomocnika z urzędu. Nie znajdując natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Referendarz zaznaczył, że potencjalne koszty postępowania sądowego na jego obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, a kwotę tą nie można uznać za wydatek, który w istotny sposób niekorzystnie zmieni sytuację materialną wnioskodawcy i jego matki, nawet przy uwzględnieniu szczupłości ich dochodu. Referendarz wskazał, że skarżący, na wezwanie Sądu uiścił wpis od skargi w wysokości 500 zł. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od pkt 2 powyższego postanowienia referendarza, tj. w części oddalającej jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie zgodził się z argumentacją referendarza, że w sytuacji w której uiścił 500 zł jest w stanie uiścić również 250 zł. Skarżący zaznaczył, że taka argumentacja nie znajduje pokrycia w materiale dowodowym i nie sposób przyjąć, że przy tak niskich dochodach wydatek w kwocie 250 zł nie będzie stanowić dla niego i matki dodatkowego obciążenia. Wyjaśnił, że aby uiścić wpis sądowy od skargi skorzystał ze środków pieniężnych zgromadzonych na zakup opału na zimę, sądząc, że jego skarga jest zasadna i opłata ta zostanie mu zwrócona. Skarżący zaakcentował, że jego stan zdrowia uniemożliwia obecnie poprawę sytuacji finansowej, która jest na tyle ciężka, że nie stać go na realizację przepisanych przez lekarza recept. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym I tak w myśl art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić wymaga, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w sprzeciwie, Sąd nie zgodził się z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżący jest w stanie pokryć koszt postępowania, który na obecnym etapie sprowadza się do wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Zdaniem Sądu, zestawienie wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego oraz jego matki z uzyskiwanymi przez nich świadczeniami emerytalno-rentowymi w sposób jednoznaczny wskazuje, że wydatek w takiej wysokości w sposób istotny wpłynie na i tak już trudną sytuację materialną tych osób. Podkreślić wymaga, na co uwagę zwrócono w sprzeciwie, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu poprawę sytuacji finansowej, a uiszczenie przez niego wpisu sądowego od skargi wiązało się z koniecznością wydatkowania środków zgromadzonych na zakup opału. Sąd zwraca uwagę, że w postanowieniu referendarza nie wzięto pod uwagę wszystkich wymienionych przez wnioskodawcę w druku PPF miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się. Referendarz wskazał bowiem na kwotę około 900 zł, omyłkowo nie uwzględniając kosztów, jakie skarżący ponosi na zakup żywności. Według skarżącego jest to kwota około 800 zł miesięcznie. Niewątpliwie wydatki wnioskodawcy należy z urzędu powiększyć także o zakup podstawowych środków czystości oraz odzieży. Odnosząc się do argumentacji referendarza wskazać wymaga również, że choć w istocie postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1260/16 w innej sprawie wniosek obecnego wnioskodawcy został uwzględniony jedynie częściowo poprzez oddalenie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych to ocenie referendarza podlegała nieco odmienia sytuacja wnioskodawcy niż obecnie. Uzyskiwany dochód był kwotą wyższą, mniejsze były wydatki związane z utrzymaniem się. Nadto, kwota wpisu sądowego, jaki skarżący obowiązany był uiścić wynosiła 100 zł, nie zaś jak w obecnej sprawie 250 zł. W tym stanie rzeczy Sąd nie uznał prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza, w zakresie odmowy zwolnienia skarżącego od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i postanowił zaskarżone orzeczenie zmienić w tym zakresie, działając na podstawie art. 260 Ppsa. Jednocześnie, Sąd uznał, że przywołane okoliczności nie uzasadniały całkowitego zwolnienia skarżącego od ewentualnych dalszych kosztów sądowych w sprawie. Sąd zauważył, że w aktach sprawy widnieje dowód wpłaty w kwocie 100 zł, uiszczonej w dacie 27 czerwca 2017 r. zatem ewentualny wydatek w takiej wysokości pozostaje obecnie w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy. Wyjaśnić wymaga, że w sytuacji w której Sąd dokonałby odmiennej oceny przedmiotowego wniosku to zwolnienie od kosztów sądowych w całości wywołałoby skutki dopiero od daty jego wydania. Brak byłoby wobec tego podstaw prawnych do zwrotu uiszczonego wpisu w kwocie 500 zł oraz opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II OZ 430/17, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).