II SA/Gl 319/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 325/10. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 325/10 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Od rozstrzygnięcia tego skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 329/10. Z kolei postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11 oddalono kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Orzeczenie to również zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GZ 541/11 oddalił zażalenie. W piśmie z dnia [...] r. skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, nie jest bowiem w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący podniósł, że jego stan majątkowy w trakcie procesu dramatycznie się pogorszył, a jego sytuacja finansowa jest krytyczna, wszelką gotówkę zajmuje komornik. Poza tym w stosunku do niego toczy się szereg postępowań sądowych i egzekucyjnych. Skarżący ma duże kłopoty z terminowym opłacaniem podatków oraz należności ZUS, łącznie jego zaległości wynoszą ponad [...] tys. zł, w stosunku do kontrahentów zalega natomiast na kwotę ok. [...] tys. zł. Od [...] r. figuruje w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych, co skutkowało zmniejszeniem się ilości zamówień prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jak również brakiem możliwości zaciągnięcia jakiejkolwiek pożyczki czy kredytu na pokrycie swoich zobowiązań. Dodatkowo skarżący zalega z płaceniem alimentów, co spowodowało wszczęcie egzekucji komorniczej. W dniu [...] r. (data wpływu) na wezwanie Sądu skarżący złożył przedmiotowy wniosek na druku urzędowego formularza PPF. Skarżący rozszerzył zakres swojego wniosku wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i małoletnim synem, a źródłem utrzymania się jego i jego rodziny jest dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, przy czym obecnie jak podał we wniosku działalność przyniosła stratę w wysokości [...] tys. zł. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną. Wnioskodawca zamieszkuje u swojej niepracującej matki, którą również utrzymuje. Dodatkowo wspiera finansowo chorego brata i jego rodzinę. Koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny (tj. opłaty za prąd, wodę, opał, wyżywienie, leki) oscylują wokół kwoty [...] zł miesięcznie. Na podstawie zarządzenia z dnia 9 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez: a) nadesłanie dokumentów obrazujących miesięczne koszty utrzymania, w szczególności nadesłanie kserokopii rachunków lub faktur za energię elektryczną, dostawy wody, lekarstwa itp.; b) udokumentowanie faktu istnienia toczących się postępowań egzekucyjnych oraz zajęć dokonanych przez komornika, a także istnienia zaległości wobec ZUS oraz kontrahentów; c) udokumentowanie straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej; d) nadesłanie wykazu środków trwałych służących do prowadzenia działalności gospodarczej kserokopii księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu wykazującego poziom obrotów prowadzonej działalności. Jednocześnie wskazano, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez skarżącego istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu [...] r. skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia [...] r. powtórzył argumentację zawartą we wniosku z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy winna być zatem traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 329/10, który oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 325/10. Kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy tym razem w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został również oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11. Zażalenie skarżącego od tego orzeczenia zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GZ 541/11. Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 6 września 2010 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje jednak art. 165 P.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazał, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika. Treść ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiega od treści pierwszych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim jednak skarżący mimo wezwania Sądu nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na skarżącym spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. Tymczasem twierdzenia skarżącego są gołosłowne, niepoparte żadnymi dokumentami, a nawet sprzeczne z sobą. Skarżący podaje bowiem, że jego działalność przynosi same straty, nie ma żadnych środków finansowych, z drugiej jednak strony wspiera finansowo swoją matkę oraz czteroosobową rodzinę brata, co skłania do stwierdzenia, ze musi on dysponować odpowiednimi środkami finansowymi. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. W oparciu o jedynie udzielone informacje, często sprzeczne z sobą, nie można zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub nawet częściowym. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 165 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.