II SA/Gl 323/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.),, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant Marta Guzik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Z. z dnia [...] r. nr [...]. Wyrokiem z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] Sąd Rejonowy G. II Wydział Karny uznał A. C. za winnego popełnienia czynu z art. 177 § 1 Kodeku Karnego, polegającego na tym, że w dniu [...]r. w G. na skrzyżowaniu ulicy [...] i [...], kierując samochodem osobowym, nie dostosował prędkości do panujących warunków ruchu, w wyniku czego spowodował wypadek, na skutek którego jedna osoba odniosła obrażenia. Zdarzenia tego dokonał będąc w stanie po użyciu alkoholu. W konsekwencji Sąd Rejonowy orzekł wobec A. C. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. Wyrok uprawomocnił się dnia 24 września 2014 r. Następnie pismem z dnia [...] r. wyrok ten został przez Sąd Rejonowy w Z. [...] Wydział Wykonywania Orzeczeń przesłany do Starostwa Powiatowego w Z. Zawiadomieniem z dnia 5 listopada 2014 r. z upoważnienia Starosty [...] zawiadomiono A. C. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skierowania na badania z powodu kierowania pojazdem w stanie po użyciu alkoholu. Następnie decyzją nr [...] wydaną w dniu [...]r. Starosta [...] skierował A. C. na badania psychologiczne w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Decyzja, jak wynika z jej części nagłówkowej, wydana została na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. a) oraz art. 135a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j.: Dz.U. 2014 r., poz.600 z późn.zm.). We wniesionym odwołaniu A. C. zarzucił, iż błędnie przyjęto, że wyrok, na podstawie którego został skazany, zawiera skazanie za kierowanie pojazdem w stanie po użyciu alkoholu. Został bowiem jedynie skazany za spowodowanie wypadku drogowego, a postępowanie w przedmiocie kierowania pod wpływem alkoholu zostało umorzone. Wobec nieudowodnienia, iż kierował pojazdem pod wpływem alkoholu wnosi o uchylenie przedmiotowej decyzji. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 3a starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowca ten kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Jak natomiast stanowi art. 135a ustawy, do dnia 3 stycznia 2016 r. skierowanie na badanie lekarskie i badanie psychologiczne w przypadku kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, następuje na podstawie odpisu wyroku przesłanego przez sąd w trybie art. 182 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. Jak stanowi ten ostatni przepis w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. W tym stanie rzeczy ze względu na przywołane powyżej przepisy ustawy o kierujących pojazdami starosta zobowiązany był do wszczęcia postępowania w przedmiocie skierowania kierowcy na badania w zakresie psychologii transportu, a następnie do wydania decyzji o skierowaniu na badania psychologiczne. W ramach takiego postępowania organ nie bada, czy dany kierowca posiada aktualne orzeczenie psychologiczne, a jedynie czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do skierowania na takie badanie. Należy w tym miejscu podkreślić, że przepisy ustawy nie pozostawiają w tym zakresie swobody staroście i w razie stwierdzenia, że faktycznie doszło do wydania wyroku orzekającego zakaz prowadzenia pojazdów ze względu na kierowanie pojazdem w stanie po użyciu alkoholu, jest on zobowiązany do wydania decyzji o skierowaniu kierowcy na badania psychologiczne. Kolegium podkreśliło, iż z wyroku z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] Sądu Rejonowego G. [...] Wydział Karny, wyraźnie wynika, że odwołujący się umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, prowadząc samochód osobowy będąc w stanie po użyciu alkoholu. Nadto w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy w G. [...] Wydział Karny Odwoławczy uznał wniesioną apelację za bezzasadną. Kolegium poinformowało nadto stronę, iż w sytuacji niepoddania się przez stronę nakazanym w decyzji badaniom lekarskim, organ I instancji będzie zobowiązany wszcząć i przeprowadzić postępowanie w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Pismem z dnia 9 marca 2015 r. A. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania. Decyzji zarzucił obrazę art. 135a ustawy o kierujących pojazdami oraz art.182 § 1 k.k.w. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż wyrok, na podstawie którego został skazany, zawierał również skazanie za kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości, po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Zdaniem skarżącego ustalenie to jest nieprawdziwe albowiem został skazany jedynie z art. 177 § 1 k.k. za spowodowanie wypadku drogowego, zaś wyrok nie mógł zawierać jakichkolwiek rozstrzygnięć co do kierowania w stanie po użyciu alkoholu to jest o wykroczenie z art. 87 § 1 k.w. albowiem postępowanie w tej sprawie zostało prawomocnie umorzone. Zarzucił nadto obrazę przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Sąd nie podziela bowiem twierdzeń skarżącego, iż nie został on skazany za prowadzenie pojazdu po użyciu alkoholu albowiem twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z sentencją wyroku z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego G., z którego jednoznacznie wynika, że skarżący umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, prowadząc samochód osobowy będąc w stanie po użyciu alkoholu. Nadto zaakcentowania wymaga fakt, iż w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy w G. [...] Wydział Karny Odwoławczy, uznał wniesioną apelację za bezzasadną. Podkreślenia jednak w tym miejscu wymaga, że choć wyrok, o którym mowa powyżej, zapadł w 2014 r. a więc w okresie, w którym w obrocie prawnym pozostawała już ustawa o kierujących pojazdami to jednak czynu skarżący dopuścił się w roku 1997, kiedy to w omawianym zakresie obowiązywała jeszcze ustawa Prawo o ruchu drogowym. Wskazać zatem należy, że w myśl art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy o kierujących pojazdami starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Jednakowoż w dacie, w której skarżący dopuścił się czynu art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy Prawo o ruchu drogowym przewidywał, że badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Z zestawienia przedstawionych regulacji wynika zatem w sposób wyraźny, że według dawnej regulacji zawartej w ustawie – Prawo o ruchu drogowym o skierowaniu na badania psychologiczne przesądzał fakt kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, zgodnie zaś z nową regulacją zawartą w ustawie o kierujących pojazdami obok ww. przesłanek również kierowanie pojazdem w stanie po użyciu alkoholu skutkuje obligatoryjnym skierowaniem na takie badanie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że przepisy przejściowe rozdz. 20 ustawy o kierujących pojazdami nie zawierają w tym zakresie regulacji pozostawiając niejako "otwartą" kwestię które przepisy winny znaleźć zastosowanie w sytuacji gdy podmiot dopuścił się czynu będąc w stanie po użyciu alkoholu w okresie obowiązywania w tej mierze Prawa o ruchu drogowym, a więc ustawy nie przewidującej z uwagi na stan taki kierowania na badania, zaś potwierdzający fakt ten wyrok karny zapadł w okresie, w którym z mocy ustawy o kierujących pojazdami katalog przesłanek obligujących organ do kierowania na badania poszerzył się obejmując obecnie pominięty w przeszłości stan po użyciu alkoholu. W ocenie Sądu, stanowisko organów, które zastosowały wobec skarżącego nowe regulacje, nie jest prawidłowe i tym samym nie zasługuje na akceptację. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie (por. np. prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1204/14, którego sformułowane w uzasadnieniu tezy obecny skład orzekający w pełni podziela), dokonywanie wykładni określonych reguł intertemporalnych wobec braku stosownych regulacji ustawowych nie może naruszać zasad wynikających z Konstytucji RP, w tym zasady niedziałania prawa wstecz, wywodzonej z jej art. 2 stanowiącym, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada ta oznacza zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowoustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych. Zasada ta związana jest z kolei z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, która wymaga by mocy wstecznej nie nadawać przepisom regulującym prawa i obowiązki obywateli, pogarszając ich sytuację prawną (por. wyrok TK z dnia 3 października 2001 r. sygn. akt K.27/2001). Zatem gdy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych należy przyjąć, że nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak też do tych, które miały wprawdzie miejsce wcześniej, lecz trwają po wejściu w życie nowej ustawy (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06). Wprawdzie orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dopuszcza odstępstwa od zasady niedziałania prawa wstecz, lecz jedynie w wypadkach, gdy przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa. Zdaniem Sądu, czyn popełniony przez skarżącego w roku 1997 miał niewątpliwie charakter jednorazowy i zamknięty czasowo, co wskazuje na konieczność uwzględnienia przedstawionej wyżej zasady zakazu wstecznego działania prawa, czyli stosowania nowych regulacji prawnych do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie tych norm, z którymi to zdarzeniami ustawodawca nie wiązał dotychczas skutków przewidzianych nowym prawem. Zastosowanie wobec skarżącego nowej regulacji prawnej, tj. art. 99 ust. 1 pkt 2a ustawy o kierujących pojazdami niewątpliwie spowodowało bowiem pogorszenie jego sytuacji prawnej. Brak też podstaw do odstąpienia od zasady lex retro non agit dla realizacji innej, ważniejszej wartości konstytucyjnej. W konsekwencji uznać należy, że dokonanie przez organy rozpoznające sprawę oceny skutków zdarzenia z 1997 r. według stanu prawnego obowiązującego w dacie rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w sprzeczności z zasadą zakazu wstecznego działania prawa. Skutkować to musiało wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzekano wobec braku stosownego wniosku.