II SA/Gl 379/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca: sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.M. i K.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania w kwestii wniosku skarżących o zwolnienie z kosztów sądowych wskutek sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2009 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek skarżącej M.M. o zwolnienie z kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] M.M. i K.M. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Dnia [...] (data nadania na poczcie) skarżące złożyły na formularzu urzędowym PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z formularza oraz przedłożonych przez skarżące dokumentów wynika, że zamieszkują one razem utrzymując się wyłącznie ze świadczenia alimentacyjnego w kwocie [...] zł nie posiadają oszczędności ani majątku, który przekraczałby 3 000,00 Euro. Nie korzystają ze świadczeń społecznych, jak również nie pobierają świadczeń dla bezrobotnych. Miesięczny czynsz najmu lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkują skarżące wynosi [...] zł, opłata za gaz wynosi [...] zł, zaś opłata za energię elektryczną [...] zł płatna co 2 miesiące. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2009 r. oddalono wniosek skarżących M.M. i K.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca M.M. wniosła sprzeciw (sprzeciw K.M. został przez Sąd odrzucony postanowieniem z dnia 4 września 2009 r.). W jego uzasadnieniu zarzuciła referendarzowi wydającemu zaskarżone postanowienie, iż nie uwzględnił on faktu, że skarżące są ofiarami przemocy, utraciły dach nad głową w wyniku przestępczego działania Z.M. Dodała, iż aktualnie oczekują na przydzielenie lokalu socjalnego oraz że jedynie pomoc rodziny i ludzi "dobrej woli" sprawiła, iż obecnie nie znajdują się noclegowni lub "pod mostem". Na koniec podniosła, iż podjęła starania w kierunku znalezienia zatrudnienia, jednakże w istniejących realiach gospodarczych okazały się on bezskuteczne. Podkreśliła, iż zarejestrowanie się w charakterze osób bezrobotnych i poszukujących pracy nie da skarżącym praw do otrzymania jakiegokolwiek świadczenia. Zarządzeniem z dnia 4 września 2009 r. zwrócono się do skarżącej M.M. o wykazanie w terminie 7 dni pod rygorem skutków procesowych, w związku z treścią ww. sprzeciwu, jakiego typu pomoc rodziny i cyt.: "ludzi dobrej woli" otrzymuje, a także o wykazanie z jakich środków pokrywa opłatę z tytułu najmu mieszkania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała Sąd, iż z uwagi na poważne problemy zdrowotne nie jest w stanie przyjechać do sądu, jednocześnie ma problemy finansowe i nie stać jej na pokrycie kosztów podróży. Ani jednym słowem nie odniosła się natomiast do treści wezwania, nie udzielając informacji, do których udzielenia została zobligowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest zatem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Akcentuje się przy tym w orzecznictwie, iż to strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienia NSA: z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl., z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- niepubl.). Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Przede wszystkim nie uzyskano informacji w jakim zakresie wnioskodawczyni otrzymuje wsparcie materialne od swojej rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała jedynie, iż prowadzi wraz z córką K.M. wspólnie gospodarstwo domowe utrzymując się ze świadczenia alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, iż pomoc rodziny i ludzi "dobrej woli" sprawiła, iż obecnie nie znajdują się wraz z córką w noclegowni lub "pod mostem", jednakże nie wykazała, mimo dodatkowego wezwania Sądu, jakiego typu pomoc otrzymuje. Nadto we wniosku o udzielenie pomocy wskazała wydatki w postaci opłat mieszkaniowych w wysokości przekraczającej zadeklarowany dochód. Pomimo dodatkowego wezwania nie wskazała z jakich środków opłaty te ponosi. Zatem nie wiadomo, jaka jest rzeczywista sytuacja materialna rodziny skarżącej i czy uzasadnia ona udzielenie dodatkowego wsparcia poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżąca nie zarejestrowała się także w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, w ten sposób dobrowolnie zrezygnowała z należnych jej uprawnień (np. pomocy w zakresie poszukiwania pracy bądź przekwalifikowania) oczekując jednocześnie aby Skarb Państwa pokrył koszty postępowania sądowego. Powyższe okoliczności nie uprawniają zdaniem Sądu do rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżąca M.M. spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami postępowania. To na stronie spoczywa bowiem obowiązek podejmowania takich czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. Tym samym jeżeli zachodzą poważne wątpliwości co do pełnej oceny stanu majątkowego wnioskodawczyni, uznać należy, iż Sąd nie ma wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy (zob. np. postanowienia NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 674/09 i z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). W oparciu o przedłożone przez skarżącą informacje i dokumenty nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że zasługuje ona na prawo pomocy przez zwolnienie je z kosztów sądowych. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jej sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.