II SA/Gl 383/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant st. sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2024 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/13/2024/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. odmówił przyznania obecnie skarżącej W. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciotką G. B. W uzasadnieniu organ wskazał, że ciotka skarżącej jest panną, osobą niepełnosprawną intelektualnie, pobiera świadczenie rentowe z ZUS oraz świadczenie uzupełniające. Porusza się samodzielnie, jednak nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i podejmować decyzji. Najbliższym jej krewnym jest brat zamieszkujący w L., który nigdy nie utrzymywał z nią kontaktu, nigdy nie deklarował też chęci pomocy siostrze. Sam jest osobą schorowaną, po udarze, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że do śmierci G. B. zajmowała się jej matka, później opiekę nad nią przejęła jej siostra I. M. (matka skarżącej). Z kolei po śmierci I. M. (8 lat temu) opiekę przejęła jej siostrzenica, tj. skarżąca. Wraz z nią, dwoma synami i konkubentem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca pomaga ciotce w ubieraniu się, myciu, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, sprawach urzędowych i medycznych. Ponadto przygotowuje posiłki, robi zakupy oraz wychodzi na spacery. Stara się zapewnić ciotce odpowiednią opiekę i poczucie bezpieczeństwa. Następnie organ odniósł się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście zobowiązania do alimentacji. Wywiódł, że skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem swojej ciotki, co skutkować musiało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zreferował stan faktyczny sprawy oraz przytoczył podstawy prawne wydanego rozstrzygnięcia. Organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek formalnoprawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad ciotką. Wskazał, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zdaniem SKO zaskarżona decyzja organu I instancji jest merytorycznie poprawna i zasługuje na utrzymanie w mocy, a skarżącej nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciotką, gdyż nie jest żadną z osób wskazanych przez ustawę, której prawo do tego świadczenia może zostać przyznane. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego względnie o uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie: - art 17 ust 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 323), zwanej dalej u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z art. 18 Konstytucji RP, poprzez bezzasadne wyłączenie z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego członka najbliższej rodziny, który faktycznie świadczy opiekę nad dorosłym krewnym nie będąc jednocześnie zobowiązany do alimentacji na rzecz tego krewnego; - art. 32 ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 7a k.p.a., poprzez wydanie decyzji jedynie na podstawie literalnej wykładni przepisów prawa, nie uwzględniającej interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w tym skarżącej i podopiecznej, a także wykładni celowościowej i nie wyjaśnienie wątpliwości w tym zakresie na korzyść skarżącej; - art. 7 w zw. z art. 104, w zw. z art. 217 k.p.a., poprzez bezzasadne wyłączenie z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego członka najbliższej rodziny, który faktycznie świadczy opiekę nad dorosłym krewnym nie będąc jednocześnie zobowiązany do alimentacji na rzecz tego krewnego oraz zaniechanie wykonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy takich jak: ustalenie interesu prawnego skarżącej, poprzez jej przesłuchanie na rozprawie administracyjnej, podczas której strony będą mogły przedstawić swoje stanowisko, a tym samym niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego w całości, który umożliwiłby wszechstronne wyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz wydanie decyzji merytorycznej w sposób prawidłowy; - art 84 i art 85 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie stanowiska skarżącej oraz nie przeprowadzenie czynności, które organ winien był przeprowadzić z urzędu, w tym zmierzających do rozporoszonej kontroli konstytucyjności; - art 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wydanie nieprawidłowego rozstrzygnięcia, tj. pominięcie istnienia interesu prawnego skarżącej w dochodzeniu roszczeń wynikających ze sprawowania faktycznej opieki nad członkiem tradycyjnie rozumianej rodziny oraz niedostateczne wyjaśnienie konstytucyjności podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia i pominięcie wskazania przyczyn, z powodu których organ odwoławczy odmówił przeprowadzenia rozproszonej kontroli konstytucyjności, o którą wnioskowała skarżąca. Skarżąca wniosła ponadto o przeprowadzenie rozproszonej kontroli konstytucyjności art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W uzasadnieniu przedstawiła argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, odnosząc się do zarzutów związanych z niekonstytucyjnością przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz do wniosku o przeprowadzenie przez Sąd rozproszonej kontroli konstytucyjności tych przepisów, wskazać przyjdzie, że kontrola taka co do zasady jest dopuszczalna. Aby jednak do niej doszło, to sąd orzekający w danej sprawie sam musi powziąć wątpliwości w tym zakresie, tj. w zakresie zgodności z Konstytucją przepisów, które stanowiły podstawę orzekania w postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie Sąd takich wątpliwości nie ma z naprowadzonych w dalszej części uzasadnienia powodów. Przechodząc do oceny kontrolowanych decyzji wskazać przyjdzie, że nie naruszają one obowiązujących przepisów prawa, a zatem brak było podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W sprawie poza sporem pozostaje ustalony przez organy stan faktyczny. Istotą sporu jest natomiast okoliczność, czy skarżąca jako siostrzenica mieści się w kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie przepisów u.ś.r. Poddając zatem analizie zakres podmiotowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. czytelnie wskazuje, komu świadczenie może być przyznane. Wynika z niego, że każda z osób której przysługuje świadczenie pielęgnacyjne musi być spokrewniona z osobą, którą się opiekuje. Art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. przewiduje przyznanie tego świadczenia jedynie osobom tam wskazanym, przy czym nie można interpretować art. 17 ust. 1 pkt 2 w oderwaniu od senesu całego przepisu, który bezspornie przyznaje świadczenie osobom spokrewnionym i to wyłącznie tym, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc też nie każdemu krewnemu. Doprecyzowując zakres podmiotowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określony normą art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., jedynie art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza swoistą "hierarchię" wśród mogących potencjalnie ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne krewnych zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. Skoro w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało powiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, a obowiązek ten ciąży na krewnych w kolejności przewidzianej przez art. 129 i art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809), to logiczną konsekwencją jest ustanowienie odpowiadającej tym przepisom hierarchii osób mogących skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie tak, by z jednej strony uniknąć zbiegu prawa do świadczenia, a z drugiej uwzględnić fakt, że obowiązek alimentacyjny ma charakter osobisty i jest nieprzenoszalny na dalszych krewnych. Taką też funkcję pełni dyspozycja art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie jest natomiast rolą tego przepisu rozszerzanie kręgu osób uprawnionych do świadczenia ponad te, które wskazano w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zob. M. Pułło: Granice "prokonstytucyjnej" wykładni norm przez sądy administracyjne. Glosa do wyroku NSA z dnia 10 lutego 2011 r., I OSK 1873/10, GSP-Prz.Orz. 2012/3/23-36 - glosa krytyczna; zob. także: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22). W świetle powyższego organy nie miały podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku skarżącej i przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem jako siostrzenica, nie należy do kręgu osób uprawnionych wymienionych w ustawie. Skoro brak było materialnoprawnej podstawy do przyznania świadczenia, to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają te zarzuty skargi, które odnoszą się do naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie wykonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy (ustalenie interesu prawnego skarżącej, jej przesłuchanie na rozprawie administracyjnej), niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego w całości, czy też dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie stanowiska skarżącej. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935).