II SA/Gl 385/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, J. B. złożył do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego wniósł o zwolnienie z kosztów niniejszego postępowania. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] r. skarżącego wezwano o nadesłanie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. J. B. złożył rzeczony formularz w dniu [...] r., potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że jedynym źródłem utrzymania jego trójosobowego gospodarstwa domowego (w skład którego wchodzą małżonka i małoletni syn) jest dochód z działalności rolniczej w kwocie [...] zł miesięcznie. Równocześnie zadeklarował, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem domu o powierzchni [...] m2 oraz gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (pismo z [...] r.), skarżący udokumentował dochód swoich rodziców, którzy uzyskali status jego domowników na podstawie umowy dożywocia, zawartej z nim w dniu [...] r. Nadesłał bowiem kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] r. o zmianie wysokości renty strukturalnej przyznanej jego ojcu – A. B. (ustalono wysokość tego świadczenia na kwotę [...] zł) oraz decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] r. o przyznaniu renty w kwocie [...] zł jego matce – M.B.. Strona przedłożyła także decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] r., mocą której przyznano jej prawo do płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w kwocie [...] zł rocznie. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. B. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Dokonana w tym kontekście ocena sytuacji materialnej i życiowej strony doprowadziła do konkluzji, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Należy bowiem podkreślić, że dochód jego gospodarstwa domowego ogółem wynosi [...] zł. W tym miejscu trzeba zaakcentować, iż w skład rzeczonej rodziny poza małżonką i synem wnioskodawcy wchodzą również zamieszkujący z nim rodzice, będący jego domownikami z mocy umowy o dożywocie zawartej w dniu [...] r. (kopia tej umowy dołączona została do akt administracyjnych niniejszej sprawy). Na wspomnianą kwotę dochodu składa się zatem renta strukturalna ojca skarżącego – A. B. w wysokości [...] zł, renta jego matki – M.B., w kwocie [...] zł (vide: nadesłane kopie stosownych decyzji) a także jego własny dochód z gospodarstwa rolnego zadeklarowany przezeń jako [...] zł jak również płatności otrzymywane w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł rocznie (co w przeliczeniu na miesiąc daje [...] zł). W świetle powyższego uznano, że wnioskujący posiada możliwości płatnicze wystarczające na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Dochód przypadający na osobę w jego gospodarstwie domowym wynosi bowiem [...] zł, a z oświadczeń podniesionych we wniosku nie wynika wszak, aby rodzina ta była obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania, bądź aby zachodziły w jej przypadku nadzwyczajne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe) powodujące szczególnie trudną sytuację życiową lub mogące skutkować obciążeniem zwiększonymi wydatkami. W ocenie rozpoznającego wniosek, uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania nie powinno więc spowodować uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby rodzina wnioskodawcy mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z niniejszą sprawą, które na niniejszym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Uzyskuje ona bowiem dochód, który powinien umożliwić poniesienie tych należności, bez konieczności rezygnowania z zaspokojenia elementarnych potrzeb pięciosobowego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe uznano, że przesłanka, o której mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie została w sprawie zachowana i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.