II SA/Gl 409/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązku przedłożenia dokumentów uprawniających do dysponowania nieruchomościami na cele budowlane w kwestii wniosku uczestniczki postępowania W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 6 czerwca 2014 r. uczestniczka postępowania W. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy. Wnioskująca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. W treści formularza wskazała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, poza domem o pow. 80 m2 oraz 30 arową działką nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych lub też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Jako źródło utrzymania wskazała świadczenie rentowe w wysokości 150 zł, a w druku formularza poinformowała, że w utrzymaniu domu pomaga jej rodzina. W celu uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku strona została wezwana do - podania wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu renty. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, z powodu nienależytego udokumentowania okoliczności podniesionych we wniosku. Wnioskodawczyni bowiem w odpowiedzi na wezwanie nadesłała jedynie kopie faktur za wodę, dostawy energii elektrycznej i gazu a nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów. Powyższe postanowienie wnioskodawczyni zaskarżyła sprzeciwem z dnia 13 sierpnia 2014 r. W sprzeciwie podniosła, że jest osobą starszą i schorowaną dlatego ponosi wydatki związane z dietą oraz leczeniem. Nie podała jednak jak wysokie są to wydatki ani również ich nie udokumentowała. Przy piśmie z dnia 10 września 2014 r. uczestniczka uzupełniła dokumenty o kopię przekazu pocztowego potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury w wysokości 1421 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 400/13). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów niniejszej sprawy brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd dokonał oceny przedstawionego stanu majątkowego wnioskodawczyni, jej dochodu i sytuacji życiowej w oparciu o treść złożonego formularza, a także znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Strona podała w nadesłanym formularzu, że brak jest osób, które pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Istotnym dla oceny tego stwierdzenia jest to, że zawiadomienie o rozprawie odebrał dorosły domownik, jej syn – J. D. Okoliczność ta sprawiła, że Sąd rozpatrując wniosek może mieć wątpliwości czy skarżąca faktycznie, tak jak oświadczyła, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jeśli wnioskodawczyni faktycznie zamieszkuje razem z synem to do oceny wniosku istotne w są również jego ewentualne dochody. Sama wnioskodawczyni otrzymuje stały dochód w wysokości 1421 zł. Jedyne udokumentowane wydatki które ponosi bezpośrednio sama skarżąca wynoszą: 107 zł za wodę za okres 2 miesięcy. Nadesłane kopie faktur wskazują, że koszty dostarczenia energii elektrycznej oraz gazu ponosi K. D. Wnioskująca przyznała, że w utrzymaniu pomaga jej rodzina dlatego to, że ciężar tych rachunków ponosi ktoś inny nie budzi zastrzeżeń Sądu. Jednak oznacza to że dzięki pomocy rodziny niemal cały dochód wnioskodawczyni pozostaje do jej dyspozycji. Ponadto z faktur wynika, że zleceniodawca – K. D. również zamieszkuje na ulicy [...] w R., czyli pod tym samym adresem co wnioskodawczyni. Oznacza to, że złożone oświadczenie w formularzu, iż z ubiegająca się o prawo pomocy nikt nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, staje się coraz bardziej wątpliwe. Na ocenę wiarygodności oświadczeń strony co do jej sytuacji majątkowej wpływa także fakt iż w formularzu trzykrotnie wskazała wysokość swoich dochodów jako 150 zł. Na wezwanie o ich udokumentowanie najpierw nie odpowiedziała, a w odpowiedzi na wezwanie powtórne nadesłała kopię przekazu pocztowego z emerytury w wysokości 1421 zł. Z tych względów Sąd doszedł do przekonania, że strona nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z osiąganych dochodów ma bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Wnosząca o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że cały swój dochód przeznacza na bieżące utrzymanie i tym samym nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu trudno uznać, że wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny. Nadesłane kserokopie rachunków za media oraz potwierdzenia odbioru korespondencji prowadzą wręcz do odmiennego wniosku. W takim przypadku do oceny sytuacji majątkowej skarżącej konieczne są dochody pozostałych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zarówno z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy jak i orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpatrywanej sprawie mamy jednak do czynienia nie tyle z niepełnym udokumentowaniem sytuacji majątkowej, co ze sprzecznościami pomiędzy oświadczeniami strony a dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Oznacza, że strona nie wypełniła obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowy w sposób rzetelny i wiarygodny, zatem mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.