II SA/Gl 464/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia [...] r.; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta C. po rozpoznaniu wniosku G. L. orzekł o wymeldowaniu A. L. z pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] w C., potwierdzając, że spełnione zostały przesłanki warunkujące wymeldowanie. Rozpoznając złożone przez A. L. odwołanie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta C.. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i argumentację zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji, stwierdzając, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Organ uznał, że opuszczenie lokalu przez A. L. było dobrowolne, albowiem we właściwym czasie nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wnosząc od powyższej decyzji skargę do sądu administracyjnego A. L. podniosła, że na każdym etapie postępowania posiadała potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy. W jej ocenie wyklucza to możliwość kwestionowania charakteru tego pobytu i przyjmowania, na potrzeby postępowania o wymeldowanie z pobytu stałego, że miejsce zameldowania na pobyt czasowy jest nowym miejscem pobytu stałego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2011 r. Sygn. akt II SA/Gl 500/09 skarga jako nieuzasadniona została oddalona. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej, stwierdzając, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu. W ocenie Sądu opuszczenie lokalu przez skarżącą miało charakter dobrowolny, gdyż nie podjęła ona we właściwym czasie środków prawnych przywracających posiadanie lokalu lub przynajmniej potwierdzających fakt jej zmuszenia do jego opuszczenia. Z kolei przesłanka trwałości została spełniona, gdyż skarżąca zorganizowała swoje centrum życiowe w kolejno wynajmowanych lokalach i całkowicie utraciła więź z miejscem dotychczasowego pobytu. Skoro zaś zameldowanie odzwierciedlać ma stan faktyczny (nie służy potwierdzeniu ewentualnych uprawnień do lokalu), to zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca wniosła o jego uchylenie jako wydanego z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na przyjęciu, że dobrowolnie opuściła przedmiotowy lokal oraz z naruszeniem przepisów postępowania – tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie przez orzekający Sąd nieprawidłowości w działaniach organów wydających decyzje w przedmiotowej sprawie związanych z niedopełnieniem obowiązków spoczywających na organie na mocy art. 7 i art. 77 w związku z art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego – tj. brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego mogące się przyczynić do wyjaśnienia i prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz naruszeniu przez to przez organy art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów z uwagi na oparcie rozstrzygnięcia na okoliczności, iż skarżąca się wyprowadziła, z pominięciem dowodów mających znaczenie w sprawie. W ocenie skarżącej nie można zgodzić się z argumentacją przedstawioną w sprawie przez orzekające organy i przyjętą przez Sąd, że opuściła ona przedmiotowy lokal w sposób trwały i dobrowolny. Pominięty został fakt, iż skarżąca opuściła ten lokal w sytuacji przymusu fizycznego i psychicznego z powodu znęcania się na nią przez innego domownika. W orzecznictwie sądów administracyjnych – taka sytuacja pozwala na uznanie opuszczenia lokalu za niedobrowolne. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 944/10, uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Za uzasadniony uznano zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazujący na brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, ściśle związany z zarzutem naruszenia prawa materialnego tj. ustalenia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego zaskarżony wyrok wydany został bez dokładnej oceny zebranego materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy. Niewyjaśnione bowiem zostały okoliczności w jakich skarżąca opuściła sporny lokal i czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Nie odniesiono się także w ogóle do podnoszonej w skardze okoliczności, że w dacie orzekania przez organy o wymeldowaniu z pobytu stałego była ona zameldowana na pobyt czasowy do dnia [...] r. w S. przy ulicy [...]. Ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny, zobowiązuje organy administracji publicznej do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie, pomimo, iż skarżąca już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, powtarzając następnie w skardze, postawiła zarzuty dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, orzekające organy uznały, a orzekający Sąd je podzielił, że w sprawie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Uszło nadto uwadze organów administracji, jak i Sądu, że w dacie orzekania przez organy i Sąd, skarżąca była zameldowana na pobyt czasowy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może być takiej sytuacji, że organy administracji publicznej nie kwestionując prawidłowości zameldowania na pobyt czasowy, w takim (czasowym) zameldowaniu i zamieszkaniu dostrzegają fikcyjność zameldowania na pobyt stały z uwagi na brak realizacji tak zwanego centrum życiowego. W tym zakresie odwołano się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2007 r. Sygn. akt II OSK 263/06,( Lex nr 322529). Niewyjaśnienie przez organy administracji wskazanych okoliczności i zaakceptowanie takiego stanowiska przez Sąd pierwszej instancji spowodowały, że niejasne są przesłanki, które spowodowały nieuwzględnienie podniesionych w skardze zarzutów. W rezultacie zgadzając się z zarzutami skargi kasacyjnej Sąd uznał, że ocena zebranego materiału dowodowego nie była wyczerpująca, co w konsekwencji spowodowało nieprecyzyjne ustalenie stanu faktycznego, co z kolei stało się podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej. Rozpoznając ponownie skargę A. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. bez wyczerpującego i jednoznacznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia istniejącego stanu faktycznego, przez co naruszono także prawo materialne, a mianowicie błędnie uznano, że spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem rozpoznając ponownie sprawę Sąd zobowiązany został do jej rozpatrzenia z uwzględnieniem uwag i argumentów wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011 r. Sygn. II OSK 944/10. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. skład orzekający uwzględnił wskazania zawarte w wymienionym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podzielił zaprezentowany w nim pogląd, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie prawa osób trzecich (zob: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, TK-A 2002/2/34), a z uwagi na to, że opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest traktowane jako fakt prawotwórczy, uprawniający organ administracji do wymeldowania z pobytu stałego, dla prawidłowej wykładni omawianego przepisu najistotniejsze znaczenia ma określenie wymaganych cech tej okoliczności oraz sposobu, w jaki może ona zostać w toku postępowania udowodniona. Co prawda w przywołanym przepisie art. 15 ust. 2 ustawy nie sprecyzowano, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli , ale może także nastąpić w sposób domniemany – przez zachowanie, które nie wyraża stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia i dokładnego wyjaśniania wszystkich okoliczności związanych z opuszczeniem danego lokalu. Skoro bowiem orzecznictwo przyjęło, że dobrowolne opuszczenie lokalu można przyjąć wtedy gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to zadaniem organów jest wykazanie takiego stanu rzeczy. W przedmiotowej sprawie organy nie wykorzystały swoich uprawnień i nie zbadały wszechstronnie i w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności opuszczenia lokalu w C. przez skarżącą A. L.. Naruszyły tym samym przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Okoliczności sprawy nie zostały zbadane w sposób dostateczny, gdyż poczynione ustalenia nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości czy w sprawie doszło do dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącą. Skarżąca bowiem konsekwentnie utrzymywała przez całe postępowanie administracyjne, że opuszczenie lokalu nastąpiło w wyniku zachowania ojca. Odwoływała się tu do prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. (skazującego jej ojca za przestępstwo z art. 207 § 1 Kodeksu karnego) oraz do faktu wymiany przez ojca zamków w drzwiach. Przeprowadzone w sprawie dowody, zwłaszcza przesłuchania zawnioskowanych świadków nie doprowadziły do wyjaśnienia wątpliwości, wręcz przeciwnie, co uszło uwadze organów, zawierają rozbieżności, których organ nie wyjaśnił i w stosunku do których się nie ustosunkował. Nie ustaliły więc w rzeczywistości, czy opuszczenie lokalu w C. przez skarżącą było dobrowolne. Dodatkowo, co podkreśla w swoim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zupełnie pominięty został w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym fakt zameldowania skarżącej na pobyt czasowy w S. od dnia [...] r. do [...]., a więc wtedy, gdy organy administracyjne orzekały w tej sprawie. Skoro właściwy organ administracji uznał, że skarżąca spełnia przesłanki do czasowego zameldowania na wskazany okres, to trzeba konsekwentnie przyjąć, że bez wyeliminowania z obrotu prawnego czasowego zameldowania nie można było uznać, iż bez wymeldowania opuściła ona dotychczasowe miejsce mieszkania, w którym zameldowana jest na pobyt stały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności o dowodach osobistych, który stanowi materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o wymeldowaniu z pobytu stałego, dotyczy nie tylko wymeldowania z pobytu stałego, ale także w pobytu czasowego, co oznacza, że ustawodawca analogicznie traktuje zameldowanie na pobyt stały i pobyt czasowy. To z kolei nie może prowadzić do takich sytuacji, że organy administracji publicznej nie kwestionując prawidłowości zameldowania na pobyt czasowy, w takim czasowym zameldowaniu i zamieszkiwaniu dostrzegają fikcyjność zameldowania na pobyt stały z uwagi na brak realizacji tak zwanego centrum życiowego w tym ostatnim. Takie stanowisko zaprezentowane zostało także w wyroku tegoż Sądu z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 263/06, (Lex nr 321529). Mając powyższe na uwadze należało, stwierdzając niewyjaśnienie przez organy administracyjne powyższych okoliczności, co spowodowało, że niejasne są przesłanki, które spowodowały nieuwzględnienie podnoszonych przez skarżącą zarzutów, uchylić zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającej na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit a i lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyżej poczynione uwagi i wyeliminuje wskazane uchybienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygniecie w sprawie.