II SA/Gl 465/09
WyrokWSA w Gliwicach2009-10-08
Skład orzekający: Ewa Krawczyk, Łucja Franiczek, Wojciech Organiściak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa, uwzględniając przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego zgodnie z ustawą z 1957 r. i rozporządzeniem z 1961 r., w szczególności w kontekście braku zabudowań mieszkalnych i możliwości swobodnego dysponowania nieruchomością przez właścicieli?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy przedwcześnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości. Ustalenia organu dotyczące braku zabudowań mieszkalnych po pożarze oraz braku dzierżawy nieruchomości były nieuprawnione i naruszały przepisy KPA. Organ nie zbadał w sposób należyty, czy właściciele mieli możliwość swobodnego dysponowania nieruchomością, co jest kluczowe dla uznania gospodarstwa za opuszczone.Stan faktyczny
Skarżąca E.G. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z lat 60. o przejęciu nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa, twierdząc, że nieruchomość nie była opuszczona i została zabrana bez odszkodowania. Po odmowie stwierdzenia nieważności przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, sprawa trafiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO). SKO odmówiło stwierdzenia nieważności, uznając gospodarstwo za opuszczone. WSA w Gliwicach uchylił decyzję SKO, a NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wykładni przepisów dotyczących gospodarstw opuszczonych. Po ponownym rozpoznaniu, SKO ponownie utrzymało w mocy decyzję o przejęciu, jednak WSA w Gliwicach uchylił tę decyzję, wskazując na wadliwe ustalenia faktyczne i naruszenie KPA.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości.
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie m.in. art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174 z późn. zm. zwanej dalej ustawą
z 1957 r.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198 zwanego dalej rozporządzeniem z 1961 r.), po rozpatrzeniu odwołania W.R. oraz W.M., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] nr [...], mocą której przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną bez zabudowań, położoną w K., zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w C. pod nazwą "Część dóbr K." - osada młynarska "[...]" o pow. [...] ha.
W dniu [...] E.G. złożyła do Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w Warszawie wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Podkreśliła, że nieruchomość została nabyta w [...] przez W.R. jako zabudowana m.in. młynem. Następnie przedstawiła rys historyczny i losy właścicieli nieruchomości. Podkreśliła, że władze ówczesne zabrały nieruchomość bez zgody właścicieli i bez odszkodowania. Zakwestionowała prawdziwość argumentów zawartych w decyzjach o przejęciu nieruchomości tj., że nieruchomość była opuszczona, nieużytkowana, obciążona zaległościami podatkowymi. Wskazała, że przeszkodą w objęciu nieruchomości po wojnie była konieczność uprzedniego przeprowadzenia postępowania spadkowego.
Wniosek ten został przekazany w trybie art. 65 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000, nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi celem załatwienia zgodnie z właściwością.
Decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności wnioskowanej decyzji, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku E.G. - decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy poprzednią swoją decyzję.
Wskutek zaskarżenia ww. decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 24 września 2004 r. sygn. akt IV SA 4895/03 Sąd ten stwierdził nieważność obu ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności wnioskowanej decyzji jest nie minister lecz samorządowe kolegium odwoławcze.
Wobec zatem przekazania mu powyższego wniosku do załatwienia jako organowi właściwemu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po uprzednim wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] nr [...], sprostowanej postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na przepis art. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz §§ 1-4 przywołanego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Natomiast konkludując poczynione ustalenia Kolegium stwierdziło, że najpóźniej od roku [...] nieruchomość o pow. [...] ha nie była uprawiana przez następców prawnych W.R., a od jego śmierci na tej nieruchomości nie zamieszkiwali spadkobiercy. Spełnione zatem zostały przesłanki określone w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1961 r., które dawały podstawę do przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń omawianego gospodarstwa na podstawie art. 2 wcześniej wymienionej ustawy z 1957 r. Zatem brak było podstaw do uwzględnienia żądania E.G. i stwierdzenia nieważności omawianych decyzji.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła E.G. pismem z dnia [...], w którym podkreśliła, że podziela opisany w decyzji stan faktyczny ale nie zgadza się z przyjętą interpretacją tychże zdarzeń oraz zastosowanych przepisów prawnych. Zakwestionowała istnienie zaległości podatkowych gdyż jej zdaniem podatki zapłacono z nawiązką. Podważyła stwierdzenie, iż spadkobiercy nie podejmowali starań o odzyskanie nieruchomości. Nadto podniosła także, że rola była uprawiana po wojnie do [...] przez dzierżawcę, a przychody konsumował W.R. Natomiast przyznała, że nieruchomość nie została zasiedlona gdyż ówczesne władze odmówiły pomocy przy uzyskaniu materiałów budowlanych do odbudowy spalonych zabudowań.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] o nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1, art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy własną decyzję podtrzymując stanowisko i argumentację poprzednio przyjętą.
Z takim rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia [...] wniosła skargę do Sądu kwestionując prawidłowość wydanych rozstrzygnięć. Powołując się na argumenty podnoszone w postępowaniu odwoławczym strona podkreśliła także, że decyzja Powiatowej i potem Wojewódzkiej Rady Narodowej były bezprawne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i odwołał się do argumentacji jaką zaprezentował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 1012/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E.G. W uzasadnieniu Sąd podzielił argumentację Kolegium wskazując, iż wynikające z zastosowania art. 2 ustawy z 1957 r. konsekwencje dla byłych właścicieli gospodarstwa (utrata prawa własności gospodarstwa rolnego bez odszkodowania) obligują nie tylko do wnikliwej oceny zgodności decyzji z przepisami ustawy, jak i wydanych z jej upoważnienia aktów wykonawczych, ale także do literalnej interpretacji ich istotnych postanowień. Sąd podkreślił w konsekwencji, że ww. przepis wymieniał negatywne przesłanki, których wystąpienie wykluczało możliwość uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone, a tym samym przejęcia go w trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Żadna z wyżej powołanych przesłanek nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Nawet bowiem po załatwieniu kwestii spadkowych nieruchomość nadal nie była objęta przez spadkobierców poprzednich właścicieli. W latach [...] i [...] nieruchomość została częściowo zalesiona na koszt Państwa, ok. [...] ha Prezydium Gminnej Rady narodowej w K. wydzierżawiło innym rolnikom, a część została zagospodarowana na cele wypoczynkowe przez Klub Sportowy "[...]".
W konsekwencji, skoro spełnione były przesłanki określone ustawą z 1957 r., Sąd nie dopatrzył się podstaw do unieważnienia wnioskowanej decyzji.
W wyniku rozpoznania wniesionej przez E.G. skargi kasacyjnej podnoszącej naruszenie zarówno przepisów materialnych, jak też prawa procesowego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 505/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Jednocześnie ust. 2 cyt. § 1 rozporządzenia wskazywał, iż do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami były osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. Tym samym § 1 rozporządzenia wymieniał te wszystkie elementy w ust. 1, które musiały zaistnieć, aby możliwe było uznanie określonego gospodarstwa za opuszczone, a jednocześnie ust. 2 § 1 rozporządzenia zawierał przesłanki negatywne, których zaistnienie, powodowało, że mimo spełnienia wymogów ust. 1 nie było możliwe uznanie gospodarstwa za opuszczone. Zawarta w § 1 ust. 1 rozporządzenia regulacja definiująca gospodarstwo rolne opuszczone jako takie, na "którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę" nie zezwalała jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na ograniczenie się tylko, jak uczyniono to w zaskarżonym wyroku, do oceny czy na przedmiotowym gospodarstwie zamieszkiwał właściciel, bądź jego bliscy i czy to oni gospodarstwo to uprawiali. Przepis powyższy wymagał bowiem kumulatywnego spełnienia się wymagań w tej normie wskazanych, a więc nie tylko nie zamieszkiwania właściciela, ale i tego, aby gospodarstwo nie było uprawiane w całości bądź większej części, przy czym mogło być ono w dyspozycji bądź właściciela, bądź użytkownika, bądź dzierżawcy. Wskazane natomiast w ust. 2 § 1 rozporządzenia podmioty zostały wymienione pod kątem ich możliwości co do swobodnego wyrażania woli, tak przy uwzględnieniu warunków fizycznych (osoby pozbawione wolności), jak i przy uwzględnieniu predyspozycji psychicznych (osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione). Tak więc uwzględniając wskazania zawarte z kolei w tej normie należałoby stwierdzić, iż nie można było gospodarstwa uznać za opuszczone, jeśli jego właściciele pozbawieni byli nad tymże gospodarstwem władztwa z przyczyn fizycznych, czy też ze względu na ograniczenia wynikające z uwarunkowań psychicznych, bowiem właściciel musiał mieć możliwość swobody działania, a na taką nie pozwalała mu sytuacja, gdy z powodu działań administracji publicznej nie mógł dysponować nieruchomością, mimo, że formalnie pozostawał jej właścicielem. Przepisy rozporządzenia dotyczyły zatem sytuacji, gdy właściciele działali w sposób wolny, nie pozbawiony ograniczeń co do wykonywania swych praw. Za takim rozumieniem § 1 ust.1 przemawia, zdaniem NSA, ust.2 tego przepisu ustanawiający zasadę, że w przypadku, gdy właściciele nie mogli swobodnie dysponować gospodarstwem, nie mogło być ono uznane za opuszczone. Taką też linię wykładni wytyczył NSA w wyroku z dnia 2 lipca 1998r. (sygn. akt IV SA 1335/96).
W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny wskazał konieczność dokonania oceny, czy i jaki wpływ na realizację dyspozycji norm prawnych w oparciu, o które wydano badaną decyzję miały okoliczności przedstawione we wniesionej do tegoż Sądu skardze. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w konsekwencji koniecznym jest przeprowadzenie analizy realizacji przez organy administracji zasad postępowania o jakich mowa w art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę E.G. po raz kolejny wskazał na związanie wynikające z wyroku WSA w Warszawie z 24 września 2004 roku sygn. akt IV SA 4895/03 (w zakresie właściwości) oraz wyroku NSA z dnia 17 kwietnia 2008 roku sygn. akt II OSK 505/07 co do kierunków interpretacji art. 2 ust. 1 ustawy z 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i § 1 rozporządzenia z 1961 roku.
W związku z powyższym Sąd ten wyrokiem z dnia 4 września 2008 roku sygn. akt II SA/Gl 494/08 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję tegoż Kolegium z dnia [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] nr [...].
W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że decyzja organu II instancji to jest z dnia [...] była przedwczesna bowiem została wydana bez należytego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W związku z tym w ramach ponownego rozpoznania sprawy organ winien ustalić jednoznacznie okoliczności faktyczne sprawy i rozważyć ich znaczenie w świetle przepisów stanowiących podstawę dokonanego w roku [...] przejęcia "dokonując wykładni w sposób zgodny z interpretacją wskazaną w wydanym w sprawie wyroku NSA z dnia 17 kwietnia 2008 roku.
W następstwie wyżej opisanego wyroku z dnia 4 września 2008 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. uzupełniło postępowanie dowodowe o przesłuchanie świadka E.K. i W.P. oraz W.B. (z inicjatywy Wójta Gminy K., który przy pismach z dnia [...] i [...] przesłał oświadczenia E.K. i W.P.) oraz oświadczenie pracownika Urzędu z dnia [...] o niemożności stawienia się w celu przesłuchania J.K. z uwagi na stan zdrowia i wiek ([...] lat). To ostatnie oświadczenie zostało złożone w następstwie wyjaśnień żony J.K. pracownikowi Urzędu w dniu [...].
Kierując się wskazaniami zawartymi w wyrokach NSA sygn. akt II OSK 505/07 oraz WSA w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 494/08 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaskarżoną decyzją z dnia [...] – po rozpatrzeniu wniosku E.G. (skarżącej) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję tego organu z dnia [...].
W uzasadnieniu Kolegium podało, że podstawą decyzji objętych postępowaniem o stwierdzenie nieważności był art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, zgodnie z którym działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku jeżeli zostały opuszczone po dniu 28 kwietnia 1955 roku oraz wszelkie inne gospodarstwo rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa. Przeprowadzone postępowanie dowodowe – w ocenie Kolegium – uzupełnione o przesłuchanie świadków bezspornie wykazało, że W.R. (który nabył przedmiotową nieruchomość od małż. C. w oparciu o akt notarialny z dnia [...]) opuścił to gospodarstwo w następstwie pożaru zabudowań gospodarczych około [...] roku. Skoro więc gospodarstwo zostało opuszczone przez właściciela, a po jego śmierci spadkobiercy go nie objęli, to decyzja o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była zgodna z prawem obowiązującym w dniu jej wydania.
W skardze na powyższą decyzję E.G. zarzuciła, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 7 kpa, a także przy "manipulacji zeznaniami świadków i dokumentami znajdującymi się a aktach sprawy". W szczególności skarżąca twierdziła, że nie doszło do przesłuchania świadka J.K. w trybie przewidzianym przepisami, a także iż ustalenie Kolegium by nieruchomość była niezabudowana jest sprzeczne z treścią decyzji z [...] roku. Skarżąca podkreśliła, że nawet z zeznań świadków E.K., W.P. oraz W.B. nie wynika, by po wojnie na nieruchomości znajdowały się zabudowania umożliwiające zamieszkanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w decyzji ostatecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne rozpoznają zaskarżone do nich akty (tu decyzję) pod względem zgodności z prawem, co w niniejszej sprawie oznacza zarówno związanie wyrokiem wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt IV SA 4895/03 przesądzającym o właściwości w sprawie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2008 roku sygn. akt II OSK 505/07 i wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2008 roku, sygn. akt II SA/Gl 494/08.
Zgodnie z tym dwoma ostatnimi wyrokami należy stwierdzić, że przejęcie gospodarstwa rolnego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku (Dz. U. z 1959 roku, nr 14, poz. 78) było dopuszczalne jedynie w stosunku do gospodarstw opuszczonych. W tym zakresie sąd podziela wykładnię art. 2 ust. 1 – dokonaną przez SKO – powyższej ustawy sprowadzającej się do twierdzenia, że przepis ten odnosi się do wszystkich gospodarstw rolnych opuszczonych, bowiem wskazana w tym przepisie data 28 kwietnia 1955 roku dotyczy jedynie gospodarstw określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku.
Zadaniem Kolegium w postępowaniu zakończonym kontrolowaną decyzją było dokonanie oceny zgromadzonego w całym postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego oraz dowodów o które organ ten uzupełnił postępowanie pod kątem ustalenia czy właściciele przedmiotowego gospodarstwa po 1945 roku mieli możliwość w sposób wolny, bez ograniczeń wykonywania praw w stosunku do tej nieruchomości. W przeciwnym przypadku – gdy właściciele nie mogli swobodnie dysponować gospodarstwem, nie mogło być ono uznane za opuszczone w rozumieniu § 1 i 2 rozporządzenia.
Zdaniem Sądu ustalenie przez organ odwoławczy w oparciu o zeznania świadków E.K., W.P., W.B., że w czasie pożaru około [...] roku spaleniu uległy młyn i stodoła, a nie budynki mieszkalne jest nieuprawnione. Z protokołu przesłuchań tych świadków nie wynika bowiem by byli oni pytani o istnienie po pożarze na nieruchomości zabudowań mieszkalnych. Przyjęcie, że takie zabudowania znajdowały się na nieruchomości pozostaje także w sprzeczności z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...]. Z decyzji tej wynika, że przejęciu podlegała nieruchomość rolna bez zabudowań. Okoliczność powyższa jest istotna w sprawie, a to z tego powodu, że skarżąca twierdziła iż właśnie brak zabudowań mieszkalnych uniemożliwiał zamieszkanie spadkobierców na nieruchomości i skutkował jej dzierżawą do roku [...] przez "[...]" (pismo W.R. z [...]).
Nie można uznać z prawidłowe ustalenia co do braku takiej dzierżawy przy w istocie pominięciu zeznań J.K. Notatka, określona jako protokół z dnia [...], która stała się podstawą przyjęcia, iż J.K. nie może złożyć zeznań, nie wypełnia wymagań art. 50 § 3 kpa. Brak przesłuchania tego świadka i uzasadnienia przez organ tego faktu jest przez skarżącą kwestionowana. Biorąc pod uwagę, iż żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78
§ 1 kpa), ustalenia organu co do braku zainteresowania spadkobierców nieruchomością po 1945 roku wyrażającego się zawarciem umowy dzierżawy należy uznać za przedwczesne.
W związku z tym należy stwierdzić, że ustalenie obu faktów: znajdowania się na nieruchomości po 1945 roku budynku mieszkalnego oraz braku działań władczych spadkobierców w stosunku do nieruchomości przejawiających się zawarciem umowy dzierżawy nastąpiło z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W postępowaniu ponownym organ odwoławczy powinien usunąć wskazane wadliwości. Dopiero prawidłowe postępowanie dowodowe w tym zakresie będzie mogło być podstawą przyjęcia, przy uwzględnieniu już zebranych dowodów, spełnienia lub niespełnienia przesłanek uzasadniających przejęcie gospodarstwa. Zdaniem Sądu celowym byłoby (o ile będzie to możliwe) zbadanie czy od przedmiotowej nieruchomości były po 1945 roku uiszczane podatki, jak twierdzi skarżąca, czy też nie o czym wydaje się świadczyć wpis hipoteki przymusowej. Dopiero prawidłowo (zgodnie z kpa) zgromadzony materiał dowodowy będzie mógł posłużyć organowi orzekającemu do dokonania oceny czy przedmiotowe gospodarstwo zostało przez skarżących opuszczone, a jeżeli tak czy opuszczenie to stanowiło wyraz woli właścicieli czy też spowodowane było brakiem możliwości swobodnego dysponowania nim.
Cały proces gromadzenia materiału dowodowego, jego oceny i wnioskowania, a następnie dokonanej kwalifikacji prawnej winien znaleźć odzwierciedlenie w decyzji kończącej postępowanie (art. 107 § 3 kpa).
Mając na uwadze wyżej przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c i art. 152 ppsa orzekł, jak w sentencji.
SW
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło