II SA/Gl 470/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 26 kwietnia 2018 r, skarżąca Spółka zwróciła się do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPPr z 19 czerwca 2018 r.). W motywach żądania Prezes Spółki podkreślił, że nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie opłaty sądowej. Wyjaśnił, iż środki pieniężne, którymi dysponuje, są przeznaczone na "opłaty publiczne i prawne" oraz koszty stałe. Z oświadczenia o majątku i dochodach, zawartego w ww. druku, wynika, że Spółka posiada (według danych za ostatni rok obrotowy) kapitał podstawowy w kwocie 100.000,00 zł i zapasowy o wartości 641.471,29 zł. Środki trwałe wyceniono na 165.000,00 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka osiągnęła zysk w kwocie 47.462,72 zł. Wnioskująca posiada dwa rachunki bankowe, których stan oznaczono: "-295.881,85 zł; 0,97 EURO". W dalszej części oświadczenia Prezes podkreślił, że Spółka na bieżąco reguluje płatności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym należności budżetowe. Analiza ww. oświadczenia skutkowała zobowiązaniem Spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z 4 lipca 2018 r.). W tych ramach wezwano wnioskującą do: "przedłożenia rocznego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-8) za rok 2017; nadesłania miesięcznych deklaracji dotyczących podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy. Jeżeli natomiast deklaracje takie nie zostały złożone – należy przedłożyć zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, potwierdzające ten fakt; nadesłania raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca; przedłożenia sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za ostatni rok obrotowy; przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; przedłożenia odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego". W cytowanym wyżej wezwaniu pouczono Spółkę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie, Prezes Spółki nadesłał pismo procesowe z dnia 31 lipca 2018 r., przy którym dołączył dokumentację źródłową, w tym: sprawozdanie finansowe Spółki za 2017 r.; deklaracje VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy oraz CIT-8 za 2017 r. Co do pozostałych dokumentów wymaganych wezwaniem, Prezes oświadczył, że nie jest w stanie w wyznaczonym terminie wykonać zobowiązania. W oparciu o wskazaną wyżej dokumentację źródłową ustalono, co następuje. W 2017 r. Spółka osiągnęła zysk netto w kwocie 70.035,49 zł (w 2016 r. była to kwota 82.858,58 zł), który w całości został przekazany na kapitał zapasowy. Stan aktywów obrotowych na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosił 1.005.883,64 zł, w tym środków pieniężnych w kwocie 112.621,00 zł. Odnotowano, że zwiększeniu w ostatnim roku obrotowym uległy środki trwałe Spółki z kwoty 10.797,12 zł do 257.500,51 zł. Spółka posiada jednego wspólnika, który posiada 100% kapitału o wartości 100.000,00 zł. Dochód brutto za 2017 r. wyniósł 170.578,33 zł. Łączna podstawa opodatkowania świadczonych usług wyniosła w okresie ostatnich sześciu miesięcy 1.227.937,00 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 450,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przywołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba więc przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 września 2013r., sygn. akt II OZ 792/13, 16 lutego 2012 r., sygn. akt l FZ 26/12, 28 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, 16 maja 2013 r., sygn. akt l FZ 101/13). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 P.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (przykładowo patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 654/14; wszystkie przywołane wyżej orzeczenia pochodzą z internetowej bazy na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba także podkreślić w tym miejscu, że w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, dla zweryfikowania deklaracji jednostki (w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości) o posiadanych przez nią płynnych środkach finansowych, bądź ich braku, celowym jest skonfrontowanie danych płynących z zestawienia obrotów za okres sprawozdawczy, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez tą jednostkę rachunków bankowych oraz wyciągów z jej raportu kasowego za ten okres. Z pełnego wachlarza dokumentów źródłowych obrazujących jak najbardziej aktualną kondycję finansową jednostki, na potrzebę rozpoznania tego wniosku, Spółka przedstawiła jedynie deklaracje składane na potrzebę podatku od towarów i usług. Wskazane dokumenty, co oczywiste, nie dają jednakże pełnego obrazu aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Na ich podstawie można jedynie wnioskować stabilne raportowanie pozycji przychodowych z bieżącego okresu sprawozdawczego. Kluczowy w omawianym aspekcie jest brak wyciągów z rachunków bankowych Spółki i raportów kasowych, które to dokumenty rzetelnie obrazują stan płynnych aktywów Spółki. Trzeba w tym miejscu nadmienić, iż niezrozumiałe w tej materii są oświadczenia Prezesa Spółki o niemożliwości zgromadzenia wymaganych dokumentów w terminie 7 dni, wszak nieograniczony dostęp do takowych gwarantuje mu art. 208 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.; dalej w skrócie: "K.s.h.") i art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2018 r., poz. 395). Ujawnione mankamenty dowodowe wniosku przesądziły o kierunku jego rozpoznania. Należy jednakowoż nadmienić, że nawet na gruncie dostępnych dokumentów źródłowych nie sposób zaliczyć skarżącej Spółki do beneficjentów wnioskowanego prawa pomocy, wszak na dzień 31 grudnia 2017 r. stan środków pieniężnych Spółki był relatywnie wysoki. Także wskaźnik płynności natychmiastowej w tym dniu wykazywał wartości normatywne w przedziale między 0,2 i 1. Co więcej, analiza RZiS w wariancie porównawczym wskazuje na to, iż Spółka uzyskuje od dwóch lat przychody na porównywalnym poziomie, co w zestawieniu z okolicznością wzrostu kapitału własnego i środków trwałych dobrze rokuje na bieżący okres sprawozdawczy, co zdają się potwierdzać deklaracje na potrzebę podatku od towarów i usług, wykazujące miesięczne przychody na porównywalnym poziomie. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, iż podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 K.s.h.), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. W ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji, w której Spółka nie posiadałaby środków pieniężnych w kwocie 450 zł z przeznaczeniem na wpis sądowy od skargi, to istnieje możliwość dokapitalizowania Spółki w ten właśnie sposób. Końcowo, jedynie w charakterze porządkującym, wytknąć trzeba Prezesowi Spółki, iż nierzetelnie przedstawił w druku PPPr wysokość jej zysku za 2017 r. Przedstawione dokumenty źródłowe wskazują na inne wartości, zarówno w przypadku zysku bilansowego, jak i podatkowego. Chybiona jest także jego argumentacja wskazująca na to, że poniesienie kosztów sądowych może zakłócić bieżącą politykę finansową Spółki. Otóż należy podkreślić, że Spółka jako podmiot obrotu gospodarczego winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, w szczególności w sprawach, które tej działalności dotyczą. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17; publ.: tamże). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.