II SA/Gl 513/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Artur Żurawik po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., znak [...] w przedmiocie sprzeciwu dot. zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych w zakresie wniosków o udzielenie prawa pomocy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. H. Z. złożył skargę z dnia [...] r. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. w przedmiocie sprzeciwu w sprawie znak [...], dot. zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. Złożył jednocześnie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. zwolnił skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia H. Z. złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 789/14 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie skarżącego. H. Z. w dniu 29 września 2014 r. ponownie wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy, jednak rozszerzył go o dodatkowe ustanowienie adwokata. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 10 października 2014 r. oddalił wniosek skarżącego. Od powyższego postanowienia H. Z. złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że rozszerzony wniosek nie znajduje uzasadnienia, a sytuacja skarżącego nie zmieniła się w stosunku do poprzedniej na tyle, by zachodziły przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przywołał również poprzednie orzeczenia WSA w Gliwicach i NSA. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1319/14 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie skarżącego, podzielając stanowisko Sądu I Instancji. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2014 r. H. Z. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwoce 100 zł, a to na skutek uprawomocnienia się postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r. Skarżący odpis zarządzenia odebrał w dniu 8 stycznia 2015 r. Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. H. Z. ponownie wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu podał, że ma bardzo niewielką emeryturę i syna na utrzymaniu, który stara się o podjęcie działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. tut. Sąd odrzucił skargę H. Z. z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w piśmie z dnia 3 lutego 2015 r. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w postępowaniu dotyczącym skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację, stwierdzając że pomaga również innej osobie w podeszłym wieku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym wtedy, gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Do takich osób można zaliczyć np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 4 do art. 246). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje znowuż wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem administracyjnym stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Dodać należy, że określenie zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przy tym "[n]a etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a." (M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 2 do art. 246). Podkreślenia wymaga, że niewykazanie niezbędnych danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06, niepubl.; H. Knysiak – Molczyk, [w:] T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, teza 8 do art. 246, s. 1091; M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 2 do art. 246). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie wszyscy podatnicy. Przy tym instytucja ta powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., według którego to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący już wnosił o przyznanie mu prawa pomocy i jego wnioski były rozpoznane przez obie instancje. Nie wykazał przy tym, by jego sytuacja od tego czasu zmieniła się na tyle, by uzasadnione było dalsze przyznanie mu prawa pomocy. Jakkolwiek sytuacja skarżącego finansowo jest trudna, to jednak, co można powtórzyć za WSA i NSA, skarżący nie wykazał, że musi nadal utrzymywać dorosłego syna, ani nie wykazał jego ewentualnych dochodów z prac dorywczych. Nie wykazał również na czym polega pomoc osobie w podeszłym wieku, o której pisze. Jeśli pomaga jej finansowo, to znaczy, że poprzednie rozstrzygnięcia sądowe były zasadne, bowiem stwierdzono, że skarżący pewne środki finansowe mógł wygospodarować. Nielogicznym byłoby na tym etapie sprawy przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro stan faktyczny nie uległ zmianie na tyle, by rozstrzygnięcie miało być dla skarżącego pozytywne. Okoliczności uzasadniających zmianę stanowiska Sądu Skarżący nie wykazał. Odrębnym postanowieniem, po wyczerpaniu procedury odwoławczej w zakresie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, odrzucono przedmiotową skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie 243 §1 p.p.s.a., art. 245 §1 p.p.s.a. oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.