II SA/Gl 52/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi U. J. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 grudnia 2025 r. nr 010070/680/1344031/2023 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS"), decyzją z dnia 29 maja 2025 r., znak sprawy [...], nr postępowania [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania z dnia 15 czerwca 2023 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania U. J. (dalej: "Skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dziecko – K. G. (ur. [...] r.), za okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył treść art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz podał, że Sąd Rejonowy K. w K. Wydział [...] Rodzinny postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] powierzył Skarżącej pieczę nad małoletnią, ale nie została ona ustanowiona rodziną zastępczą, przez co nie zalicza się do grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia wychowawczego. Na podstawie zebranej w aktach sprawy dokumentacji ustalił, iż matce dziecka została ograniczona władza rodzicielska natomiast ojcu dziecka jedynie ją ograniczono. Skarżąca od 2014 r. sprawuje pieczę nad dzieckiem, w oparciu o przedłożone postanowienie, jednakże piecza ta nie ma charakteru pieczy zastępczej. Postanowienie to nie stanowi podstawy do uznania jej za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie art. 145-153 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto, nie można uznać Skarżącej za opiekuna faktycznego, ponieważ nie przedłożyła dokumentów potwierdzających skierowanie do Sądu wniosku o przysposobienie wnuczki. Decyzja powyższa zastała doręczona Skarżącej w dniu 29 maja 2025 r. w formie elektronicznej na platformie PUE-ZUS, a w znajdującym się w jej treści pouczeniu, poinformowano o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (k. 91 - 93 akt administracyjnych). W piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r., oznaczonym jako "odwołanie", Skarżąca wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy 2023/2024. W jego uzasadnieniu wskazała, że Sąd powierzył jej pieczę nad wnuczką, zamieszkałą wraz z nią, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską jej rodzicom. Podkreśliła, że świadczenie wychowawcze nigdy (pomimo składanych wniosków), nie zostało przyznane rodzicom. Poinformowała, że w poprzednich okresach świadczeniowych w latach od 2019 do 2022 świadczenie wychowawcze było jej wypłacane przez organ I instancji - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Powołała się na treść wydanych w jej sprawie wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1706/19 i z dnia 20 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 585/25, oraz stwierdziła, że tylko jej powinno być przyznane świadczenie wychowawcze, bo w dalszym ciągu jest faktycznym opiekunem wnuczki, która zamieszkuje wraz z nią, stąd też tylko ona ponosi całkowite koszty jej utrzymania. Akcentowała, że prosi o wydanie "stosownego wyroku", który będzie obligował ZUS do wypłaty świadczenia z okres 2023/2024 (str. 3 druku SW-ODW). Prezes ZUS postanowieniem z dnia 8 grudnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/1344031/2023, nr postępowania [...], działając na podstawie art. 127 § 1 i 2 w związku z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a.") i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1576), po zapoznaniu się z treścią pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r., stwierdził niedopuszczalność złożenia przez nią odwołania. Zaznaczył, że Skarżąca po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia 25 kwietnia 2023 r. otrzymała decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Wspomniana decyzja, w wyniku nieuwzględnienia odwołania Skarżącej z dnia 15 czerwca 2023 r., została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia 29 maja 2025 r. (opisaną na wstępie niniejszego uzasadnienia). W znajdującym się w niej pouczeniu Skarżąca została poinformowana o terminie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, czego nie dokonała, ale pismem z dnia 1 grudnia 2025 r. złożyła odwołanie (druk SW-ODW, k. 107 akt administracyjnych). W skardze z dnia 11 grudnia 2025 r. od powyższego postanowienia, Skarżąca podała, że przez nierzetelność pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz ich opieszałość została wprowadzona w błąd. Nie ma bowiem jasnych procedur, które wskazałyby drogę postępowania w takim przypadku, jaki zaistniał w jej sprawie. Powołała się na treść wspomnianych już wcześniej wyroków, z których jasno wynika, że przysługuje jej na wnuczkę publiczne prawo podmiotowe do świadczenia wychowawczego, gdyż nie może być tak, że nikomu nie zostanie ono przyznane. Argumentowała, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła odwołanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w którym prosiła o zmianę bieżących decyzji oraz wydanie zarządzeń na kolejne okresy świadczeniowe (str. 2 uzasadnienia skargi). Zdaniem Skarżącej, gdyby pracownicy ZUS najpierw swoimi decyzjami nie wprowadzili jej w błąd i poinformowali o ścieżce jaką powinna obrać, chcąc uzyskać świadczenie, to wszystkie odwołania byłyby złożone w terminie. Wielokrotnie kontaktowała się z pracownikami ZUS w sprawie odwołań od decyzji, chcąc pozyskać informację, kiedy odwołanie trafi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Dodatkowo, nikt nie umiał jej odpowiedzieć, gdzie przez blisko dwa lata, znajdują się jej dokumenty. Czekała również na kolejny wyrok, myśląc, że będzie wiążący we wszystkich okresach rozliczeniowych, tak aby zostało jej przyznanie i wypłacone należne świadczenie wychowawcze. Z tego powodu, nie składała kolejnych odwołań, aby nie powielać ich treści. Stąd też, po części nie ze swojej winy, zwlekała ze złożeniem odwołania. Zaznaczyła, że samo przekazanie dokumentów z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach trwało 2 lata, tak samo długo czekała na odpowiedź Prezesa ZUS, otrzymaną przez nią w dniu 29 maja 2025 r., na jej pismo z miesiąca czerwca 2023 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują inne środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Niewątpliwie w judykaturze uznaje się, że zasada "niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi" kształtuje zarówno granice rozpoznania skargi przez sąd, jak i - pośrednio - granice jego orzekania. Niniejsza sprawa, na mocy art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Przedmiotem dokonywanej przez Sąd kontroli jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia 8 grudnia 2025 r., wydane na podstawie między innymi art. 134 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Podkreślić należy, że postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania zapada we wstępnym postępowaniu organu odwoławczego, w którym organ podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Takie postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. W konsekwencji, również kognicja Sądu ogranicza się wyłącznie do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, tj. oceny, czy w konkretnej sprawie faktycznie zaistniały przyczyny formalne do takiego stwierdzenia. Skarżąca przekazując do Prezesa ZUS pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. oznaczyła je jako "odwołanie" od decyzji, jednak w jego treści domagała się między innymi wydania "stosownego wyroku", który będzie obligował Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wypłaty świadczenia z okres 2023/2024 (str. 3 druku SW-ODW). Treść tego pisma, jak również wyjaśnienia Skarżącej zawarte w skardze pokazują, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji administracyjnych, dotyczących różnych okresów świadczeniowych, Skarżąca była zdezorientowana, co do tego, co jest źródłem regulacji jej obowiązków i co powinno być przedmiotem zaskarżenia. Nie wątpliwie wniesione przez Skarżącą pismo z dnia 1 grudnia 2025 r., dotyczyło decyzji Prezesa ZUS z dnia 29 maja 2025 r., znak sprawy [...], nr postępowania [...], która zapadła w wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej z dnia 15 czerwca 2023 r., od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią wnuczkę, za okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Jednakże organ odwoławczy, jakim jest Prezes ZUS w sposób dowolny i nie uprawniony uznał, że wniesione przez Skarżącą pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. stanowi odwołanie, a nie skargę od jego decyzji z dnia 29 maja 2025 r. Zdaniem składu orzekającego, Skarżąca już wcześniej złożyła odwołanie z dnia 15 czerwca 2023 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r., zatem mogła jedynie złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na co wskazuje jej prośba zawarta w piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. o wydanie "stosownego wyroku", który będzie obligował ZUS do wypłaty świadczenia z okres 2023/2024 (str. 3 druku SW-ODW). Z tego powodu, pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. powinno być przesłane do Sądu, tak jak domagała się Skarżąca, a nie zakwalifikowane jako odwołanie, które faktycznie już zostało merytorycznie rozpatrzone i w konsekwencji wydana została decyzja Prezesa ZUS z dnia 29 maja 2025 r. Błędne sporządzenie i podpisanie przez Skarżącą skargi na druku SW-ODW, nie może stanowić podstawy do uznania go za odwołanie. Niedopuszczalne jest zatem takie działanie organu odwoławczego, które doprowadziło do samodzielnej kwalifikacji prośby Skarżącej, która szeroko opisała kontakty z pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz szczególną zawiłość jej sprawy, w tym przekroczenie terminów dopuszczalnych do wypłaty świadczenia wychowawczego za okres roku świadczeniowego 2023/2024 (str. 3 druku SW-ODW). Do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego konieczne jest zachowanie 30-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia rozstrzygnięcia administracyjnego, zapadłego w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., oraz wniesienie skargi za pośrednictwem właściwego organu administracji (por. art. 53 § 1 w związku z art. 54 p.p.s.a.). Z tego powodu, obowiązkiem Prezesa ZUS było przekazanie pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wraz z całością akt administracyjnych, w terminie trzydziestu dni od dnia jego otrzymania. Przy czym, skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej organu administracji, a przepis art. 49a p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W niniejszej sprawie błędna kwalifikacja tego pisma doprowadziła do braku wypowiedzenia się przez Sąd o terminowości złożenia skargi, co miało już miejsce w innej sprawie Skarżącej zakończonej prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z dnia 9 lutego 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 53-54/26, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a., w sprawie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2024 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia dobry start. Nie mniej jednak, gdyby Skarżąca została odpowiednio pouczona przez Prezesa ZUS o przysługujących jej uprawnieniach, to mogłaby wnieść wniosek do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, czego jej nie umożliwiono. Tylko bowiem Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie terminu do jej złożenia nastąpiło bez winy strony skarżącej i rozpoznać skargę (por. art. 54 p.p.s.a.). Stąd też wydanie zaskarżonego postanowienia było przedwczesne i narusza prawo Skarżącej do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zgodnie z zasadą praworządności, zawartą w art. 6 k.p.a. i zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej i organów państwa, wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a., a także zasadą informowania, wyrażoną w art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny wszystkich aspektów sprawy, w szczególności niekorzystne rozstrzygnięcia powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. Komentarz. Kodeks postępowania administracyjnego pod. red. prof. dr hab. Barbara Adamiak, prof. dr hab. Janusz Borkowski, publ. Lex/el). W tych okolicznościach nie można odnieść się do zarzutów skargi, dotyczących przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS wypełni ciążący na nim z mocy art. 153 p.p.s.a. obowiązek, polegający na nadesłaniu do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę, pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r. Z powyższych względów Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a., mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uwzględnił skargę, o czym orzeczono w sentencji. Nadmienić przyjdzie, że w sprawie Skarżącej toczą się inne wszczęte jej skargami sprawy, jeszcze nie rozstrzygnięte. Tak więc, w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 111/26 posiedzenie Sądu ma odbyć się w dniu 21 maja 2026 r., a w sprawach o sygn. akt II SA/Gl 112-116/26 posiedzenia są planowane na dzień 26 maja 2026 r. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.qov.pl.