II SA/Gl 558/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. M. i J. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r., [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu [...] r. H. i J. (małżeństwo) M. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy sporządzone na urzędowych formularzach "PPF" oznaczając, iż zakres ich żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W treści obydwu formularzy oświadczyli, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają dom o powierzchni [...] m2 oraz "inną nieruchomość" o powierzchni [...] m2. Nadto zadeklarowali, iż nie dysponują żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro, zaś jedynym źródłem utrzymania ich gospodarstwa domowego jest emerytura J.M. w kwocie brutto 2.738,03 zł (netto 2.303 zł). Skarżący dodali, że są osobami schorowanymi, w podeszłym wieku i miesięcznie wydatkują: na zakup leków ok. [...] zł, na energię elektryczną [...] zł, na wodę [...] zł, na telefon [...] zł, za wywóz śmieci [...] zł oraz [...] zł na "kasę pośmiertną i [...] zł w ramach podatku od nieruchomości. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku (zarządzenie z dnia 27 lipca 2009 r.), skarżący nadesłali przekaz pocztowy dotyczący emerytury pobranej przez J.M. za lipiec 2009 r., oraz faktury VAT, paragony i dowody wpłaty dokumentujące poniesione wydatki związane z bieżącym utrzymaniem a także zaświadczenia lekarskie potwierdzające fakt, iż są przewlekle chorzy i wymagają stałego leczenia. Nadesłali także oświadczenie, w którym podali, że wydatkują rocznie około [...] zł na zakup opału, jednak obecnie nie są w stanie tego udokumentować. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku H. i J. M. godzi się podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należą. Zważywszy bowiem relację pomiędzy dochodem przypadającym na ich dwuosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem wydatków, które obciążają tę rodzinę uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mieści się w ich możliwościach płatniczych. W tym miejscu należy zaznaczyć, że źródłem utrzymania skarżących jest emerytura J. M. w kwocie netto wynoszącej 2.303,61 zł (vide: przekaz pocztowy dokumentujący wysokość świadczenia za lipiec 2009 r.). Równocześnie na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych w toku postępowania ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające ich gospodarstwo domowe wynoszą [...] zł. Na kwotę tą składają się wydatki z tytułu opłaty za telefon ([...]zł), za wywóz nieczystości ([...]zł – należność za kwartał, co daje [...] zł miesięcznie), za energię elektryczną ([...] zł – należność za dwa miesiące, co daje [...] zł miesięcznie), za wodę ([...] zł), z tytułu składek ubezpieczeniowych ([...]zł – należność za trzy miesiące, co daje [...]zł miesięcznie) oraz podatek od nieruchomości ([...] zł – należność za kwartał, co daje [...] zł miesięcznie). Zgodnie z oświadczeniami skarżących dochodzą do tego wydatki na leki w kwocie około [...] zł oraz na zakup opału ([...], co daje średnio [...] zł miesięcznie). Jak więc wynika z powyższego, po odliczeniu wspomnianych wydatków do dyspozycji wnioskujących pozostaje miesięcznie ponad [...] zł (różnica pomiędzy kwotą dochodu netto a omawianymi kosztami). Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości oraz odzieży dla dwuosobowej rodziny, w ocenie rozpoznającego wniosek, powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich niezbędnych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem skarżący nie powinni ponieść tak dotkliwej szkody w wyniku uiszczenia kosztów sądowych (które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się wszak do wpisu od skargi wynoszącego 100 zł), skoro osiągają dochód, który - zważywszy rozmiar ponoszonych przez nich kosztów utrzymania - bez trudu pozwala na zgromadzenie w tym celu stosownych środków. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.