II SA/Gl 571/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia [...] r. S. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 8 lipca 2009 r. skarżącego wezwano o nadesłanie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. S. P. złożył rzeczony formularz w dniu [...] r., potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Równocześnie zadeklarował, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką oraz, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wskazał także, iż dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 1.900 zł, na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie (1.200 zł) oraz emerytura jego matki (700 zł). Nadto dodał, że opłaca czynsz w kwocie [...] zł miesięcznie i dokonuje zakupu opału na kwotę [...] zł "3-4 razy do roku". Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia 22 lipca 2009 r. skarżącego wezwano do uprawdopodobnienia danych, które zostały w nim wykazane. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał zaświadczenie o wysokości swego wynagrodzenia, przekaz pocztowy dokumentujący pobranie przez jego matkę emerytury za lipiec 2009 r., zawiadomienie o wysokości czynszu, fakturę VAT dotyczącą należności za energię elektryczną a także oświadczenie datowane na [...] r., w którym wskazał, że roczny koszt zakupu węgla na opał wynosi [...] zł, jednak nie jest w stanie tego udokumentować. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku S. P. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek skarżący do osób takich nie należy. Zważywszy bowiem relację pomiędzy dochodem przypadającym na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem wydatków, które obciążają tę rodzinę uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mieści się w możliwościach płatniczych wyżej wymienionego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że S. P. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie netto 1.342,97 zł (patrz: nadesłane zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] r.) natomiast jego matka pobiera emeryturę w wysokości 704,44 zł (vide: przedłożony przekaz pocztowy), co daje w sumie 2.047,41 zł. Równocześnie na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych w toku postępowania ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające jego gospodarstwo domowe wynoszą [...] zł. Na kwotę tą składają się wydatki z tytułu czynszu ([...]zł - kwota obejmuje także należność za zużycie wody, odprowadzania ścieków i wywóz nieczystości), opłata za energię elektryczną ([...]zł - należność za dwa miesiące, co daje [...] zł miesięcznie) oraz wydatki na zakup opału, które zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy wynoszą [...] zł rocznie, co daje średnio miesięcznie kwotę [...] zł. Jak więc wynika z powyższego, po odliczeniu wspomnianych wydatków do dyspozycji wnioskodawcy i jego matki pozostaje miesięcznie ponad [...] zł (różnica pomiędzy kwotą dochodu netto a omawianymi kosztami). Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości oraz odzieży dla dwuosobowej rodziny, w ocenie rozpoznającego wniosek, powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich niezbędnych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem skarżący oraz jego matka nie powinni ponieść tak dotkliwej szkody w wyniku uiszczenia kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi wynoszącego 100 zł) a także wydatków związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika, skoro osiągają dochód, który - zważywszy rozmiar ponoszonych przez nich kosztów utrzymania - pozwala na zgromadzenie w tym celu stosownych środków. Trzeba w tym miejscu dodać, iż z oświadczeń wnioskującego nie wynika, aby w przypadku jego lub matki zachodziły szczególne okoliczności (ciężka choroba, niepełnosprawność, nieprzewidziane zdarzenia losowe) mogące świadczyć o ich ciężkim położeniu bądź powodować konieczność ponoszenia nadzwyczajnych wydatków. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności uznano, że żadna z przesłanek, o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie została w sprawie zachowana. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie tego przepisu w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.