II SA/Gl 604/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie, Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 marca 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1208/2024/22033 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżone postanowienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) postanowieniem z dnia 3 marca 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1208/2024/22033, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez M. R. (dalej – Skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...] odmawiającej odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka P. R. umieszczonego w pieczy zastępczej począwszy od dnia 1 czerwca 2024 r. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, organ I instancji decyzją z dnia 2 sierpnia 2024 r. odmówił odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt syna Skarżącego umieszczonego w pieczy zastępczej począwszy od dnia 1 czerwca 2024 r. W odwołaniu z dnia 15 sierpnia 2024 r. Skarżący zanegował prawidłowość wspomnianej decyzji Prezydenta Miasta z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...]. Kolegium po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, decyzją z dnia 20 września 2024 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzja ta została doręczoną Skarżącemu w dniu 24 września 2024 r. Pismem z dnia 18 grudnia 2024 r. Skarżący zwrócił się do Kolegium z podaniem o przyjęcie odwołania od decyzji organu I instancji nr [...]. Przedstawił w nim swój stan zdrowia i sytuację materialną. Podkreślił, że z racji na chorobę nie jest w stanie zarobkować, a tym samym ponosić kosztów związanych z pobytem jego syna w pieczy zastępczej. Dlatego też wniósł o wydanie decyzji uwzględniającej jego położenie i trudności życiowe. Postanowieniem z dnia 3 marca 2025 r. Kolegium stwierdziło niedopuszczalność odwołania wniesionego przez Skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...] odmawiającej odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt syna umieszczonego w pieczy zastępczej. W motywach wskazano na wystąpienie przeszkody natury przedmiotowej. Mianowicie – ocenie Kolegium - brak jest przedmiotu zaskarżenia, tj. nieostatecznej decyzji organu I instancji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponadto Kolegium stwierdziło, że rozpoznanie odwołania Skarżącego z dnia 23 grudnia 2024 r. skutkowałoby rażącym naruszeniem art. 16 § 1 k.p.a., bowiem stanowiłoby orzekanie w zwykłym postępowaniu odwoławczym w sprawie już zakończonej decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W skardze z dnia 1 kwietnia 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący zanegował postanowienie Kolegium z dnia 3 marca 2025 r. zarzucając mu naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i usunięcia oczywistej pomyłki w numerze decyzji w złożonym odwołaniu datowanym na dzień 18 grudnia 2024 r. Wobec tego zarzutu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu pisma podniósł, że jego wolą było złożenie odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 27 listopada 2024 r. nr [...]. Wskutek omyłki pisarskiej przywołał numer decyzji, która została wcześniej uchylona przez Kolegium decyzją z dnia 20 września 2024 r. Jego zdaniem, Kolegium było zobligowane do wyjaśnienia jakiego aktu w rzeczywistości dotyczyło odwołanie z dnia 18 grudnia 2024 r. W dalszej kolejności Skarżący powtórzył tezy wyrażone w piśmie z dnia 18 grudnia 2024 r. dotyczące jego sytuacji zdrowotnej i finansowej. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Kolegium, którym stwierdzono niedopuszczalność odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...]. Przed przystąpieniem do rozważań należy poczynić zastrzeżenie co do zakresu kontroli sądowej. Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga dotyczy postanowienia Kolegium stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. Oznacza to, że ocenie zostanie poddana jedynie prawidłowość stanowiska zakładającego, że zaistniała przeszkoda do rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania są kwestie związane z zasadnością żądania odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Przechodząc do meritum sprawy zauważyć należy, że pierwszy etap postępowania odwoławczego przed organem II instancji to etap badania formalnego. Czynności w nim podejmowane zmierzają do ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących merytoryczne rozpatrzenie odwołania. Mając na uwadze treść art. 134 k.p.a. organ odwoławczy ocenia, czy odwołanie jest dopuszczalne, a także czy zostało ono wniesione w ustawowym terminie. W sprawach tych wydawane jest postanowienie, które jest ostateczne. Z zacytowanego art. 134 k.p.a. wynika obowiązek organu odwoławczego do ustalenia w postępowaniu wstępnym, tj. poprzedzającym merytoryczne rozpoznanie sprawy, czy odwołanie/zażalenie jest dopuszczalne, a następnie, czy strona zachowała termin do jego wniesienia. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania/zażalenia nie ma charakteru merytorycznego, lecz jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że odwołanie/zażalenie nie może zostać rozpoznane. Samo pojęcie niedopuszczalności odwołania/zażalenia nie zostało zdefiniowane na gruncie procedury administracyjnej, jednakże w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania/zażalenia może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3669/18, Lex nr 2623536). W niniejszej sprawie Kolegium mogło pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że zaistniała niedopuszczalność o charakterze przedmiotowym. Mianowicie oznaczenie zaskarżonej decyzji na pierwszej stronie pisma z dnia 18 grudnia 2024 r. wskazuje, że stanowi ono środek zaskarżenia od decyzji organu I instancji, która wskutek rozpoznania wcześniejszego odwołania Skarżącego została wyeliminowana z obrotu prawnego na mocy decyzji Kolegium z dnia 20 września 2024 r. nr [...]. Jednak trzeba mieć na uwadze również to, że organ I instancji miał świadomość tego, że w dniu 27 listopada 2024 r. wydał decyzję nr [...], która mogła być przedmiotem zaskarżenia. Winno to wzbudzić wątpliwości Prezydenta Miasta, co do charakteru pisma z dnia 18 grudnia 2024 r. W takiej sytuacji, przekazując powyższe pismo do organu nadrzędnego, organ I instancji - stosownie do zasady z art. 7b k.p.a. (współdziałanie organów administracji publicznej) - powinien poinformować o wspomnianych wątpliwościach. Pozwoliłoby to Kolegium na podjęcie czynności w kierunku określenia rzeczywistej woli Skarżącego, tj. ustalenia, która decyzja była przedmiotem zaskarżenia. W świetle tych wywodów Kolegium w toku dalszego postępowania – działając na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. - winno zwrócić się do Skarżącego o sprecyzowanie, czy pismo z dnia 18 grudnia 2024 r. jest odwołaniem od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...], czy też z dnia 27 listopada 2024 r. nr [...]. W zależności od treści udzielonej odpowiedzi podejmie stosowne rozstrzygnięcie, tj. w przypadku wskazania na decyzję z dnia 2 sierpnia 2024 r. stwierdzi niedopuszczalność odwołania, natomiast w przypadku wskazania decyzji z dnia 27 listopada 2024 r. dokona jego rozpatrzenia w postępowaniu odwoławczym po stwierdzeniu braku przeciwskazań formalnoprawnych. W tej sytuacji Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył art. 134 k.p.a. i dlatego też uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działając osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.