II SA/Gl 617/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. W. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2012 r. oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. W piśmie z dnia 18 czerwca 2012 r. R. W. w odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w tym zakresie. W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wezwano stronę skarżącą do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W przesłanym formularzu R. W., oprócz podania kwoty uzyskiwanego przez niego dochodu w wysokości 300 (trzysta) złotych, nie wskazał żadnych innych danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy zatem wezwaniem z dnia 2 lipca 2012 r. zobowiązał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów, a nadto do wskazania, do kogo należy nieruchomość, w której skarżący zamieszkuje i jakie wydatki ponosi on w związku z jej utrzymaniem. Wezwanie to, prawidłowo doręczone skarżącemu w trybie tzw. doręczenia zastępczego, pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek R. W. o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, że możliwość skorzystania z prawa pomocy uwarunkowana jest tym, czy strona wykaże w należyty sposób sytuację materialną przekonując rozpatrującego wniosek o jego zasadności. Podane natomiast przez skarżącego dane, pomimo wezwania, są niewystarczające do oceny, czy strona rzeczywiście jest w sytuacji uniemożliwiającej samodzielnie poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. W piśmie z dnia 21 sierpnia 2012 r. R. W. zaskarżył powyższe postanowienie w całości. W uzasadnieniu podkreślił, że nie dopełnił obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności dotyczących sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych zwracając się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wyjaśnień. Na podstawie zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do przedstawienia danych dotyczących stanu rodzinnego, majątku i osiąganych dochodów w prowadzonym przez niego gospodarstwie domowym, w szczególności do wskazania prawa, jakie przysługuje skarżącemu bądź innej osobie w stosunku do nieruchomości, w której zamieszkuje. Ponadto zwrócono się o nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego przez stronę dochodu, ewentualnie dochodów innych osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym i prowadzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe, jak również do nadesłania dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych, przeciętnych, wydatków związanych z utrzymaniem się. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym wraz z żoną, z którą znajduje się w separacji od 17 lat, nadesłał również deklarację PIT-40 za 2011 r., kartę wynagrodzeń pracownika za 2011 r. oraz aktualne zaświadczenie o zarobkach. Z uwagi na przedstawione wyjaśnienia wezwano skarżącego do nadesłania dokumentu potwierdzającego fakt orzeczenia separacji, a nadto do złożenia oświadczenia, czy prowadzi on sam gospodarstwo domowe, czy też wraz z żoną, z którą zamieszkuje oraz do wykazania dochodu uzyskiwanego przez żonę. Ponadto ponownie wezwano do nadesłania dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych, przeciętnych, wydatków związanych z utrzymaniem się (tj. czynszu, zużycia energii elektrycznej, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne itp.). W piśmie z dnia 4 października 2012 r. skarżący oświadczył, że gospodarstwo prowadzi sam, opłaty związane z utrzymaniem się pomaga mu spłacać rodzina, natomiast nie może on przedstawić dokumentu orzekającego separację, bowiem sprawa nie została "przeprowadzona sądownie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 21 sierpnia 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2012 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowane tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, co podniósł również Referendarz w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2012 r., że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu podane przez R. W. dane nie pozwalają na stwierdzenie, że została spełniona przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skoro ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, to winna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności, czego skarżący – zdaniem Sądu – nie uczynił. Podkreślenia wymaga, że w związku z wątpliwościami co do przedstawionych w formularzu danych, które okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, Sąd wezwał go na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem się. Czynności te podejmowane były po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący jednak odpowiadał lakonicznie, wyjaśnienia zaś były niepełne, a nadto nie nadesłał on żądanych dokumentów ani nie podał powodu, dla którego było to niemożliwe. Poza wielkością uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wymiarze 1/5 etatu w wysokości 300 (trzysta) złotych brutto R. W. nie przedstawił żadnych innych danych finansowych. Oświadczył on natomiast, że mieszka z żoną, z którą jest w "separacji" od 17 lat, nie precyzując na czym ona ma polegać, skoro separacja nie została orzeczona sądownie. Ponadto skarżący podał w piśmie z dnia 4 października 2012 r., że koszty utrzymania mieszkania pomaga mu uiszczać rodzina, przy czym nie wiadomo kogo skarżący miał na myśli. Z jednej strony zatem skarżący oświadcza, że prowadzi gospodarstwo samodzielnie, bowiem z żoną pozostają w "separacji" (choć mieszkają w tym samym lokalu), z drugiej zaś strony wskazuje, że opłaty związane z mieszkaniem pomaga mu pokrywać rodzina. W zestawieniu z uzyskiwanym przez skarżącego dochodem samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego i pokrywanie przez niego wydatków związanych z utrzymaniem się rodzi uzasadnione wątpliwości, tym bardziej, że skarżący nie podał, z pomocy kogo korzysta, jak również czy wydatki takie ponosi również mieszkająca z nim żona. Ponadto, mimo wezwania, nie nadesłał on żadnych dokumentów obrazujących wysokość tych wydatków. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że skarżący jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy w zakresie nawet częściowym. Nie umożliwiają one bowiem wszechstronnej i obiektywnej oceny jego sytuacji materialnej. Na marginesie wskazać również należy, że z uwagi na brzmienie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, w tym finansowej. W ocenie Sądu wzajemne wsparcie osób pozostających w związku małżeńskim obejmuje również swym zakresem pomoc finansową przy prowadzonym przez jednego z nich postępowaniu sądowym. Skarżący może zatem oczekiwać wsparcia od osoby, z którą pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji, kiedy nie została orzeczona separacja między skarżącym a jego żoną. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.