II SA/Gl 646/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 marca 2024 r. nr SOIa.621.6.2024 w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej k.p.a.), wymeldował D. T. (dalej: Strona, Skarżąca) z pobytu stałego, z lokalu położonego w R. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek M. Sp. z o.o. w R.. W treści wniosku podano, że Strona nie mieszka w ww. lokalu od 21 czerwca 2023 r. po przeprowadzonej eksmisji, a obecnie przebywa we wskazanym przez M. Sp. z o. o., lokalu tymczasowym. Organ podał, iż zawiadomienie o wszczęciu postępowania kierowane na adres: R., ulica [...] zostało odebrane przez Stronę. W dniu 8 listopada 2023 r. przeprowadzono oględziny lokalu, stwierdzono, że pokoje są puste, Strona w przedmiotowym lokalu nie nocuje, nie stołuje się, nie koncentrują się jej sprawy życiowe. Strona nie stawiła się na oględziny. Organ wyjaśnił, że zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Organ w wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdził, że Strona trwale i dobrowolnie opuściła opisany wyżej lokal mieszkalny oraz nie uregulowała spraw meldunkowych. Utrzymywanie zatem stałego zameldowania w spornym lokalu jest niezgodnością pomiędzy stanem ewidencyjnym a stanem rzeczywistym, którą organ ewidencyjny ma obowiązek usunąć. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 13 grudnia 2023 r. W odwołaniu od tej decyzji Strona opisała trudne kontakty z M. w R., wskazała na problemy z zaginięciem rzeczy, nieuzasadnioną eksmisji z przedmiotowego lokalu mieszkalnego, trudności z poszukiwaniem pomocy prawnej, wyraziła również niezrozumienie dla przesłania przez organ kolejnych pism z inną datą, a także przedstawiła liczne problemy w kwestiach mieszkaniowych. Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda Śląski decyzją z dnia 19 marca 2024 r. nr SOIa.621.6.2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 35 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Następnie ustalił, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. nakazał D.T. opróżnienie z rzeczy i opuszczenie wraz ze wszystkimi osobami z nią zamieszkującymi lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ulicy [...] i wydanie go Gminie R. w stanie wolnym od osób i rzeczy. Jednocześnie Sąd ustalił, że pozwanej nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. W dniu 21 czerwca 2023 r. odbyła się eksmisja Strony z zajmowanego przez nią lokalu położonego w R. przy ul. [...], co potwierdza protokół eksmisji sporządzony przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R.. Gmina wskazała lokal tymczasowy w R. przy ul. [...], a Strona go zasiedliła i podpisała umowę najmu nr [...] nr [...] z dnia 21 czerwca 2023 r. Strona nie ma prawnej ani faktycznej możliwości powrotu do spornego lokalu, nawet gdyby z takim zamiarem się nosiła. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie ogranicza wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, gdy wymeldowanie było dobrowolne, a z akt sprawy nie wynika. aby Strona wzruszyła orzeczenie eksmisyjne lub czynności komornicze. Wojewoda wyjaśnił również, że czynność wymeldowania nie zależy od uznania organu, gdyż w tym względzie organ jest zobligowany zaistnieniem ustawowej przesłanki dopuszczającej wymeldowanie. Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do spełnienia tej przesłanki bezspornie doszło. Decyzję doręczono Stronie w dniu 25 marca 2024 r. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca wskazała, że nie opuściła przedmiotowego lokali mieszkalnego, lecz została z niego wyrzucona, ponadto została "pobita i okradziona", opisała szczegółowo przebieg uzyskiwania mieszkania, jego remontu, okres zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, kwestię dotyczącą pieca gazowego oraz wymiany rur w mieszkaniu. Ponadto Skarżąca wyraziła niezadowolenie z przebiegu prowadzonego postępowania. Wskazała również na inne toczące się postępowania. Podkreśliła, że czuje się "okradziona" z dorobku swojego życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. W dniu 22 maja 2024 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w którym wyraziła liczne wątpliwości co do prawidłowości działania systemu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 19 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta R. z dnia 24 listopada 2023 r. w przedmiocie wymeldowania. Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Stosownie do art. 33 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. Z kolei art. 35 stanowi, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej stwierdziły zaistnienie przesłanek uzasadniających wydanie decyzji w sprawie wymeldowania Skarżącej. Skarżąca zakwestionowała wydaną w sprawie decyzję. W aktualnym stanie prawnym instytucja zameldowania ma charakter czysto ewidencyjny. Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności lub innego prawa do określonego lokalu. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a nie rozstrzyganie czy strona ma prawo do zamieszkiwania w danym lokalu (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2117/19). Z punktu widzenia legalności kwestionowanej decyzji istotne znaczenie ma to, czy Skarżąca opuściła sporny lokal według stanu na dzień wydania tej decyzji. W sytuacji natomiast, w której niezamieszkiwanie pod danym adresem jest wynikiem zastosowania przemocy, istotne jest również to, czy strona podjęła niezwłocznie skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia jej utraconego posiadania. Formułowany w orzecznictwie wymóg dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie może jednak podważać czysto ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania oraz prowadzić do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej, czyli sytuacji, w której strona faktycznie od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. II OSK 527/22). Powyższe traci jednak na znaczeniu, w kontekście zauważonej przez Sąd z urzędu przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji. Mianowicie, zgodnie z przedłożonymi aktami administracyjnymi, decyzja organu pierwszej instancji została doręczona Skarżącej w dniu 13 grudnia 2023 r., co zostało potwierdzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (karta nr 24 akt administracyjnych). Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Wojewody Śląskiego za pośrednictwem organu pierwszej instancji w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Termin do złożenia odwołania upływał zatem w dniu 27 grudnia 2023 r. (nie był dniem wolnym od pracy). Jak wynika z akt sprawy odwołanie zostało nadane w polskiej placówce pocztowej w dniu 28 grudnia 2023 r. (karta nr 26 akt administracyjnych). W myśl przepisu art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1), w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2), natomiast zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany m.in. jeżeli przed jego upływem pismo zostało: nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Warunkiem bowiem skuteczności czynności procesowej - w niniejszej sprawie wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. W przypadku zatem stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1995 r., sygn. akt SA/Ka 2111/94). W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a., nie poczynił bowiem ustaleń w zakresie skuteczności czynności procesowej dokonanej przez Stronę przed przystąpieniem do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów odwołania. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 330/99, P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el.). W rezultacie powyższego Sąd zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego. Dostrzeżona wadliwość zaskarżonej decyzji, nie pozwoliła Sądowi na dokonanie jej merytorycznej kontroli, co uniemożliwia odniesienie się do zarzutów skargi. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić uwagi poczynione przez Sąd. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.