II OSK 527/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 484/21 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek B. M. i K. N. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 29 września 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 484/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA w Gliwicach") oddalił skargę K. K. (dalej: "skarżąca") na decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z [...] lutego 2021 r., nr [...]. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej: "Prezydent") z [...] grudnia 2020 r., nr [...] o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego, al. [...] w C. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K. K., zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. obrazę przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191; dalej: "u.e.l.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i przyjęcie, że w sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącej z lokalu znajdującego się przy al. [...] w C., podczas gdy skarżąca nie opuściła dobrowolnie ww. lokalu, ani nie zrobiła tego na stałe i nie skoncentrowała swojej aktywności życiowej w innym miejscu; 2. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w postaci zeznań K. K. oraz Z. K., z których to zeznań nie wynika, aby skarżąca stale zamieszkiwała u nich w lokalu znajdującym się przy ul. [...] w C. i aby tam znajdowało się centrum jej życia, a wręcz przeciwnie z zeznań ww. osób wynika, że miejscem zamieszkania skarżącej jest lokal znajdujący się przy al. [...] w C. i tam się znajduje jej centrum życiowe; 3. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w postaci zeznań osób zamieszkujących nieruchomość, w której znajduje się lokal położony przy al. [...] w C. tj. M. M. oraz M. S. i przyjęcie, że z zeznań tych wynika, że skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, podczas gdy w świetle całokształtu okoliczności sprawy z zeznań tych nie można wyciągnąć wniosków jakoby to skarżąca nie zamieszkiwała w lokalu przy al. [...] w C. i jakoby to tam nie znajdowało się jej centrum życiowe. Otóż zeznania M. S., zgodnie z którymi skarżąca od 10 lat nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu są sprzeczne ze znajdującymi się w aktach sprawy wyrokami, z których jeden był wydany w 2014 r., tj. w roku 2014 skarżąca wciąż walczyła sądownie o prawo do zamieszkiwania w przedmiotowym lokali. Z kolei z zeznań M. M., która dopiero od dwóch lat zamieszkuje nieruchomość przy al. [...], wynika wyłącznie to, że nie zna skarżącej; 4. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w postaci zeznań K. N. oraz byłej właścicielki nieruchomości i przyjęcie, że z zeznań tych wynika, że skarżąca od lat nie mieszka w lokalu położonym przy al. [...] w C., podczas gdy K. N. jest osobą mającą interes faktyczny w wymeldowaniu i eksmisji skarżącej, a wcześniej taką osobą była poprzednia właścicielka, która podejmowała próby sądowe celem wyeksmitowania skarżącej, i z którą to skarżąca jest silnie skonfliktowana; 5. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia oględzin lokalu położonego przy al. [...] w C., podczas gdy jest to istotny dowód dla stwierdzenia czy skarżąca zamieszkuje w przedmiotowym lokalu czy też nie, jeżeli np. nie zamieszkiwałaby w ww. lokalu, to z pewnością nie znajdowałyby się tam ubrania jej dzieci, jej kosmetyki etc.; 6. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowania i oddalenie skargi, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien uwzględnić skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Wojewody z [...] lutego 2021 r. oaz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta z [...] grudnia 2020 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie z [...] stycznia 2022 r. skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. 3. W piśmie z [...] lutego 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, uczestnicy postępowania, B. M. i K. N., wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącej kasacyjnie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 4.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2736/18 oraz wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 4.4. Następnie wymaga przypomnienia, że w aktualnym stanie prawnym instytucja zameldowania ma charakter czysto ewidencyjny. Obowiązek meldunkowy służy przede wszystkim prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego (zob. np. wyrok TK z 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK-A 2002/3/34). Oznacza to w szczególności, że zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności lub innego prawa do określonego lokalu. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a nie rozstrzyganie, czy strona ma prawa do zamieszkiwania w danym lokalu (por. np. wyrok NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2117/19, CBOSA). Kwestie te wymagały podkreślenia w niniejszej sprawie, albowiem w jej tle znajduje się wieloletni spór prawny związany z tytułem prawnym do spornego lokalu. Z punktu widzenia legalności kwestionowanej decyzji Wojewody istotne znaczenie ma jednak tylko to, czy skarżąca opuściła sporny lokal według stanu na dzień wydania tej decyzji, tj. [...] lutego 2021 r. (art. 35 u.e.l.). Stąd też bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były wyroki sądowe w sprawach posesoryjnych i windykacyjnych, jakie zapadły w 2012 i 2014 r. Podobnie, nie miało znaczenia to, czy skarga nadzwyczajna wniesiona przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 2010 r. zostanie uwzględniona. 4.5. Odnosząc się do przesłanki opuszczenia lokalu należy podkreślić, że kluczowe znaczenie ma tu ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście wciąż zamieszkuje pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.w.l.). W sytuacji, w której niezamieszkiwanie pod danym adresem jest wynikiem zastosowania przemocy, istotne jest również to, czy strona podjęła niezwłocznie skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia jej utraconego posiadania. Formułowany w orzecznictwie wymóg dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie może jednak podważać czysto ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania oraz prowadzić do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej, czyli sytuacji, w której strona faktycznie od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania. W realiach niniejszej sprawy brak dowodów na to, aby takie skuteczne działania zostały przez skarżącą podjęte w odniesieniu do nowych właścicieli spornego lokalu. 4.6. Przenosząc te zagadnienia materialnoprawne na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim wskazać, że już z oświadczeń skarżącej wynikało w istocie, że nie zamieszkuje pod spornym adresem. Otóż skarżąca wskazywała, że jeszcze poprzednia właścicielka lokalu uniemożliwiła jej zamieszkiwanie poprzez odcięcie mediów. Skarżąca nie zgłosiła twierdzenia, że media te zostały przywrócone. W piśmie z [...] października 2020 r. skarżąca wprost przyznała, że media pozostają odcięte (k. 92 akt administracyjnych). Ponadto, skarżąca w toku całego postępowania nie przedstawiła dowodów opłacania rachunków za media, czy też innych rzeczowych dowodów na zamieszkiwanie w spornym lokalu. Z tezą, że skarżąca nie zamieszkiwała od dłuższego czasu w tym lokalu korespondują zebrane w sprawie liczne notatki urzędowe oraz informacje uzyskane od Policji. Ponadto, z samego faktu, że K. N. jest bezpośrednio zainteresowany w wyniku sprawy, nie można wyprowadzać tezy o niewiarygodności jego zeznań. Skarżąca zdaje się nie dostrzegać, że argument ten może być podniesiony również wobec jej oświadczeń składanych w toku postępowania. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 80 k.p.a., statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. W tym miejscu należy podkreślić, że dla skutecznego podważenia oceny dowodów, przeprowadzonej przez organ administracji publicznej, a zaakceptowanej następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2335/21; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21; wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1109/20, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy, w skardze kasacyjnej takiego wywodu, wykazującego oczywistą sprzeczność przeprowadzonej oceny dowodów z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie przeprowadzono. W kontekście postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy w niniejszej sprawie należy jeszcze dodać, że w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutów naruszenia odpowiednich przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wymagań formalnych, jakie dotyczą przeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych. 4.7. Jeżeli chodzi o nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin spornego lokalu, to przede wszystkim w skardze kasacyjnej nie sformułowano adekwatnego dla tej kwestii zarzutu naruszenia art. 85 k.p.a. W tym kontekście bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., albowiem w realiach niniejszej sprawy dowód z oględzin miał przede wszystkim wykazać, że w spornym lokalu znajdują się rzeczy stanowiące własność skarżącej. Tymczasem, były to okoliczności bezsporne, potwierdzone zresztą przez aktualnych właścicieli lokalu, którzy wezwali skarżącą do odbioru rzeczy pozostawionych w tym lokalu. Z samego faktu pozostawienia rzeczy w lokalu nie wynika jednak jeszcze, że strona wciąż zamieszkuje pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pozostawienie tych rzeczy może świadczyć o tym, że skarżąca wciąż liczy na to, że ponownie zamieszka w spornym lokalu – nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej. Wyżej już wskazano, że kluczowe znaczenie z punktu widzenia instytucji wymeldowania ma to, czy dana osoba rzeczywiście wciąż zamieszkuje pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.w.l.). 4.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. 4.9. Obowiązujące przepisy nie przewidują, w razie oddalenia skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku oddalającego skargę, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników postępowania, którzy wnieśli odpowiedź na skargę kasacyjną (art. 199 p.p.s.a. w zw. z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.; por. np. wyrok NSA z 11 października 2022 r, sygn. akt II OSK 1426/21, CBOSA). Dlatego też w punkcie 2 wyroku oddalono wniosek uczestników postępowania B. M. i K. N. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.