II SA/Gl 650/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...]. Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. (dalej jako Prezydent lub organ) na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, 7, 8, 9 i 10 w zw. z art. 5 ust. 3 i 4, art. 2 pkt 19 i 20, art. 7 ust. 1-3, art. 18 ust. 5-6 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, zwanej też dalej ustawą) decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalono wysokość nienależnie pobranych przez K.T. (dalej jako skarżąca) świadczeń wychowawczych za okres od marca do 30 września 2018 r. w kwocie 3500,00 zł, przyznanych na rzecz dziecka A.P. i zobowiązano w/w do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ po przytoczeniu treści mogących mieć zastosowanie w sprawie przepisów ustawy stwierdził, że skarżącej świadczenie wychowawcze na rzecz syna A.P. w kwocie 500 zł miesięcznie zostało przyznane decyzją z dnia [...] r. Dnia 5 lutego 2019 r. skarżąca dostarczyła do organu zaświadczenie z firmy "A" o dochodzie uzyskanym z tytułu jej zatrudnienia za miesiąc następujący po miesiącu, w którym podjęto zatrudnienie, tj. za luty 2018 r. Organ postanowił dokonać ponownego przeliczenia dochodu, pod uwagę biorąc: - dochód za luty 2018 r. w wysokości 2322,08 zł, który po potrąceniu należnego podatku, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 318,36 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 180,33 zł, wyniósł 1689,39 zł, - alimenty płacone zgodnie z wyrokiem sądu w wysokości 2400 zł, co w przeliczeniu na 12 miesięcy dało kwotę 200 zł miesięcznie. Łącznie dochód rodziny od miesiąca marca 2018 r. wyniósł 1889,39 zł (1689,39+200), co w przeliczeniu na osobę (2 osoby w rodzinie) dało kwotę 944,70 zł, przekraczając tym samym ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka. W konsekwencji zdaniem organu, świadczenia wychowawcze było wypłacane począwszy od 1 marca 2018 r. jako nienależne, a to w sytuacji, gdy jednocześnie skarżąca była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego to świadczenie o okolicznościach mających wpływ na prawo do tego świadczenia i powodujących konieczność ponownego ustalenia prawa do jego pobierania, któremu to obowiązkowi nie uczyniła zadość. W okresie od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. jako nienależne skarżąca pobrała świadczenia w kwocie 3500,00 zł, co uzasadniało też orzeczenie o obowiązku zwrotu tej kwoty z należnymi odsetkami. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła, że przy jej podejmowaniu błędnie Prezydent przyjął, iż poczynając od marca 2018 r., w każdym następnym miesiącu otrzymywała ona tą samą kwotę wynagrodzenia. Tymczasem od maja 2018 r. otrzymywała zasiłek chorobowy przez 182 dni, a następnie od 17 listopada 2018 r. do 15 maja 2019 r. otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne. Były to kwoty niższe niż prognozowane przez organ na podstawie wynagrodzenia otrzymanego w lutym 2018 r. W konsekwencji miesięczny dochód netto na osobę w jej rodzinie wyniósł w 2018 r. 708 zł, co uprawniało ją do otrzymywania przyznanego świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium)odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa orzeczenie Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że uzyskanie przez skarżącą w lutym 2018 r. dochodu 944,70 zł netto na osobę w rodzinie uzasadniało uznanie wypłacanego od marca 2018 r. świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Od tego miesiąca miała bowiem miejsce zmiana sytuacji majątkowej strony, o której była ona zobowiązana poinformować niezwłocznie organ, czego wbrew znanemu jej obowiązkowi nie uczyniła. Zmiana ta miała wpływ na prawo do otrzymywanego świadczenia. Zdaniem SKO, podnoszona w odwołaniu kwestia obniżenia dochodu strony spowodowana otrzymaniem zasiłku chorobowego nie stanowiła utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta. Zarzuciła, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1, art. 7 i art. 77 Kpa oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu, podniesiono, że organ dokonał błędnej analizy jej sytuacji finansowej, uwzględniając uzyskanie dochodu z umowy o pracę w firmie "A" na podstawie miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Przyjął, że będzie każdorazowo co miesiąc otrzymywać taką samą kwotę wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Tymczasem od maja otrzymywała zasiłek chorobowy przez okres 182 dni, a następnie otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne od 17 listopada 2018 do 15 maja 2019 r. Faktycznie zatem otrzymywała wynagrodzenie niższe, niż prognozowane przez organ na podstawie lutego 2018 r. W świetle orzecznictwa, obniżenie dochodu powinno być brane za podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Z przepisów nie wynika bowiem, że utrata dochodu oznacza jedynie utracenie całego dochodu, a nie także jego pomniejszenie tj. ubytek w następstwie choroby lub przejścia na świadczenie rehabilitacyjne. W konsekwencji w rozpatrywanej sprawie organy powinny w analizie sytuacji finansowej jej rodziny brać również pod uwagę zmiany jakie zaszły w wysokości uzyskiwanego dochodu na członka rodziny (choćby na podstawie zeznania podatkowego PIT-11 za 2018 r.), nawet gdy nie nastąpiła utrata zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentowało, że obniżenie dochodu skarżącej nie miało znaczenia, bo nie stanowiło utarty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy do jej końcowego załatwienia, które to uchybienie proceduralne stanowiące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa mogło mieć istotny wpływ na jej wynik w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W konsekwencji nie można w tym stanie rzeczy odeprzeć też zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy (w powiązaniu z treścią jej art. 25 ust. 2 pkt 1 ). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy (mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) świadczenia wychowawcze na pierwsze dziecko przysługiwało osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekroczył 800 zł. Co do zasady dochód ten jest ustalany według dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres, na jaki ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego. Wyjątki od tej zasady zostały uregulowane w art. 7 ustawy. W tym względzie organy orzekające powołując się na treść ustępu 3 tego artykułu przyjęły do ustalenia prawa do rozpatrywanego świadczenia dochód skarżącej uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia w lutym 2018 r., w kwocie (łącznie z alimentami) przekraczającej kryterium z art. 5 ust. 3. Nie uwzględniły jednak, że zgodnie z art. 7 ust. 3 przyjęty dochód powinien być uzyskiwany w okresie, na jaki było weryfikowane prawo do świadczenia, tj. od marca do września 2018 r. Jakkolwiek treść tego przepisu może budzić wątpliwości interpretacyjne, to niewątpliwie wykładnia celowościowa i systemowa nie daje w żadnym wypadku podstaw do przyjęcia zajętego w niniejszej sprawie przez organy orzekające stanowiska, że wystarczy przekroczenie dochodu w danym miesiącu. Brzmienie tego przepisu nie zezwala na przyjęcie, że do dochodu, od którego uzależnione jest prawo do przedmiotowego świadczenia ma być zaliczony (uwzględniony) jedynie dochód uzyskany w części okresu świadczeniowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy zgodnie z zasadą wynikającą z art. 2 pkt 2 ustawy dochód członka rodziny obliczany jest z uwzględnieniem dochodu w okresie rocznym (zobacz też w tym względzie m.in. wyroku IV SA/Gl 691/18 z 12 lutego 2019 r., LEX nr 2631724, II SA/Go 1123/17 z 18 stycznia 2018 r., LEX nr 2435409 i III SA/Kr 1380/17 z 30 stycznia 2018 r.). Wypaczałoby to też, zdaniem Sądu, intencję prawodawcy. U podstaw przyznania tego świadczenia leży bowiem zamiar polepszenia warunków wychowania dzieci rodzin najuboższych, tj. rodzin posiadających niski dochód w dłuższym okresie. W odniesieniu do okresu na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego rozliczany powinien być tez dochód uzyskiwany w tym okresie. Wzięcie pod uwagę na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy jedynie dochodu w jednym miesiącu, co miało miejsce w niniejszej sprawie nie byłoby niewątpliwie zgodne z celem ustawy. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na datę orzekania przez organy miały one możliwość uwzględnienia i rozliczenia pod kątem spełnienia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej całego uzyskanego przez nią dochodu w okresie od marca do września 2018 r. W konsekwencji, biorąc pod uwagę, że w art. 3 ust. 7 jest mowa o dochodzie uzyskiwanym "w okresie na jaki weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego" należało dochód w przeliczeniu na osobę ustalić biorąc pod uwagę dochód uzyskiwany przez skarżącą w całym pozostałym okresie, na który miała ona przyznane prawo do świadczenia, tj. w okresie od marca do września 2018 r. Dopiero, gdy tak przyjęty dochód przekraczałby kwotę 800 zł na osobę miesięcznie to zaistniałaby podstawa do przyjęcia, że przedmiotowe świadczenie w okresie od marca do września 2018 r. skarżącej nie przysługiwało i tym samym zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, o których skarżąca miała obowiązek poinformowania organu zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy. Tylko wówczas zaistniałyby podstawy do przyjęcia, że pobrane przez nią w tym okresie (od marca do września 2018 r.) świadczenie było świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, podlegającym zwrotowi na podstawie ustępu 1 tego artykułu. Wobec tego, wbrew stanowisku organów obu instancji należało wyjaśnić, czy istotnie w tym okresie skarżąca przebywała na zasiłku chorobowym, przez jaki czas i jaki osiągała z tego tytułu dochód, który następnie powinien być rozliczony łącznie z dochodem za pracę od marca 2018 r. w kontekście dochodu, o jakim mowa w art. 5 ust. 3. Sąd podziela przy tym reprezentowane w orzecznictwie stanowisko (zobacz m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1380/17), że pojęcie utraty dochodu powinno być interpretowane jako utrata sumy wpływów albo ich ubytek, czyli również utrata dochodu w dotychczasowej wysokości, spowodowana m.in. przejściem na zasiłek chorobowy, co miało według skarżącej, miejsce w niniejszej sprawie, a czego organy nie wyjaśniły i nie wzięły pod uwagę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnią organy orzekające przestawioną wyżej przez Sąd wykładnię treści art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Z tych wszystkich względów, decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. mr