II SA/Gl 669/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant Referent stażysta Grzegorz Śliwa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi F. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie akt stanu cywilnego oddala skargę Pismem z dnia [...]r. skierowanym do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T. F. Tybel wniósł: 1) o transkrypcję do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu urodzenia jego matki M. T. z d. Ł., urodzonej w D. w powiecie [...]., województwie tarnopolskim; 2) o unieważnienie aktu urodzenia M. T., sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w L. , nr [...] jako nierzetelnego i fikcyjnego i w tym zakresie przekazanie sprawy Wojewodzie [...]. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w T. decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), orzekł o odmowie wpisania do księgi urodzeń [...] r. zaświadczenia o urodzeniu M.Ł., sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego pod nr 16 [...]Rejonowego Urzędu Sprawiedliwości. W uzasadnieniu decyzji Kierownik USC wskazał, że akt urodzenia Urzędu Stanu Cywilnego w L .nr [...] sporządzony został na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. W związku z tym wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego drugiego aktu urodzenia tej samej osoby spowodowałoby powstanie drugiego takiego aktu. W tej sytuacji, zdaniem Kierownika USC, nie zachodzą przyczyny, które zgodnie z art. 73 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego dawałyby podstawę do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Zauważył nadto, że w sprawie unieważnienia aktu stanu cywilnego można wystąpić do sądu w trybie art. 30 tej ustawy, podobnie jak w sprawie sprostowania aktu w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania na podstawie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego. Od wymienionej decyzji odwołanie wniósł F. T. domagając się jej uchylenia i dokonania transkrypcji zgodnie ze złożonym wnioskiem. Stwierdził, że żaden powszechnie obowiązujący przepis prawa, w tym wiążące Polskę umowy międzynarodowe, nie zabraniają wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego prawdziwego aktu urodzenia. Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania i decyzją z dnia [...]r. nr [...]z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 8 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Motywując podjęte rozstrzygnięcie Wojewoda wywiódł, że w obrocie prawnym znajduje się akt urodzenia M. Ł., sporządzony w dniu [...]r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w L. na podstawie prawomocnego postanowienia sądu. W związku z tym transkrypcja do polskich ksiąg stanu cywilnego zaświadczenia wydanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy potwierdzające urodzenie M. Ł. doprowadziłoby do istnienia w obrocie prawnym dwóch aktów urodzenia tej samej osoby. Przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego nie dopuszczają do takiej możliwości. W ocenie Wojewody intencją odwołującego się jest sprostowanie błędnie sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w L. aktu urodzenia matki. Można tego dokonać w trybie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego przed właściwym sądem rejonowym, także w sytuacji, gdy dotyczy to sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich ( tak orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 czerwca 1991 r., sygn. akt III CZP 54/91 ). Postanowienie sądu wydane w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustaleniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich ( Dz. U. Nr 65, poz. 392 ) ustalało treść aktu, który był sporządzony lecz zaginął. Nikt nie może dowodzić, bez wzruszenia tego orzeczenia, że akt o takiej treści nie istniał lub że jego treść była odmienna, co nie oznacza że treść ta była prawdziwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach F. T. wniósł o uchylenie powyższej decyzji Wojewody [...]. Skarżący zarzucił, że organy błędnie potraktowały jego wniosek o dokonanie transkrypcji jako wniosek o odtworzenie zagranicznego aktu urodzenia matki. Brak było do tego podstaw. Odmowa wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu urodzenia jego matki, sporządzonego w [...] r., uniemożliwia stwierdzenie nieważności błędnego aktu urodzenia z [...] r. Wskazał na to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 listopada 1993 r., sygn. akt III CZP 153/93 i powtórzył w wyroku z dnia 13 czerwca 2000 r., sygn. akt III CKN 260/00. Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie organu, że właściwą drogą jest sprostowanie aktu urodzenia z [...]r. przed sądem powszechnym. Skarżący wskazał, że sporządzony w [...]r. akt urodzenia matki, zalegalizowany przez władze Ukrainy, nadaje się do transkrypcji do polskich ksiąg stanu cywilnego. Nie może zaś być kwestionowane, że jest to akt stanu cywilnego zagraniczny, gdyż sporządzony został [...]r. pod jurysdykcją Austrii na tym terytorium, Polska zaś formalnie niepodległość odzyskała [...]r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do autokontroli swego stanowiska i argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia w ostatecznym wyniku odpowiada prawu. W oparciu zaś o kryterium zgodności z prawem sąd władny był dokonać kontroli tej decyzji ( art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że w dniu [...]r. w Urzędzie Stanu Cywilnego L. pod nr [...] sporządzony został, na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...], akt urodzenia M. L., ur. [...]r. w S. powiat [...], córki M. Ł. i M. Ł., nazwisko rodowe K.. Z przedłożonego zaś przez skarżącego uwierzytelnionego tłumaczenia z języka ukraińskiego zaświadczenia Urzędu Stanu Cywilnego [...] Rejonowego Urzędu Sprawiedliwości wynika, że w księdze aktów stanu cywilnego, obecnie prowadzonego przez ten Urząd, wpisano w dniu [...]r. pod numerem [...], że w dniu [...]r. w wiosce D., rejon [...], obwód [...] urodziła się M. Ł., a jako ojca wpisano M.Ł., syna M., zaś jako matkę – M. Ł., córkę P. Nie jest kwestionowane, że oba akty urodzenia: sporządzony w [...] r. na podstawie postanowienia sądu o ustaleniu aktu oraz sporządzony w [...] r. kilka dni po urodzeniu dotyczą tej samej osoby. Różnice we wpisach do ksiąg stanu cywilnego odnoszą się do pisowni imienia osoby, której dotyczą akty urodzenia, imienia jej ojca i dokładnego miejsca urodzenia. Akt urodzenia z 1918 r. nie zawiera nazwisk rodowych rodziców M. (M.) Ł. Do rozważenia pozostaje moc prawna dokumentu zagranicznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co ma znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. W odniesieniu do dokumentów sporządzonych na Ukrainie zagadnienie to dodatkowo uregulowane zostało w Umowie między Rzeczypospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzonej w Kijowie dnia 24 maja 1993 r. ( Dz. U. z 1994 r., Nr 96, poz. 465). Stosownie do art. 15 ust. 1 i 2 tej umowy dokumenty, które sporządził lub uwierzytelnił organ jednej z umawiających się stron, opatrzone pieczęcią urzędową i podpisem osoby uprawnionej, posiadającej moc na terytorium drugiej strony bez potrzeby legalizacji. Dotyczy to także odpisów i tłumaczeń dokumentów, które uwierzytelnił właściwy organ. Dokumenty, które na terytorium jednej strony traktowane są jako dokumenty urzędowe, uważane są za takie również na terytorium drugiej strony. Mając to na względzie należy stwierdzić, że zagraniczny akt stanu cywilnego, jako dokument urzędowy, posiada na terenie Polski taką samą moc jak polski akt stanu cywilnego ( sporządzony na Ukrainie bez potrzeby legalizacji ) i w myśl art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych. Wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego moc zagranicznego aktu stanu cywilnego nie zależy od wpisania tego aktu do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcji) na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy. Skoro bowiem zagraniczne akty stanu cywilnego posiadają moc dowodową na równi z polskimi aktami stanu cywilnego, dla ich skuteczności na terenie Polski nie zachodzi potrzeba ich transkrypcji, tj. wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Ostatnio powołany przepis Prawa o aktach stanu cywilnego umożliwia jedynie wpisanie, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, do polskich ksiąg stanu cywilnego takiego aktu sporządzonego za granicą, nie przewiduje natomiast obowiązku transkrypcji dla uznania mocy dowodowej. Odmienne stanowisko skarżącego opierające się na poglądzie wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 czerwca 2000 r., sygn. akt III CKN 260/00 ( OSNC 2000 r. nr 12, poz. 230), nie znajduje uzasadnienia. Wskazać przyjdzie, że stanowisko to spotkało się z krytyką w literaturze przedmiotu ( por. w szczególności krytyczną glosę Jana Strzebińczyka do powołanego wyroku – OSP 2001, z. 5, poz. 70), a Sąd Najwyższy w późniejszych orzeczeniach zajmował już stanowisko odmienne ( por. postanowienia z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt V CK 6/02 – OSNC 2004 r. nr 7 – 8, poz. 131 i z dnia 16 marca 2007 r., sygn. akt III CSK 380/06 – Lex nr 457689). W ostatnio powołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, z czym należy się w pełni zgodzić, że transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie transponowaniem pod względem językowym i formalnym zagranicznego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce język urzędowy i w obowiązującej tu formie rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Podzielenie argumentacji skarżącego doprowadziłoby do tego, że w wyniku transkrypcji w polskich księgach stanu cywilnego istniałyby dwa akty urodzenia dotyczące tej samej osoby, mające jednak odmienną treść. Słusznie więc przyjął Wojewoda [...] , aczkolwiek opierając się na nieco odmiennych przesłankach, że jest to niedopuszczalne, stąd w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało wydać decyzję o odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu urodzenia matki skarżącej, sporządzonego w 1918 r. Dodać trzeba, że przeszkodą do wyrażenia takiego poglądu nie stanowi fakt, że oba akty urodzenia nieco różnią się w swej treści, skoro bezspornym jest, że dotyczą tej samej osoby. W tym kontekście należy wskazać, że art. 11 ust. 1 ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polskę Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowych sporządzonej w Strasburgu dnia 1 lutego 1995 r. ( Dz. U. z 2002 r. Nr 22, poz. 209) zobowiązuje strony tej Konwencji do uznania, że każda osoba należąca do mniejszości narodowej ma prawo do używania jego (jej) nazwiska ( patronimiku ) i imion w języku mniejszości oraz ich oficjalnego uznania zgodnie z trybem przyjętym w ich ustawodawstwie. Potwierdza to ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ( Dz. U. Nr 17, poz. 141 ze zm.) stanowiąc w art. 7 ust. 1, że osoby należące do mniejszości mają prawo do używania i pisowni swoich imion i nazwisk zgodnie z zasadami pisowni języka mniejszości, w szczególności do rejestracji w aktach stanu cywilnego i dokumentach tożsamości ( jedynie imiona i nazwiska osób należących do mniejszości zapisane w alfabecie innym niż łaciński podlegają transliteracji ). Za mniejszość narodową uznaje się mniejszość ukraińską ( art. 2 ust. 2 pkt 8 wymienionej ustawy ). Z tych wszystkich względów należało dojść do wniosku, że kontrolowana decyzja nie narusza prawa. Konsekwencją przyjęcia, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa akty urodzenia dotyczące tego samego zdarzenia, jest konieczność wyeliminowania jednego z nich. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 29 Prawa o aktach stanu cywilnego jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, unieważnia się jeden z nich. Unieważnienia dokonuje organ administracji wyższego stopnia, właściwy dla kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt późniejszy. Jak zaś wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 47/06 (ONSA; WSA 2007 r. z.5, poz. 123) unieważnienie na podstawie tego przepisu jednego z dwóch takich aktów może dotyczyć zarówno aktu sporządzonego na podstawie zgłoszenia, jak i aktu sporządzonego na podstawie orzeczenia sądowego. Nie zachodzi zatem potrzeba, jak to przyjął Wojewoda Śląski, uruchomienia postępowania przed właściwym sądem rejonowym w celu sprostowania na podstawie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego aktu urodzenia z 1950 r. w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem. Zgodnie z tym co rozważano właściwym trybem jest unieważnienie jednego z dwóch aktów urodzenia na drodze administracyjnej. Ubocznie zauważyć trzeba, że skarżący w swym podaniu z dnia [...]r. zawarł dwa wnioski : pierwszy – o transkrypcję do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu urodzenia matki z 1918 r. i drugi – o unieważnienie aktu urodzenia matki sporządzonego w 1950 r. W myśl art. 66 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie – w drodze postanowienia, na które służy zażalenie – że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu. Tymczasem z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych i wyjaśnień skarżącego wynika, że kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie nadał biegu wnioskowi w sprawie dotyczącej unieważnienia aktu stanu cywilnego. Wstrzymanie się od podjęcia procesowej czynności przez organ, na co należało zwrócić uwagę, nie zwalniało Sądu od dokonania kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Niezależnie od tego skarżący ma otwartą drogę do wystąpienia do Wojewody Ł. z wnioskiem o unieważnienie aktu urodzenia M.( M.) Ł., tak jak to uczynił w odniesieniu do aktu urodzenia swego ojca W. T. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).